Existentiële kruispunten in een degelijke heist movie

 Crime 101  van Bart Layton     ★★★

Hoewel verpakt als een meeslepende heist movie (kraakfilm), gaat onder de nieuwe Amerikaanse misdaadfilm Crime 101 (2026) in wezen een veelzijdig psychosociaal drama schuil over de frustraties, eenzaamheid en wegtikkende tijd van de drie hoofdpersonages wier levens elkaar kruisen:

Chris Hemsworth als de roofovervaller Mike.

1) de eenzame professionele roofovervaller Mike  (gespeeld door Chris Hemsworth), die de littekens draagt van zijn armoedige en traumatische jeugd. Zijn echte naam is James Davis. Hij pleegt al jaren op uiterst methodische wijze succesvolle roofovervallen in de Amerikaanse staat Californië, telkens ter hoogte van de autosnelweg Route 101 (die hij gebruikt als vluchtroute). Nadat Mike in het eerste deel van de film ternauwernood ontsnapt aan de dood tijdens een bijna mislukte diamantroof, begint hij zich vragen te stellen over zijn toekomst. Op een avond wordt hij in zijn auto aan een stoplicht per ongeluk van achteren aangereden door de onbekende jongedame Maya (bijrol van Monica Barbaro), met wie Mike later een romantische relatie begint terwijl hij zijn leven als crimineel angstvallig geheimhoudt. Hij hoopt dat zijn volgende roofoverval voldoende geld zal opleveren om dan eindelijk definitief te kunnen kappen met zijn misdadige levenswandel en een nieuw leven uit te kunnen bouwen met Maya...;

Mark Ruffalo als de politiedetective Lou.

2) de integere, eigenzinnige en hardnekkige politiedetective Lou Lubesnick (Mark Ruffalo), die de reeks onopgeloste roofovervallen nabij de snelweg 101 toeschrijft aan één en dezelfde dader, maar ter zake botst op scepticisme binnen het Los Angeles Police Department, waardoor Lou er goeddeels alleen voor staat in zijn speurwerk naar de dader. Bovendien krijgt Lou van zijn vervreemde en ontrouwe vrouw Angie (bijrolletje van Jennifer Jason Leigh) te horen dat zij hun huwelijk niet meer ziet zitten. Als een man van middelbare leeftijd, voelt Lou zich geïsoleerd op professioneel én persoonlijk vlak. Hij besluit om in zijn vrije tijd therapeutische yogalessen te gaan volgen...;

Halle Berry als de verzekeringsagente Sharon. 

3) de 53-jarige, ondergewaardeerde en gedesillusioneerde vrijgezel en verzekeringsmakelaarster Sharon (Halle Berry), die al meer dan 10 jaar werkzaam is in een groot verzekeringsbedrijf maar daar tevergeefs wacht op haar beloofde promotie, hoewel zij heel wat rijke klanten aan de haak sloeg. Eén van haar klanten is de juwelier wiens diamanten gestolen werden tijdens Mike's hogervermelde diamantroof. Sharon is lid van een yogaklas, waar op een dag politiedetective Lou opdaagt als nieuwe deelnemer. Bovendien wordt Sharon later in de film ook benaderd door Mike...

Kortom: drie eenzame hoofdpersonages die op een kruispunt in hun levens staan terwijl zij een existentiële crisis beleven en met elkaar te maken krijgen...

Inspiratiebronnen

Crime 101 werd geregisseerd door de Engelse cineast Bart Layton, bekend van zijn fascinerende documentaire The Imposter uit 2012 (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier) en zijn docudrama-heist movie American Animals uit 2018 (bekijk de trailer hier). 

