Black Narcissus - miniserie (2020) van Charlotte Bruus Christensen ★★½
In 1939 verscheen de boeiende roman Black Narcissus van de Engelse schrijfster Rumer Godden. De eerste verfilming daarvan volgde in 1947, ook onder de titel Black Narcissus, geproduceerd en geregisseerd door het veelgeprezen Britse filmmakersduo Michael Powell en Emeric Pressburger, die tevens zelf het scenario schreven (lees daarover meer hier). Het oogstrelende camerawerk in betoverende Technicolor stond onder leiding van de kunstzinnige Engelse cinematograaf Jack Cardiff, die er een Oscar en Golden Globe mee won. Het resultaat was een unieke, fascinerende bioscoopfilm die terecht beschouwd wordt als een visueel meesterwerk. Lees onze recensie hier en bekijk de hele film hier.
Wie die film nog nooit gezien heeft, zal wellicht genieten van de tweede verfilming van Goddens roman: de driedelige miniserie Black Narcissus uit 2020, geregisseerd door de Deense cineaste en cameravrouw Charlotte Bruus Christensen, die niet alleen in de regiestoel zat maar ook zelf het camerawerk in de miniserie leidde. Wie de film uit 1947 al wél gezien heeft, zoals wij, zal de miniserie waarschijnlijk een teleurstellende remake vinden, zoals wij, want hoewel het scenario van de miniserie, geschreven door de Engelse scenariste Amanda Coe, veel potentieel had (zie verder) en de miniserie ook erg verzorgd in beeld gebracht is, kan deze remake niet tippen aan de onvergetelijke film uit 1947.
Een sensueel religieus thrillerdrama
 |
Een poster ter promotie
van de miniserie Black Narcissus. |
Net als de roman uit 1939 en de film uit 1947, focust de miniserie Black Narcissus op de bewogen lotgevallen van een groepje Britse nonnen die onder leiding van hun jonge, nieuwe zuster overste Clodagh (in de miniserie gespeeld door Gemma Arterton) ten tijde van het Britse koloniaal bewind in India vertrekken naar een afgelegen Indiaas dorpje in het Himalayagebergte om daar op een hoge, winderige bergkam het voormalige harempaleis van een Indiase generaal te transformeren tot een nieuw klooster dat tevens dienst moet doen als een missieschooltje voor de kinderen van de Indiase dorpelingen die in de vallei aan de voet van de bergkam wonen. De nonnen krijgen daarbij assistentie van ene mister Dean (Alessandro Nivola): een flegmatieke en vrijzinnige Britse oorlogsveteraan en koloniaal agent, die behulpzaam is maar op de zenuwen werkt van de strikte zuster overste Clodagh.
De geïsoleerde en winderige locatie, betoverende vergezichten, ijle berglucht, eeuwenoude volkstradities van de dorpelingen en erotische Indiase muurschilderingen in het voormalige harempaleis hebben een merkwaardig, desoriënterend effect op de 'beschaafde' Britse nonnen. Zelfs de immer zelfbeheerste zuster overste 'ontdooit' stilaan: Clodagh herinnert zich de tijd alvorens zij non werd, toen in haar leven en hart nog plaats was voor romantiek en seksualiteit. Tot haar eigen ontreddering, voelt zij zich bovendien aangetrokken tot mister Dean. Maar zij is niet alleen: ook de jonge, labiele non zuster Ruth (Aisling Franciosi) geraakt in de ban van mister Dean. Dat zorgt voor conflicten tussen beide nonnen, waardoor de miniserie evolueert van een sensueel religieus drama naar een thriller...
 |
Gemma Arterton als zuster overste Clodagh
en Alessandro Nivola als mister Dean
in de miniserie Black Narcissus. |
Kwaliteiten
De miniserie, die 3 episodes omvat van telkens circa een uur, graaft dieper dan de film uit 1947 in de voorgeschiedenis van het voormalige Indiase harempaleis, met flashbacks naar het tragische lot van de jonge Indiase concubine Srimati (bijrolletje van Gianni Gonsalves), wier zelfmoord en bewaard gebleven paleiskamertje een bron van fascinatie worden voor de morbide zuster Ruth.
 |
Zuster Ruth geraakt in de miniserie geobsedeerd
door de herinnering aan de dode Indiase concubine Srimati. |
Net als de roman en de film, thematiseert de miniserie vooral de tegenstelling tussen geest en lichaam, cultuur en natuur, ascese en lust, inhibitie en passie, het cerebrale en het zinnelijke, religieuze spiritualiteit en aards genot. In de miniserie wordt dat bovendien toepasselijk in de verf gezet met shots van zuster overste Clodagh die regelmatig haar hoofdharen kaalscheert en zichzelf in haar kloosterkamer kastijdt met een karwats als zelfopgelegde boetedoening voor haar zonden.
 |
| Gemma Arterton als zuster overste Clodagh in de miniserie. |
Op visueel vlak blinkt de miniserie uit met onder meer buitenopnames van mooie berglandschappen (gefilmd in Nepal), toepasselijke historische kostuums, waaronder de witte habijten van de nonnen, een prachtig kleurenpalet (veel wit, roze, paars, blauw en bruin), een sfeervolle belichting en knappe decors, waardoor de miniserie herinnert aan de betoverende kleuren en visuele kracht van de film uit 1947.
