The Sisters Brothers - trailer

Gebaseerd op de gelijknamige roman uit 2011 van de Canadese schrijver Patrick deWitt, is The Sisters Brothers (2018) een nieuwe, humoristische western onder regie van de Franse cineast Jacques Audiard, met Joaquin Phoenix (één van onze favoriete acteurs), John C. Reilly, Jake Gyllenhaal en Riz Ahmed in de belangrijkste rollen.

Bekijk de trailer hieronder:

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: western / zwarte komedie

King Kong met een ecologisch staartje

Okja  van Joon-ho Bong     ★★★

Wat een wonderlijke kerel is die Joon-ho Bong toch. Deze getalenteerde en veelzijdige Zuid-Koreaanse cineast (die behoort tot onze favoriete regisseurs) voltooide in 2003 een absoluut meesterwerk met zijn briljante seriemoordenmysterie Memories of Murder (één van onze favoriete politiefilms en één van onze favoriete films over seriemoorden; bekijk de trailer hier en de hele film hier). Drie jaar later brak Bong internationaal door met zijn eigenzinnige monsterfilm The Host (2006). In 2009 blikte hij met Mother een aangrijpende ode aan moederliefde in, verpakt in een verrassend moordmysterie (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier). In 2013 scoorde Bong bij pers en publiek met zijn maatschappijkritische sciencefictionfabel en actiefilm Snowpiercer, die zich in een dystopische toekomst afspeelt aan boord van een rijdende trein waarin de passagiers zijn opgedeeld in een arme onderklasse en een rijke elite. En, onvoorspelbaar als hij is, komt Bong nu voor de dag met zijn alweer erg verrassende nieuwe film Okja (2017), die hij schreef en regisseerde voor de streamingdienst Netflix. 

Ecologische parabel

Okja is een eigentijdse parabel met ecologische insteek over de hartverwarmende vriendschap tussen het Zuid-Koreaanse boerenmeisje Mija (mooie rol van Seo-Hyun Ahn) en een reusachtig, genetisch gemanipuleerd varken dat Okja heet en er uitziet als een bescheiden nijlpaard. 

Miss piggy

Het verhaal van Okja begint in 2007, wanneer Lucy Mirando (gespeeld door Tilda Swinton) als de nieuwe, excentrieke CEO van de Mirando Corporation aankondigt dat de multinational een nieuw soort supervarkens heeft gekweekt, die op termijn bedoeld zijn voor de voedingsindustrie. In het kader van haar wereldwijde promotiewedstrijd verscheept de Mirando Corporation 26 superbiggetjes naar evenveel plekken op de aardbol, zodat 10 jaar later één supervarken uitgeroepen kan worden tot winnaar van de wedstrijd. 

Tilda Swinton als de CEO Lucy Mirando.

Flashforward naar 2017: één van de vrouwelijke superbiggetjes, dat Okja genoemd werd, is samen met het Zuid-Koreaanse weesmeisje Mija opgegroeid tot een zachtaardig reuzenvarken op het boerderijtje van Mija's grootvader in de Zuid-Koreaanse bergen. Mija en Okja zijn intussen beste maatjes geworden. We zien hen genieten van hun vriendschap, terwijl zij door de bossen wandelen, onder een waterval in een meertje plonzen en samen in Okja's schuurtje slapen. 

Aan deze idylle komt echter een abrupt einde, wanneer Okja door de Mirando Corporation uitgeroepen wordt tot winnares van de wedstrijd, want dokter Johnny Wilcox (Jake Gyllenhaal), de ijdele tv-zoöloog van de Mirando Corporation, daagt op om Okja mee te nemen naar New York om daar als promotiestunt voor de nieuwe varkensworsten van het bedrijf te fungeren. Daar is Mija het natuurlijk niet mee eens, want Okja en Mija zijn onafscheidelijk. Bovendien huivert Mija bij de gedachte dat ook haar varken misschien ooit in het slachthuis zou kunnen terechtkomen. In haar verbeten strijd tegen de Mirando Corporation krijgt Mija onverwachte hulp van een groepje diervriendelijke activisten van het Animal Liberation Front onder leiding van de minzame en welgemanierde Jay (Paul Dano)...