Layton schreef zelf het scenario van Crime 101 en baseerde zich daarbij op de gelijknamige novelle uit 2020 van de Amerikaanse auteur Don Winslow. Daarnaast vond Layton ook inspiratie in onder meer:

- de klassieke romantische heist movie The Thomas Crown Affair uit 1968 van de Canadese cineast Norman Jewison, met de Amerikaanse Hollywoodster Steve McQueen in de hoofdrol van de rijke zakenman en adrenalinejunkie Thomas Crown, die uit verveling een bankoverval in de Amerikaanse stad Boston beraamt, en met Faye Dunaway als de scherpzinnige verzekeringsonderzoekster en love interest Vicki Anderson, die Thomas op het spoor komt...;

- de opwindende politiethriller Bullitt uit 1968 van de Engelse regisseur Peter Yates, ook met Steve McQueen in de titelrol, ditmaal als de eigenwijze Amerikaanse politieluitenant Frank Bullitt die in de Amerikaanse stad San Francisco een bende gangsters op de hielen zit;

- de sfeervol in beeld gebrachte heist movie Thief uit 1981 -het langspeelfilmdebuut van de Amerikaanse cineast Michael Mann- met (een soms overacterende) James Caan in de titelrol van de criminele brandkastkraker Frank, die hoopt dat hij met zijn nieuwe love interest Jessie (Tuesday Weld) een ander leven kan uitbouwen; 

- het uitstekende, koortsige en sfeervol in beeld gebracht misdaad- en politiedrama Heat uit 1995 (één van onze favoriete politiefilms), ook onder regie van Michael Mann, met Al Pacino (één van onze favoriete acteurs) als de hardnekkige Amerikaanse politiedetective Vincent Hanna, die met huwelijksproblemen kampt, en Robert De Niro (ook één van onze favoriete acteurs) als de professionele meesterdief en roofovervaller Neil McCauley, die hoopt dat zijn volgende en hopelijk laatste bankoverval genoeg geld zal opleveren om dan een nieuw leven te kunnen beginnen met zijn nieuwe love interest Eady (gespeeld door Amy Brenneman);

- en het schitterende, meesterlijk opgebouwde misdaaddrama Jackie Brown van Quentin Tarantino uit 1997 (één van onze favoriete films, ongeacht het genre), met Pam Grier in haar comeback-titelrol van de slechtbetaalde en gedesillusioneerde 44-jarige stewardess Jackie Brown, die als bijverdienste tijdens haar vluchten stiekem geld smokkelt voor de criminele wapenhandelaar Ordell Robbie (Samuel L. Jackson), waardoor Jackie betrokken geraakt in een spannend kat-en-muisspel waarin ook de andere hoofdpersonages een cruciale rol spelen: Ordells dommige partner in crime en ex-gedetineerde Louis Gara (Robert De Niro), Ordells eigenzinnige en weed rokende hippieliefje Melanie (Bridget Fonda), de sympathieke borgtochtgeldschieter Max Cherry (Robert Forster) die een boontje heeft voor Jackie, en de ATF-politieagent Ray Nicolette (Michael Keaton) die Ordell en Jackie op de hielen zit...

De gelijkenissen tussen de voormelde films en Crime 101 blijken uit onder meer het volgende:

- net als de roofovervaller Neil McCauley (Robert De Niro) in Heat, is Mike in Crime 101 een methodische en gladde crimineel die zijn leven angstvallig geheimhoudt, maar hoopt dat hij met zijn nieuwe love interest een ander leven zal kunnen beginnen. Ook Frank (James Caan) in Thief is een professionele crimineel die nog één laatste grote slag wil slaan om dan hopelijk een ander leven te kunnen beginnen met zijn nieuwe geliefde;

- net als Jackie (Pam Grier) in Jackie Brown, is Sharon in Crime 101 een teleurgestelde en eenzame zwarte vrouw op leeftijd die hoopt dat zij een nieuwe wending aan haar uitzichtloze leven kan geven. Bovendien is Sharon, net als Vicki Anderson (Faye Dunaway) in The Thomas Crown Affair, werkzaam in de verzekeringssector; 

- net als de politiedetective Vincent Hanna (Al Pacino) in Heat, is politiedetective Lou in Crime 101 een workaholic van middelbare leeftijd met huwelijksproblemen. Bovendien heeft Lou sympathie voor Sharon, net zoals de borgtochtgeldschieter Max Cherry (Robert Forster) in Jackie Brown sympathie heeft voor Jackie (Pam Grier);  

- net als Frank Bullitt (Steve McQueen) in Bullitt en Vincent Hanna (Al Pacino) in Heat, is Lou in Crime 101 een intelligente, eigenwijze en hardnekkige politieman;

Mike tijdens een car chase in Crime 101.