Aisling Franciosi heeft in de miniserie de juiste uitstraling als de gestoorde zuster Ruth. Bovendien injecteert Franciosi haar jonge personage met een gevoelige kwetsbaarheid die ontbrak in de filmversie van zuster Ruth die Kathleen Byron met brio vertolkte in 1947 (zie verder). Alessandro Nivola ziet er in de miniserie als mister Dean virieler uit dan de acteur David Farrar die er in de film als mister Dean in zijn korte broek op de rug van een pony veeleer belachelijk dan verleidelijk uitzag. Nila Aalia acteert in de miniserie veel beter in haar bijrol van de Indiase concièrge Angu Ayah dan de overacterende May Hallatt in de film. En Karen Bryson overtuigt in de miniserie met haar gevoelige bijrol van de vertwijfelde zuster Philippa, net zoals Flora Robson in de film.
 |
| Karen Bryson als de zwarte zuster Philippa in de miniserie Black Narcissus. |
Gemiste kansen
Spijts de hogervermelde kwaliteiten, blijft de miniserie ver beneden het niveau van de film uit 1947. Dat ligt vooral aan het volgende:
- Gemma Arterton mist in de miniserie als het hoofdpersonage Clodagh het charisma en veelzijdige acteertalent van Deborah Kerr die schitterde met haar briljante vertolking van de zuster overste in de film uit 1947;
- de flashbacks naar het verleden van Clodagh, alvorens zij non werd, blijven in de miniserie in gebreke in vergelijking met de wondermooie flashbacks in de film die Clodaghs bitterzoete, weemoedige, tragiromantische herinneringen aan haar verleden veel beter opriepen;
- de chemie tussen Alessandro Nivola (als mister Dean) en Gemma Arterton (als Clodagh) in de miniserie mist de nodige 'elektriciteit';
- de zeer degelijke vertolking van Aisling Franciosi in de miniserie als de labiele zuster Ruth kan uiteindelijk toch niet tippen aan de verontrustende, iconische vertolking van Kathleen Byron als de angstaanjagende zuster Ruth in de film (die behoort tot de beste movie villains aller tijden); - het psychologische steekspel en de confrontaties tussen zuster overste Clodagh en zuster Ruth in de miniserie beklijven veel minder dan de jaloerse en antagonistische verhouding tussen beide nonnen in de film, bijvoorbeeld tijdens de briljante scène in de film waarin Clodagh aan zuster Ruth verwijt dat zij in de ban is van mister Dean terwijl Clodagh met haar vingers een potlood omklemt en zij niet alleen plots beseft dat haar eigen puntig gevijlde vingernagels te zien zijn (hoewel nonnen hun nagels kort moeten houden uit preutse bescheidenheid) maar Clodagh wellicht ook plots de seksuele bijbetekenis beseft van het potlood (een 'fallus') tussen haar vingers, waarna de camera naar boven zwenkt en eerst een Bijbel toont en dan de veelzeggende (bijna grijnzende) gelaatsuitdrukking van zuster Ruth ter bevestiging dat zij reeds gemerkt heeft dat ook Clodagh onderhevig is aan profane driften (zoals ijdelheid en lust) als gevolg van mister Deans aantrekkingskracht: "I've noticed you're very pleased to see him yourself", aldus zuster Ruth tegen Clodagh in de film;
 |
Dipika Kunwar als Kanchi (links)
en Chaneil Kular als prins Dilip Rai. |
- Dipika Kunwar, nochtans een bevallige actrice, is in de miniserie in haar bijrol van het Indiase dorpsmeisje Kanchi minder memorabel dan Hollywoodster Jean Simmons in de film (denk bijvoorbeeld aan het mooie dansje van Simmons als Kanchi in de film);- op zijn beurt kan ook Chaneil Kular, hoewel overtuigend in de miniserie in zijn bijrol van de jonge Indiase prins Dilip Rai, de charismatische vertolking van de Indiase acteur Sabu als de sympathieke maar ijdele prins in de film uit 1947 niet doen vergeten;
- de miniserie mist de poëtische kracht van de film;
- de miniserie slaagt er nooit in om de intense spanningsopbouw in de film te evenaren;
- de muziek in de miniserie tijdens spannend bedoelde momenten (gecomponeerd door Anne Dudley) klinkt vaak stereotiep en stelt teleur in vergelijking met de spannende muzieksegmenten in de film (gecomponeerd door Brian Easdale);
- het ritme van de montage in de miniserie laat soms ook te wensen over;
- en de slotsequenties in de miniserie, waaronder de finale, zijn een sof in vergelijking met de intense slotsequenties in de film, waaronder de sublieme, bloedstollende finale in de film die zich afspeelt in de kloosterkapel en onder de kloosterklok aan de rand van de afgrond.
 |
| Gemma Arterton als Clodagh in de miniserie Black Narcissus. |
Kortom: hoewel de miniserie Black Narcissus een verdienstelijke poging is om de roman van Rumer Godden nieuw leven in te blazen, staat de eerste verfilming uit 1947 vooralsnog op onaantastbare hoogte.
JN.
Black Narcissus - miniserie (Groot-Brittannië/USA-2020): te bekijken via verschillende streamingdiensten.
Met: Gemma Arterton, Aisling Franciosi, Alessandro Nivola, Chaneil Kular, Nila Aalia, Rosie Cavaliero, Karen Bryson, Patsy Ferran, Gina McKee, Dipika Kunwar, Kulvinder Ghir, Gianni Gonsalves, Diana Rigg, Soumil Malla en Jim Broadbent.
Genre: psychosociale thriller / religieus drama / romantiek