Paul Dano als de idealistische dierenvriend Jay.

Raar beestje

Okja is een raar beestje. De film is een eigenzinnige kruising tussen King Kong, Lassie, Black Beauty, E.T. (één van onze favoriete sciencefictionfilms), Beauty and the Beast en 101 Dalmations, maar dan met een postmodern, genre-overstijgend en uitgesproken maatschappijkritisch karakter, waarbij de zeug Okja de damsel in distress is.

In een hedendaagse variant op het sprookje Belle en het Beest, ontfermt Mija zich als een Zuid-Koreaanse Belle over het goedaardige Beest Okja. Tegelijk is deze film een ecologische en diervriendelijke fabel die waarschuwt voor de gevaren van genetische manipulatie in de landbouw en voedingsindustrie, met scherpe kritiek op onze materialistische consumptiemaatschappij, in het bijzonder op de dieronvriendelijke vleesindustrie en op bedrijven die ongezonde gmo’s produceren, zoals de multinational Monsanto, waarin geld- en vraatzucht primeren op dierenrechten en volksgezondheid.

 

Seo-Hyun Ahn als Mija (rechts) met haar supervarken Okja.

Okja bevat ook een poëtische dimensie, die ons soms een beetje deed denken aan de Amerikaanse low budget-productie Beasts of the Southern Wild (2012) van Ben Zeitlin: ook een hedendaagse fabel met ecologische insteek, waarin een eenzaam Amerikaans meisje in overstroomd gebied droomt over prehistorische oerrunderen en smeltende poolkappen (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier).   

In Okja combineert regisseur Bong dus verschillende genres, door avontuur, humor en actie af te wisselen met drama en tragiek. Zo zullen kijkers van alle leeftijden ongetwijfeld genieten van de idyllische momenten die Okja en Mija beleven in hun natuurlijke biotoop, en van de actiescènes waarin Mija, de activisten van het Animal Liberation Front en personeelsleden van de Mirando Corporation elkaar achtervolgen op de autosnelweg en in een drukbevolkte supermarkt om Okja in handen te krijgen tijdens een opwindende, schitterend in beeld gebrachte pig chase. Anderzijds zijn er, vooral in het slot van de film, ook enkele lugubere scènes die de gruwelen van de hedendaagse vleesindustrie tonen en wellicht te confronterend zijn voor sommige kleine kinderen.

Een pig chase door de supermarkt.

Levensecht

Op filmtechnisch vlak zit Okja erg goed in elkaar. Zoals we van Bong gewoon zijn, is de film knap in beeld gebracht, met onder meer dynamische dolly shots en tracking shots onder leiding van de gerenommeerde Iraans-Franse camerman Darius Khondji, en uitstekend gemonteerd door de Zuid-Koreaan Jin-mo Yang. Dankzij de schitterende digitale special effects ziet het supervarken Okja er bovendien uit als een levensecht dier.

Vertolkingen

Wat de acteerprestaties betreft, verdient de Zuid-Koreaanse hoofdrolspeelster Seo-Hyun Ahn een pluim. De 13-jarige actrice stal moeiteloos ons hart als de verbeten Mija die er alles voor over heeft om haar huisdier te redden uit de klauwen van de gewetenloze Mirando Corporation. Ook de Amerikaanse acteur Paul Dano overtuigt in zijn geslaagde bijrol als de sympathieke leider van de dierenactivisten. 

De Amerikaanse Hollywoodster Jake Gyllenhaal daarentegen gaat voor de eerste keer in zijn carrière compleet uit de bocht in zijn komisch bedoelde bijrol van de hyperkinetische zoöloog Johnny Wilcox: Gyllenhaal wil koste wat het kost grappig zijn, maar hij bezondigt zich voortdurend aan inconsistente overacting, waardoor hij niet op onze lachspieren werkte en we veeleer plaatsvervangende schaamte voelden voor zijn geforceerde, ronduit belachelijke vertolking. Ook Tilda Swinton beklijft in Okja niet echt, hoewel zij een gelijkaardige feeks speelt als haar hilarische personage Minister Mason (één van de beste movie movie villains aller tijden) in Bongs Snowpiercer.