- in Bullit zit Frank Bullitt (Steve McQueen) achter het stuur van zijn donkergroene Ford Mustang GT-390 terwijl hij in de hellende straten van San Francisco boosdoeners achtervolgt tijdens één van de beste en meest iconische car chases in de filmgeschiedenis. Crime 101 bevat ook car chases: in de eerste ontsnapt Mike aan de politie op de Route 101, en later in de film achtervolgt Mike in zijn donkergroene Ford Mustang GT-390 de jonge maar gewelddadige crimineel en motorrijder Ormon (gespeeld door Barry Keoghan). Hoewel vakkundig in beeld gebracht, zijn de car chases in Crime 101 echter veel minder memorabel dan de veel betere car chases in Bullitt, The French Connection van William Friedkin uit 1971 (één van onze favoriete politiefilms; lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier) en Drive van Nicolas Winding Refn uit 2011 (lees onze recensie hier en bekijk de knappe car chase hier).

Barry Keoghan als Ormon in Crime 101.

Hoewel minder frequent en minder grappig dan de schitterende zwarte humor in Jackie Brown, is er ook in Crime 101 hier en daar ruimte voor wat tragikomische humor, bijvoorbeeld in de volgende dialoog tussen politiedetective Lou en zijn politiepartner Tillman (bijrol van Corey Hawkins): 

Tillman: "I swear, man: you divorced guys, you always think you’re gonna move to the beach and meet some hot surfer chick. What you gonna do? Take up surfing?"

Lou: "No. I’m gonna… Thinking of doing the yoga."

Tillman: "The yoga? (lacht) Ofcourse, you are. What kind?"

Lou: "They got kinds?"

Tillman: "Big time, man. They got hot yoga, fast yoga, street yoga, Greek yoga."

Lou: "Greek yoga?"

Tillman: "That last one might be food... (grinnikt) So, you just wanna get laid." 

Corey Hawkins als Tillman (links) en Mark Ruffalo als Lou.

Vertolkingen

Wat de acteerprestaties in Crime 101 betreft, valt er weinig aan te merken op de degelijke vertolkingen van Mark Ruffalo als politiedetective Lou, Halle Berry (één van de mooiste filmgodinnen aller tijden) als verzekeringsmakelaar Sharon, en Barry Keoghan als de jonge, gestoorde crimineel Ormon.

Zo hebben wij bijvoorbeeld erg genoten van de sterke, emotionele scène waarin Halle Berry uitblinkt als Sharon terwijl zij in het verzekeringskantoor eindelijk haar jarenlange frustraties ventileert tegen haar ondankbare en deloyale overste Mark (een geslaagde bijrol van Paul Adelstein).   

Ook Chris Hemsworth acteert verdienstelijk in zijn hoofdrol van de eenzaat Mike, maar dat hoofdpersonage blijft erg enigmatisch, introvert, zwijgzaam en daarom te oppervlakkig om er als kijker voldoende empathie mee te ontwikkelen. 

De relatie tussen Mike en zijn nieuwe vriendin Maya blijft ook aan de oppervlakte, waardoor de bijrol van Monica Barbaro als Maya niet echt beklijft.   

De intussen 85-jarige Hollywoodveteraan Nick Nolte stelt teleur in zijn zwakke bijrol van de onbetrouwbare heler Money, die samenwerkt met Mike. 

Bovendien komt Jennifer Jason Leigh amper in beeld in haar beloftevolle bijrolletje van Lou's ontrouwe echtgenote Angie. Ook daar zat meer in.

Monica Barbaro als Maya
en Chris Hemsworth als Mike.

Vakwerk, maar geen topper

Crime 101 is vakkundig in beeld gebracht onder leiding van de Noorse cinematograaf Erik Wilson, wiens camerawerk hier en daar herinnert aan de sfeervolle stadsbeelden in Michael Manns misdaadfilms Thief, Heat en Collateral (bekijk een sfeervol filmfragment uit Collateral hier). Toch is Crime 101 géén visuele topper, want daarvoor mist deze film voldoende artistieke creativiteit.

Stereotiepe elektronische muziek

De Engelse componist Benjamin John Power alias Blanck Mass zorgde voor de elektronische muziek in Crime 101: te nadrukkelijke, pulserende synthesizermuziek, zoals vaak te horen is in thrillers sinds de bekende Duitse filmcomponist Hans Zimmer zijn knappe, invloedrijke elektronische muziek componeerde voor de iconische superheldenfilm The Dark Knight (2008) van Christopher Nolan. In Crime 101 klinkt de elektronische muziek als een pover afkooksel van Zimmers veelgeprezen composities voor The Dark Knight.

Hit-and-miss

Rekening houdend met de kwaliteiten en gebreken van Crime 101, is dit nieuwe misdaaddrama een wisselvallige hit-and-miss in het subgenre van kraakfilms. Toch kunnen we deze film aanbevelen en krijgt hij van ons 3 (op vijf) sterren, vooral dankzij de boeiende psychosociale dimensie en de geslaagde vertolkingen van Halle Berry, Mark Ruffalo en Barry Keoghan.

JN.

Crime 101 (Groot-Brittannië/USA-2026): beschikbaar op dvd en blu-ray disc, alsook te bekijken via verschillende streamingdiensten.

Met: Chris Hemsworth, Mark Ruffalo, Halle Berry, Barry Keoghan, Corey Hawkins, Paul Adelstein, Nick Nolte en Jennifer Jason Leigh.

Genre: heist movie / misdaadthriller / psychosociaal drama

 

Project Hail Mary - trailer

 

In het nieuwe, dramatische, maar ook humoristische sciencefictionavontuur Project Hail Mary (2026) ontwaakt de Amerikaanse wetenschapsleraar Ryland Grace (Ryan Gosling) in een ruimteschip, op lichtjaren afstand van de aarde. Hij heeft lange haren en een lange baard. Hoe lang duurde het alvorens hij ontwaakte? En waarom bevindt hij zich in een ruimteschip...? Ryland zoekt naar antwoorden, want hij lijdt aan geheugenverlies, zonder herinnering aan zijn voorgeschiedenis. Stukje bij beetje wordt duidelijk hoe hij in het ruimteschip terechtkwam, en waarom...

Gebaseerd op een scenario van Drew Goddard, naar de gelijknamige sciencefictionroman uit 2021 van Andy Weir, werd Project Hail Mary geregisseerd en gecoproduceerd door het Amerikaanse duo Phil Lord en Christopher Miller (bekend van onder meer hun eerdere films Cloudy with a Chance of Meatballs, 21 Jump Street en de sequel 22 Jump Street, The Lego Movie, Spider-Man: Into the Spider-Verse en de sequel Spider-Man: Across the Spider-Verse).

Hoewel Project Hail Mary gedragen wordt door de hoofdrol van de Amerikaanse Hollywoodster Ryan Gosling (één van de knapste acteurs aller tijden) met zijn veelzijdige vertolking van de sympathieke wetenschapsleraar en astronaut-tegen-wil-en-dank Ryland Grace ("I put the 'not' in astronaut", aldus Ryland), gaat de film ook over de verrassende vriendschap tussen Ryland en een ander hoofdpersonage dat Ryland ontmoet tijdens zijn bewogen buitenaardse reis. Wie dat andere hoofdpersonage is, verklappen we hier niet...

De rest van de cast bestaat uit onder anderen Sandra Hüller, Lionel Boyce, Ken Leung, Milana Vayntrub, Liz Kingsman en Orion Lee.   

Het camerawerk in Project Hail Mary stond onder leiding van de gerespecteerde Australische cinematograaf Greig Fraser, die eerder onder meer een Oscar en BAFTA Award won voor het camerawerk in Denis Villeneuve's visueel verbluffende sciencefictionepos Dune uit 2021 (bekijk een compilatie van betoverende beelden hier) en een Oscarnominatie kreeg voor de al even oogstrelende shots in Villeneuve's sequel Dune: Part Two uit 2024.

De muziek in Project Hail Mary is van de Engelse componist Daniel Pemberton.

En de montage was in handen van de Engelse filmmonteur Chris Dickens, die onder meer een Oscar en BAFTA Award won voor zijn montage van het drama Slumdog Millionaire van de Engelse cineast Danny Boyle uit 2008 (bekroond met in totaal 8 Oscars, waaronder die voor beste film en beste regie).

Project Hail Mary ging eerder deze week, op 9 maart 2026, in wereldpremière in de Britse hoofdstad Londen. Vanaf komende woensdag, op 18 maart 2026, kan u ook in de Belgische bioscopen gaan kijken naar Project Hail Mary.