Jake Gyllenhaal maakt zich belachelijk in Okja.

Melige muziek

Een ander minpunt in Okja is de muziekkeuze, met melige en te voor de hand liggende nummers die klinken als goedkoop effectbejag, zoals Dedicated to the One I Love van The Mama's & the Papa's, Harvest for the World van The Isley Brothers en Annie's Song van John Denver. Ook de opgewekte zigeunermuziek die weerklinkt tijdens de pig chase door de supermarkt is, hoewel toepasselijk, te voor de hand liggend. Die compositie (van Jaeil Jung) lijkt overigens verdacht veel op de Balkan-volksmuziek van Goran Bregović in de films van de Servische cineast Emir Kusturica.

Moralistisch

Op narratief vlak hielden wij vooral van de uitstekende eerste helft van Okja. Halverwege wordt de film echter wat voorspelbaar en bij momenten ook iets te moralistisch. De aangrijpende slotscènes vonden wij wel geslaagd, maar tegen dan was het varken al half verdronken. 

Conclusie

Spijts zijn gebreken, kunnen wij Okja toch aanbevelen, want deze film bevat genoeg charme, humor, actie, drama en ontroerende momenten om jong en oud te kunnen boeien.

Wie weet slagen Okja en Mija er misschien zelfs in om u te overtuigen voortaan geen gmo's en industrieel vlees meer te consumeren. Is dat de reden waarom Okja amper getoond wordt in bioscopen en tot op heden ook nog niet beschikbaar is op dvd of blu-ray disc? Hebben de gmo-bedrijven en vleesindustrie achter de schermen misschien druk uitgeoefend om de film te boycotten? In dat geval is dat een reden te meer om de censuur te omzeilen en ergens, op het internet bijvoorbeeld, op zoek te gaan naar mogelijkheden om Okja te zien. 

O ja: blijf kijken wanneer de aftiteling voorbij is, want nadien volgt nog een extraatje! 

JN.

Okja (Zuid-Korea/USA-2017): nog niet beschikbaar op dvd of blu-ray disc.

Met: Seo-Hyun Ahn, Tilda Swinton, Jake Gyllenhaal en Paul Dano.

Genre: dierenfilm / avontuur / drama / actie / tragikomedie

Klik op de oranje link voor de trailer: Okja - trailer

Okja - trailer

Om de verrassing niet te bederven en u de kans te geven om het levensechte reuzenvarken Okja in de nieuwe film van de Zuid-Koreaanse cineast Joon-ho Bong zelf te ontdekken, kozen we ervoor om hieronder de korte teaser in plaats van de langere trailer met u te delen. 

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p of 1080 voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: dierenfilm / avontuur / drama / actie / tragikomedie

Klik op de oranje link voor onze recensie van Okja: King Kong met een ecologisch staartje

Life - trailer

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)


Genre: sciencefiction / thriller / horror/ drama / avontuur

Nocturnal Animals - trailer

When you love someone, you have to be careful with it. You might never get it again...

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)


Genre: psychosociaal drama / neo noir thriller

Zodiac - full movie - director's cut

Zodiac is een briljant, op historische feiten gebaseerd en sfeervol in beeld gebracht misdaadmysterie van David Fincher uit 2007, naar het gelijknamige boek van Robert Graysmith, over de jarenlange obsessieve zoektocht naar de identiteit van een beruchte Amerikaanse seriemoordenaar die in de jaren 60 en 70 actief was in San Francisco en sindsdien bekendstaat als de zogeheten "Zodiac Killer". 

De waarheidsgetrouwe, evoluerende look van de film, die de sixties, seventies en eighties treffend evoceert, de degelijke vertolkingen van Jake Gyllenhaal, Mark Ruffalo, Robert Downey Jr., John Carroll Lynch en Chloë Sevigny, en de schitterende, sfeervolle muziek dragen bij tot het beklemmende documentair karakter van dit onderschatte meesterwerk.

Zodiac behoort tot onze favoriete politiefilms, onze favoriete films over seriemoorden en onze favoriete films tout court (ongeacht het genre).