In afwachting, vindt u hieronder de trailer met Nederlandstalige ondertitels:

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: sciencefiction / avontuur / drama / thriller / tragikomedie

Onze favoriete 

sword & sorcery 

films 

                   

Christopher Lee als de tovenaar Saruman in The Lord of the Rings van Peter Jackson.

Als kind -we waren wellicht slechts 9 of 10 jaar- hebben wij ooit erg bange momenten beleefd toen we voor het eerst The Lord of the Rings van de Amerikaanse regisseur Ralph Bakshi uit 1978 zagen: een sfeervolle, rotoscopische animatiefilm, gebaseerd op de gelijknamige, wereldberoemde fantasy-roman van de Engelse schrijver J.R.R. Tolkien (uit het midden van de jaren 50) over de spannende avonturen van de jonge hobbit Frodo en zijn kompanen terwijl zij in het mythische Midden-aarde op pad gaan om de corrumperende One Ring van de demon Sauron te vernietigen. De verfilming door Bakshi joeg ons nog jonge hartje de stuipen op het lijf, vanwege onder meer een rist griezelige personages, onder wie de Nazgûl (Ringgeesten) en de Uruk-hai (een door de tovenaar Saruman gefokt ras monsterlijke Orcs), versterkt door angstaanjagende muziek van Leonard Rosenman. 

Screenshot van The Lord of the Rings (1978) van Ralph Bakshi:
een Nazgûl (Ringgeest) is op zoek naar de One Ring, terwijl
de bange hobbits Frodo, Sam, Pippin en Merry zich verschuilen.

Een filmposter ter promotie van Conan the Barbarian,
geschilderd door de gerenommeerde Italiaanse
filmposter-kunstenaar Renato Casaro.

Later, in onze pubertijd, waren wij ook onder de indruk van het sfeervolle sword & sorcery-avontuur Conan the Barbarian: een cultklassieker van de Amerikaanse regisseur John Milius uit 1982 (zie verder), met de Oostenrijkse bodybuilder Arnold Schwarzenegger in zijn doorbraakrol van de titelheld Conan. Ook de meeslepende sword & sorcery-kroniek Highlander van de Australische regisseur Russell Mulcahy uit 1986 (zie verder), met de Frans-Amerikaanse acteur Christopher Lambert in zijn titelrol van de Schotse Hooglander Connor MacLeod, kon ons bekoren als tiener.

De meeste andere sword & sorcery-films daarentegen vonden wij maar niets. In tegenstelling tot de meeste kinderen en tieners, waren wij in onze prille jeugd immers niet erg tuk op sword & sorcery. Zo vonden wij dat subgenre binnen het bredere fantasy-genre ongeloofwaardig op inhoudelijk vlak en vaak kitscherig op visueel vlak. Die bezwaren hebben wij vandaag nog steeds tegen de meeste sword & sorcery-films.

Toch is onze terughoudendheid ten aanzien van sword & sorcery in de loop der jaren afgenomen en zijn wij, als volwassene, dat subgenre meer gaan appreciëren dankzij ons toenemende inzicht dat er zowel op inhoudelijk als visueel vlak enkele uitstekende resultaten bereikt zijn binnen dat subgenre, waarin de films vaak inspiratie putten uit fascinerende en tijdloze oude mythen, sprookjes en volkslegendes. Dat blijkt ook uit de meeslepende verhalen en betoverende sfeerschepping in onze favoriete sword & sorcery-films aller tijden, die wij hieronder hebben opgelijst in onze Top 7. Daarbij hebben we uitsluitend rekening gehouden met langspeelfilms waarin de basisingrediënten van het sword & sorcery-genre voldoende tot hun recht komen: magie, avontuur, boosdoeners, heroïsme, zwaardgevechten en (optioneel) romantiek, gesitueerd in een ver (vaak mythisch) verleden. Onze selectie houdt dus géén rekening met kortfilms, noch met tv-series en evenmin met langspeelfilms waarin sword & sorcery onvoldoende aan bod komt, zoals bijvoorbeeld het oogstrelende tragiromantisch wuxia-krijgskunstenavontuur Crouching Tiger, Hidden Dragon van de Taiwanese regisseur Ang Lee uit 2000, waarin weinig sorcery aan bod komt (maar dat wij wél opnamen in onze selectie van onze favoriete historische drama's). Het tragikomisch actie-avontuur Indiana Jones and the Temple of Doom van Steven Spielberg uit 1984 is een twijfelgeval, maar wellicht toch geen volbloed sword & sorcery, wat verklaart waarom wij hieronder geen rekening hielden met die nochtans meeslepende film.