Hieronder kan u kijken naar de director's cut, die zo'n 5 minuten langer is dan de oorspronkelijke bioscoopversie:

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: misdaadmysterie / psychosociaal drama / thriller

Klik op de oranje links voor:

- ons biografische portret van de regisseur: David Fincher: Tussen filmkunst en entertainment

- een achtergrondartikel: Onze favoriete films: Top 35

- een achtergrondartikel: Beklijvende films over seriemoorden: Top 45

- een achtergrondartikel: Onze favoriete politiefilms: Top 20

- een making-of-minidocumentaire over het knappe camerawerk: David Finchers synchrone cameratechniek

Demolition - trailer

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: psychologisch drama / existentiële tragikomedie

Nightcrawler - trailer

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder op 480p, 720p of 1080p voor hogere beeldresolutie)


Klik op de oranje link voor onze recensie van Nightcrawler: Nieuwsvampier

Genre: thriller / psychosociaal drama / satire

Nieuwsvampier

Nightcrawler  van Dan Gilroy     ★★★★

Dit zelfgeschreven langspeelfilmdebuut van de Amerikaanse regisseur Dan Gilroy stond al een tijdje op ons lijstje van recente bioscoopfilms die we nog wilden zien alvorens ze uit roulatie verdwijnen. Gisterenavond is het er eindelijk van gekomen om Nightcrawler (2014) te bekijken. En we hadden er geen spijt van.

Ramptoerisme

Nightcrawler is een fascinerende psychosociale mediasatire met thrillerelementen over de bedenkelijke praktijken van de hedendaagse nieuwsmedia. 

Jake Gyllenhaal (links) en Riz Ahmed.

Het Amerikaanse hoofdpersonage Lou Bloom (één van de beste movie villains aller tijden, schitterend vertolkt door Jake Gyllenhaal) is een bijdehante en gewetenloze kruimeldief die hogerop wil in ‘t leven. Tijdens één van zijn nachtelijke strooptochten in Los Angeles ziet hij op de autosnelweg een freelance cameraploegje dat de tragische gevolgen van een zwaar verkeersongeval komt filmen. Lou ziet zo'n job ook wel zitten. Hij koopt een camera en een politiescanner, neemt een jonge assistent in dienst (overtuigend gespeeld door Riz Ahmed) en is voortaan in business als een nightcrawler. Nightcrawlers zijn freelance nieuwsjagers die ‘s nachts op pad gaan om misdaden, verkeersongevallen, branden en ander onheil te filmen. Nadien verkopen ze hun opnames aan nieuwszenders. Kortom, nightcrawlers zijn professionele ramptoeristen. 

Aanvankelijk wat onwennig als kersverse videograaf, leert Lou snel bij. Heel snel. In die mate zelfs dat voor Lou het doel om lucratief nieuws te màken alle middelen heiligt...

Jake Gyllenhaal als de gewetenloze nightcrawler Lou.

De ene zijn dood...

Nightcrawler focust niet alleen op het immorele karakter van Lou, maar ook op de sensatiezucht en het voyeurisme van nieuwszenders en hun publiek. Onder de commerciële dictatuur van kijkcijfers en adverteerders, doen de media niet zozeer aan objectieve verslaggeving, maar veeleer aan manipulatie van het nieuws door op een selectieve en tendentieuze manier in te spelen op de angsten en driften van het publiek. Daarbij zoemen ze letterlijk en figuurlijk in op de meest spectaculaire en bloederige aspecten van het nieuws. Of zoals Nina (sterke come back van Rene Russo), de opportunistische nieuwsregisseuse van een lokale tv-zender, haar journaal botweg omschrijft: "Think of our newscast as a screaming woman, running down the street with her throat cut." Nina is bij de tv-zender verantwoordelijk voor de nieuwsploegen die 's nachts werken tijdens de zogeheten vampire shift. De vergelijking met vampieren is ook anderszins toepasselijk, want het levensbloed van de media is andermans leed. Gyllenhaal ziet er ook een beetje uit als een vampier met holle blik, want voor zijn rol van Lou viel hij naar verluidt 14 kilo af.