Genoeg gedraald nu. Hieronder vindt u onze:

    

TOP 7

van onze favoriete sword & sorcery-films,

in volgorde van onze voorkeur,

beginnend met onze topfavoriet:

1. The Lord of the Rings-trilogie van Peter Jackson uit 2001, 2002 en 2003: een briljante, driedelige filmreeks van de Nieuw-Zeelandse cineast Peter Jackson, gebaseerd op de drie delen van de gelijknamige, wereldberoemde fantasy-roman The Lord of the Rings van de Engelse schrijver J.R.R. Tolkien, over de avontuurlijke, meeslepende en levensgevaarlijke odyssee van de jonge, goedhartige en moedige hobbit Frodo (hoofdrol van Elijah Wood) en zijn reisgezellen door het mythische Midden-aarde terwijl zij de kwaadaardige One Ring van de machtige demon Sauron proberen te vernietigen. De drie films in deze trilogie zijn visuele meesterwerken die behoren tot onze favoriete road movies en onze favoriete films tout court (ongeacht het genre). Dat is vooral te danken aan de betoverende sfeer die regisseur Peter Jackson en zijn ploeg creëerden met veelzijdig en dynamisch camerawerk, sprookjesachtige belichting, bezielde acteerprestaties, bijvoorbeeld van Christopher Lee (één van onze favoriete acteurs) als de boze tovenaar Saruman (één van de beste movie villains aller tijden), prachtige muziek van Howard Shore (bekijk een boeiende analyse van die muziek hier), indrukwekkende landschappen (gefilmd in Nieuw-Zeeland), magnifieke decors, mooie kostuums, realistische rekwisieten en baanbrekende special effects. Als kijker vergeet je dat je naar fantasy-fictie zit te kijken en krijg je echt het gevoel dat je samen met de hobbit Frodo en zijn kompanen op avontuur gaat door Midden-aarde. Spijts de overdaad aan computeranimatie in onder meer een rist grootschalige en over the top actiesequenties, wat soms ten koste gaat van de geloofwaardigheid, bijvoorbeeld wanneer de elf Legolas (Orlando Bloom) in het tweede deel enkele (digitale) vechtolifanten doodt, is The Lord of the Rings-trilogie van Peter Jackson hoe dan ook een ambitieuze en uiterst invloedrijke tour de force zonder weerga in de filmgeschiedenis. Daarbij was de eerdere verfilming door Ralph Bakshi uit 1978 (zie hoger) een vruchtbare inspiratiebron.

Hoofdrolspeler Elijah Wood in The Lord of the Rings
als de jonge, goedhartige en moedige hobbit Frodo:
tegen wil en dank de nieuwe drager van de corrumperende One Ring.

   

2. Excalibur van John Boorman uit 1981: een sfeervol, veelzijdig, oogstrelend in beeld gebracht en invloedrijk sword & sorcery-drama in Technicolor, over de legendarische middeleeuwse koning Arthur, de wijze tovenaar Merlijn, het magische zwaard Excalibur, de Ridders van de Ronde Tafel en de zoektocht naar de Heilige Graal, gebaseerd op een boeiend scenario van regisseur John Boorman en zijn Engelse vakbroeder Rospo Pallenberg, die zich daarvoor baseerden op de middeleeuwse volkslegendes in de Middelengelse verhalenbundel le morte Darthur zoals opgetekend in de tweede helft van de 15de eeuw door een auteur die wellicht de Engelse ridder Sir Thomas Malory was (oorspronkelijk geschreven als Thomas Malleorre of Thomas Maleore). De Britse topacteur Nicol Williamson steelt in deze film de show met zijn tragikomische glansrol van de flegmatieke tovenaar Merlijn. Ook Helen Mirren blinkt uit in haar charismatische belichaming van de jonge, kwaadaardige tovenares Morgana. De rest van de cast acteert verdienstelijk, met name Gabriel Byrne in zijn intense vertolking van de ambitieuze en oorlogszuchtige would be-koning Uther Pendragon; Corin Redgrave als de Graaf van Cornwall; Nigel Terry in zijn veelzijdige hoofdrol van Arthur; Cherie Lunghi als de bevallige koningin en problematische love interest Guenevere; Nicholas Clay als de nobele ridder Lancelot; Liam Neeson als de ridder Gawain; en Paul Geoffrey als de ridder Perceval. Het voor een Oscar genomineerde camerawerk onder leiding van de Engelse cinematograaf Alex Thomson, met doordachte (vaak kleurige en daardoor sfeerversterkende) belichting, de buitenopnames op het ruwe, fotogenieke Ierse platteland, het knappe production design van Anthony Pratt, de creatieve art direction van Tim Hutchinson, de fabelachtige historische kostuums (waaronder schitterende harnassen en prachtige jurken) van kostuumontwerper Bob Ringwood (bekroond met een Saturn Award) en de mooie decors van Bryan Graves leveren samen een sprookjesachtige maar tevens authentiek ogende mise-en-scène en beeldvoering op, die de middeleeuwen op een magisch-realistische manier tot leven wekken. Ook de toepasselijke muziek draagt bij tot de beklijvende sfeerschepping: niet alleen machtige, speciaal voor de film geschreven muziek van Trevor Jones, maar ook klassieke muziek van Carl Orff (O Fortuna uit diens cantate Carmina Burana) en vooral van Richard Wagner (uit diens opera's Götterdämmerung, Parsifal en Tristan und Isolde). Op het Festival van Cannes werd Excalibur destijds genomineerd voor de Gouden Palm en won regisseur John Boorman er de prijs voor beste artistieke bijdrage. Lees ons nieuwsartikel over de nieuwe, superscherpe 4K Ultra-high definition-versie van de film in de recente blu-ray box set Excalibur Limited Edition 4K UHD hier.

Nigel Terry als Arthur in Excalibur.

3. Legend van Ridley Scott uit 1985: een spannend en visueel verbluffend sprookje, gebaseerd op een scenario van de Amerikaan William Hjortsberg en geregisseerd door de Engelse topcineast en visuele tovenaar Ridley Scott (één van onze favoriete regisseurs; lees ons biografische portret van Scott uit 2013 hier). De hoofdrol wordt gespeeld door een nog erg jonge Tom Cruise als Jack: een goedhartige vrijbuiter die in de bossen leeft, wellicht een natuurgeest is en met de dieren kan communiceren. De bevallige actrice Mia Sara is uitstekend als prinses Lily, die houdt van Jack maar verleid wordt door het Kwaad. En Tim Curry maakt indruk als de verontrustende Lord of Darkness, mede dankzij diens grime met onder meer reusachtige zwarte duivelshoorns. Het sfeervolle production design van Assheton Gorton, de sprookjesachtige sets (zoals het prachtige bos en het donkere, barokke, post-gothic interieur van het kasteel van de Lord of Darkness), het briljante camerawerk onder leiding van Alex Thomson (let bijvoorbeeld op het oogstrelende slow motion shot van de door roze bloesemblaadjes omringde witte eenhoorn in het bos!), de knappe grime (goed voor een Oscarnominatie) en de sfeerversterkende muziek dragen bij tot de cultstatus van Legend als één van de mooiste fantasy-films aller tijden. De director's cut, die u hier kan bekijken, bevat de originele, sfeerversterkende muziek van Jerry Goldsmith. Die muziek werd in de kortere Amerikaanse filmversie vervangen door al even mooie muziek van Tangerine Dream, Bryan Ferry en Yes-zanger Jon Anderson.

Een filmposter ter promotie van Legend.

4. Sleeping Beauty van Clyde Geronimi, Les Clark, Eric Larson, Wolfgang Reitherman en Hamilton Luske uit 1959: een betoverende en oogstrelende tekenfilm van de Amerikaanse Walt Disney Animation Studios, gebaseerd op het beroemde sprookje La belle au bois dormant zoals opgetekend door de Franse schrijver Charles Perrault in 1697 (bij Nederlandstaligen beter bekend als De Schone Slaapster of Doornroosje). Dit is één van de mooiste en kleurrijkste tekenfilms aller tijden. En 'tekenfilm' mag u hier letterlijk nemen, want dit kunstzinnige meesterwerk werd nog volledig met de hand getekend en geschilderd. Bekijk de hele film hier en een boeiende making-of-documentaire hier.