Sociopaat

Jake Gyllenhaal is een rasacteur die reeds uitblonk in onder meer het fascinerende en angstaanjagende mysterie Donnie Darko uit 2001, het briljante misdaadmysterie Zodiac uit 2007 (één van onze favoriete films over seriemoorden en één van onze favoriete politiefilms, alsook één van onze favoriete films tout court; bekijk de hele film hier), het aangrijpende psychologisch misdaaddrama Prisoners uit 2013 en de intrigerende psychologische mysteriethriller Enemy uit 2013 (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier). Ook in Nightcrawler is Gyllenhaal op dreef als het enigmatische hoofdpersonage. 

Lou is een gladde jongen die zich uitdrukt alsof hij voorleest uit een zelfhulpboek voor would-be managers. Op het eerste gezicht ziet de magere kerel er vrij nerdy uit. Maar vergis u niet: onder zijn kwajongensachtige voorkomen gaat een ijskoude sociopaat schuil. De gruwel die hij 's nachts op straat filmt, lijkt hem niet te deren. En vriendschap reduceert hij op een utilistische manier tot "een geschenk dat je jezelf cadeau doet". Maar wanneer hij in Nina's tv-studio een grote wandfoto van de nachtelijke skyline van Los Angeles ziet, zegt Lou ontroerd: "On tv it looks so real." Lou heeft onmiskenbaar weinig voeling met de realiteit. Veel komen we niet te weten over zijn voorgeschiedenis. Maar het is duidelijk dat Lou een gestoorde einzelgänger is. In dat opzicht lijkt hij op het door Robert De Niro vertolkte iconische personage Travis Bickle (ook één van de beste movie villains aller tijden) in de briljante existentiële karakterstudie Taxi Driver (1976) van Martin Scorsese (één van onze favoriete films): "God’s lonely man" die 's nachts in zijn taxi door de troosteloze straten van New York rijdt terwijl hij op de rand van de waanzin balanceert en zich wanhopig afvraagt hoe hij zin kan verschaffen aan zijn uitzichtloze leventje (lees onze recensie van Taxi Driver hier, bekijk een filmfragment hier en de trailer hier). En net als Travis, blijft ook Lou ondoorgrondelijk voor de kijker. 

Los Angeles by Night

Nightcrawler blinkt tevens uit in knap camerawerk (van Robert Elswit) en een beheerste montage (van John Gilroy). 

De film wekt het nachtelijke Los Angeles sfeervol tot leven en herinnert op dat vlak aan de droefgeestige maar ook poëtische aanblik van het nachtelijke straatleven in Taxi Driver, Heat (1995) van Michael Mann (één van onze favoriete politiefilms), Collateral (2004) van Michael Mann (bekijk een filmfragment hier) en Drive (2011) van Nicolas Winding Refn (lees onze recensie hier en bekijk een filmfragment hier): ook films waarin het grootstedelijke nachtleven als het ware een hoofdpersonage is. 

Dat Nightcrawler zich goeddeels in het holst van de nacht afspeelt, draagt ook bij tot de ontluisterende mediakritiek in de film. De bedrijfscultuur van de media wordt immers ontmaskerd als een meedogenloos egocentrische mentaliteit die het daglicht schuwt. In de regiekamers worden onder het mom van beweerde 'journalistiek' vooral de belangen van de aandeelhouders en de carrières van de 'journalisten' en hun bazen gediend. 

Als een striemende aanklacht tegen de mensonterende commerciële exploitatie van sensatiezucht en voyeurisme, hoort Nightcrawler thuis in het rijtje van kritische mediasatires zoals Ace in the Hole (1951), Sweet Smell of Success (1957), Network (1976), C'est arrivé près de chez vous uit 1992 (één van onze favoriete films over seriemoorden; bekijk de hele film hier), To Die For (1995), The Truman Show (1998) en Shattered Glass uit 2003 (lees onze recensie hier). In dat rijtje is Nightcrawler overigens één van de meest cynische films, zoals blijkt uit onder meer de aangrijpende scène waarin Nina onderhandelt met Lou over de prijs van één van zijn video-opnames terwijl op de achtergrond het screenshot te zien is van een man die dood ligt te bloeden. En je zou eens moeten weten weet wie die man is... 

Rene Russo en Jake Gyllenhaal.

Andere voorbeelden van sterke scènes: het etentje dat Lou misbruikt om Nina te chanteren; het bloedbad in een villa; de set-up van twee criminelen in een fastfoodrestaurant; en de knappe slotscène waarin de zwarte bestelwagens van de nieuwsploeg bij volle maan de nacht inrijden als een bende vampiers die bloed geroken hebben... 

Wij kleefden gisterenavond aan het scherm. Als een voyeuristische nightcrawler... 

JN.

Nightcrawler (USA-2014): in de Belgische bioscopen sinds 5 november 2014.

Met: Jake Gyllenhaal, Rene Russo en Riz Ahmed.

Genre: thriller / mediasatire / psychosociaal drama

Klik op de oranje link voor de trailer: Nightcrawler - trailer

De vijand in onszelf

Enemy  van Denis Villeneuve     ★★★★

Tweelingen, dubbelgangers, klonen en alter ego's zijn een onuitputtelijke bron van inspiratie voor schrijvers en kunstenaars. Wellicht omdat ze boeiende vragen oproepen over onze identiteit. Intuïtief beseffen we dat we geen vast omlijnde identiteit hebben. Dat we 'dieper' en onbekender zijn (zowel voor onszelf als voor anderen) dan we ons graag voordoen. "Je est un autre", schreef de Franse dichter Arthur Rimbaud terecht. 

Ook cineasten filosoferen graag over identiteit. Denk aan Alfred Hitchcocks visueel verbluffende meesterwerk Vertigo uit 1958 (één van onze favoriete films), met Kim Novak als de mysterieuze femme fatale die het hoofd van James Stewarts personage op hol brengt vanwege haar gelijkenis met een overleden vrouw. Of denk aan Dead Ringers van David Cronenberg uit 1988, met Jeremy Irons in een dubbelrol als de identieke tweeling gynaecologen die hun gelijkenis misbruiken om nietsvermoedende vrouwen te delen. Ook de fascinerende films van David Lynch gaan vaak over (gespleten) identiteit, zoals het visueel verbluffende neo noir psychoseksueel misdaadmysterie Lost Highway uit 1997 (lees onze recensie hier en bekijk de hele film hier) en het psychologisch portret Mulholland Drive uit 2001 (die beide ook behoren tot onze favoriete films). En vanaf 27 augustus kan u in de Belgische bioscopen gaan kijken naar Enemy (2013): een nieuw, erg boeiend psychologische relatiemysterie van de Canadese topregisseur Denis Villeneuve, met een dubbelrol van de Amerikaanse acteur Jake Gyllenhaal als twee mannen die uiterlijk zo sterk op elkaar lijken dat het de kijker na een tijdje begint te dagen dat het wel eens over één en dezelfde man zou kunnen gaan...   



Jake Gyllenhaal in zijn dubbelrol als Adam (links) en Anthony.

Spiegel

Enemy begint met een bizarre sequentie waarin Anthony (gespeeld door Jake Gyllenhaal) een donkere seksclub bezoekt waar een naakte vrouw op het punt staat een dikke spin te vertrappen. Vervolgens maken we kennis met Adam (ook vertolkt door Gyllenhaal): een alleenstaande geschiedenisprofessor die een seksuele relatie heeft met Mary (Mélanie Laurent). Op een dag huurt Adam een film waarin hij een figurant ziet die als twee druppels water op hem lijkt. Na wat speurwerk ontdekt Adam dat de acteur in kwestie Anthony Claire heet en getrouwd is met de zwangere Helen (Sarah Gadon). Wanneer Adam en Anthony afspreken om elkaar te ontmoeten en voor het eerst oog in oog staan met elkaar, lijkt het alsof zij in een spiegel staren. Zijn ze dubbelgangers? Tweelingbroers? Klonen? Of speelt Adams verbeelding hem parten? Is dit een donkere fantasie of vreemde droom? Is Adam gek aan het worden? Of is het Anthony die zich alles inbeeldt...?

Jake Gyllenhaal en Sarah Gadon in Enemy.

Spinnenwebben

Gebaseerd op de roman O Homem Duplicado van de Portugese schrijver José Saramago uit 2002 (in het Nederlands vertaald als De man in duplo), is Enemy het soort meerzinnige, gelaagde film dat als een kunstwerk openstaat voor verschillende interpretaties. Sommige interpretaties leiden echter tot contradicties. 

Mijn eigen interpretatie sluit aan bij wat regisseur Denis Villeneuve -bekend van Incendies uit 2010 (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier) en Prisoners uit 2013- zelf onthulde in interviews over Enemy: dat Anthony en Adam in feite dezelfde persoon zijn; dat ze als het ware twee verschillende kanten of 'maskers' zijn van dezelfde man (de woorden persoon en personage zijn trouwens afgeleid van het Latijnse persona, wat 'masker' betekent). De zelfzekere, vlot geklede Anthony vertegenwoordigt daarbij de sterke, libidineuze, overspelige en egocentrische kant van het hoofdpersonage. En de wat saaiere, introverte maar gevoelige Adam is zijn 'betere' helft. Zijn alter ego.

  

Mélanie Laurent als de minnares Mary.

Op deze manier bekeken, gaat Enemy over een ontrouwe man (Anthony) die zich voorneemt om zijn leven te beteren, zijn minnares (Mary) te verlaten en letterlijk en figuurlijk 'terug te keren' (als Adam) naar zijn zwangere vrouw (Helen). Vertelt vanuit Anthony's onderbewustzijn, toont Enemy dus hoe Anthony (ooit acteur en intussen geschiedenisprofessor) worstelt met de restanten van zijn bindingsangst omdat zijn huwelijk met zijn zwangere vrouw Helen ten koste gaat van zijn vrijheid. Vandaar de scènes waarin Adam als geschiedenisprofessor lesgeeft over de gevaren van dictaturen die mensen manipuleren om hun vrijheden te beperken. In dat opzicht ervaart het dubbelpersonage Adam/Anthony zijn huwelijk met Helen én zijn overspelige relatie met zijn minnares Mary in zekere zin als dictaturen. Dat verklaart ook het terugkerende spinnenmotief in Enemy. Voor Anthony zijn vrouwen gevaarlijke spinnen in wier verleidelijke web hij zich als een vlieg gevangen voelt en die zijn vrijheid opvreten. Hij voelt zich gevangen in zijn huwelijk met Helen. Gevangen in de seksuele aantrekkingskracht van Mary. En gevangen in zijn moeizame relatie met zijn dominante moeder (bijrolletje van Isabella Rossellini). 



Adam/Anthony ziet vrouwen als spinnen.

Ook zijn eigen verlangens vormen een duister web waarin Anthony/Adam verstrikt geraakte, wat gevisualiseerd wordt door shots van elektriciteitsdraden en gebroken glas die doen denken aan spinnenwebben. Zijn verlangens vormen dwangmatig terugkerende patronen: neurotische herhalingen waartegen hij wil vechten om de negatieve spiraal te doorbreken die ten koste gaat van zijn huwelijk. Villeneuve omschreef Enemy trouwens zelf als "een documentaire over de dictatuur van het onbewuste". Niet toevallig waarschuwt Adam zijn studenten voor de negatieve dialectiek van een zich herhalende geschiedenis die volgens de Duitse filosoof Hegel tijdens een eerste herhaling tragisch is en vanaf de tweede herhaling een farce wordt. Kortom, Anthony/Adam kampt niet alleen tegen de 'dictatuur' van vrouwen, maar probeert zich ook te verzetten tegen de dictator in zichzelf; tegen de donkere kant van zijn eigen persoonlijkheid. De 'Vijand' in de filmtitel Enemy is hij derhalve vooral zélf.

Maar wat dan met de scène waarin Anthony's vrouw Adam opzoekt aan de universiteit en zij zich gedraagt alsof zij Adam niet kent? Wel, waarschijnlijk doet zij alsof; begrijpt Helen dat haar man worstelt met een schizofrene psychose en speelt zij het 'spel' mee uit empathie en medelijden, in de hoop dat hij geneest van zijn overspelige neigingen en haar voortaan trouw blijft. Wanneer zij naar Anthony telefoneert, vlak na haar eerste ontmoeting met Adam, zie je trouwens dat Anthony pas antwoordt wanneer Adam net achter een muur verdwenen is, waardoor het perfect mogelijk blijft dat beide mannen identiek zijn. En wanneer Adam en Anthony elkaar ontmoeten, kan dat geïnterpreteerd worden als een monologue intérieur waarin het hoofdpersonage met de 'engel' en 'duivel' in zichzelf communiceert om de chaos in zichzelf te ordenen. "Chaos is order yet undeciphered", luidt het citaat van Saramago aan het begin van de film. Maar om de chaos in jezelf te ontcijferen, moet je eerst de sleutel hebben van de deur naar de duistere kamer van je eigen onderbewustzijn. En de moed om die deur te openen...

Mélanie Laurent en Jake Gyllenhaal in Enemy. 

Nachtmerrie

De vaak schaars belichte shots en de vale gelige kleuren, die als nicotine aan Enemy kleven, weerspiegelen de donkere, vuile kantjes van het hoofdpersonage en roepen een bevreemdende sfeer op die herinnert aan het surrealistische nachtmerrie-universum in de films van de Amerikaanse cultcineast David Lynch. Ook het griezelige relatiemysterie Possession van Andrzej Zulawski uit 1981 (lees onze recensie hier) en Roman Polanski's fascinerende psychologische thrillers Repulsion (1965) en Le locataire (1976) -ook films over obsessies en identiteitscrisissen- zijn niet veraf in Enemy.

Fascinerend

Jake Gyllenhaal overtuigt in zijn gevarieerde dubbelrol. Mélanie Laurent en Sarah Gadon geven hem daarvoor onbaatzuchtig alle ruimte. Samen met het interessante scenario (geschreven door Javier Gullón), de geloofwaardige special effects (bijvoorbeeld in de shots waarin Anthony en Adam samen te zien zijn) en de beheerste regie van Villeneuve levert dat een fascinerend mysterie waarover u nog urenlang zal kunnen doorbomen op café.

Vicieuze cirkel?

Enemy is het soort film dat blijft rondspoken in je hoofd. Al was het maar voor de bizarre slotscène, die ongetwijfeld de geschiedenis ingaat als één van de meest angstaanjagende filmeindes ooit. Wij begrepen dat einde als een mogelijke (vicieuze) cirkel. Herinner u dat Adam een film huurde. De titel van die (fictieve) film is Where There's a Will, There's a Way. Waar een wil is, is een weg; een weg naar een beter (gezins)leven. Wég van een slechte, dubieuze moraal. Zo niet herhaalt de geschiedenis van Anthony/Adam zich in een tragische farce. De raadselachtige slotscène suggereert echter dat Anthony/Adam op het punt staat te hervallen in oude, slechte gewoontes en dat hij dat plots ook beseft; dat hij opnieuw de gevangene dreigt te worden van zijn eigen duistere verlangens, zijn bindingsangst en zijn getroebleerde vrouwenbeeld waarin hij vrouwen ziet als verleidsters, manipulators en dictators. Dat hij zijn eigen grootste vijand blijft en die interne boosdoener zal moeten overwinnen met de liefde voor zijn vrouw. Dat onze geduchtste tegenstander zich inderdaad schuilhoudt in onszelf.

JN.

Enemy (Canada/Spanje-2013): in de Belgische bioscopen vanaf 27 augustus 2014.

Met: Jake Gyllenhaal, Sarah Gadon, Mélanie Laurent en Isabella Rossellini.

Genre: psychologische thriller / mysterie

Klik op de oranje link voor de trailer: Enemy - trailer

Enemy - trailer

Belgische bioscooprelease: 7 mei 2014.

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 720p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: psychologische thriller / mysterie / relatiedrama

Klik op de oranje link voor onze recensie van Enemy: De vijand in onszelf