Een kunstzinnige vintage filmposter
ter promotie van Sleeping Beauty.

5. Highlander van Russell Mulcahy uit 1986: hoewel deze fantasy-kroniek over het bewogen en tragiromantische leven van de Schotse Hooglander Connor MacLeod alias Russel Nash (titelrol van de Frans-Amerikaanse acteur Christopher Lambert) begint anno 1985 in de Amerikaanse grootstad New York, wordt in lange flash backs naar een ver verleden duidelijk dat Connor reeds in 1518 geboren werd in de Schotse Hooglanden, waar hij later als volwassene in 1536 tijdens een veldslag een dodelijke steekwond opliep maar toch op wonderbaarlijke wijze overleefde. Hoé Connor toen kon overleven en zelfs eeuwen later nog steeds in leven blijkt, verklappen we hier niet... Dit sword & sorcery-avontuur is erg meeslepend dankzij: de geslaagde sfeerschepping, met onder meer buitenopnames in mooie landschappen (gefilmd in Schotland, Wales en Engeland); de authentiek ogende historische kostuums; de boeiende, gradueel ontvouwde thema's, waaronder liefde, vriendschap, heroïsme, de schaduwzijden van onsterfelijkheid en eenzaamheid; de tragiromantische dimensie van het verhaal, die ook weerklinkt in de mooie existentiële liefdesballade Who Wants to Live Forever die de Britse rockgroep Queen speciaal voor de soundtrack van de film opnam; de doorleefde vertolkingen van Christopher Lambert als de tragische held Connor en van de Engelse actrice Beatie Edney als Connors Schotse vrouw Heather; de memorabele vertolking van de Schotse topacteur Sean Connery als de flamboyante zwaardvechter Juan Sanchez Villa-Lobos Ramirez alias "de Spanjaard", die vanaf 1541 optreedt als de sympathieke mentor van Connor; en de charismatische uitstraling van de Amerikaanse acteur Clancy Brown in zijn veelzijdige glansrol van de moorddadige barbaar en aartsvijand The Kurgan alias Victor Kruger, die al zijn 'concurrenten', onder wie Connor, wil onthoofden: "There can be only one!"  

Christoper Lambert als Connor MacLeod (links) en Clancy Brown als The Kurgan in Highlander.

 

6. Conan the Barbarian van John Milius uit 1982: een duistere, sfeervol in beeld gebrachte en invloedrijke sword & sorcery-cultklassieker, gebaseerd op een scenario dat regisseur John Milius zelf schreef in samenwerking met zijn vakbroeder Oliver Stone, die daarvoor inspiratie vonden in de fantasy-verhalen van de Amerikaanse pulpfictieschrijver Robert E. Howard over de avonturen van de mythische held Conan (gepubliceerd vanaf 1932). Ook de schilderijen en tekeningen die de invloedrijke Amerikaanse fantasy- en sciencefictionillustrator Frank Frazetta maakte voor de Conan-verhalen van Robert E. Howard waren een inspiratiebron voor de film, met name voor het uiterlijk van de personages, de sfeerschepping en de visuele aanblik van de film. Het verhaal speelt zich af in de ijzertijd en draait rond de avontuurlijke zoektocht van de titelheld Conan naar de moordenaars die zijn ouders ombrachten toen hij nog een kind was. Zo komt Conan als volwassene op het spoor van een bizarre sekte onder leiding van de kwaadaardige tovenaar Thulsa Doom... Conan wordt gespeeld door de imposante Oostenrijkse bodybuilder Arnold Schwarzenegger in zijn doorbraakrol. Actrice Sandahl Bergman won een Saturn Award voor haar rol van de moedige dievegge Valeria, die Conans love interest wordt. En de Afro-Amerikaanse acteur James Earl Jones blinkt uit in zijn charismatische vertolking van de tovenaar Thulsa Doom, die in een memorabele scène transformeert tot een gigantische reuzenslang. Ook Ben Davidson en Sven-Ole Thorsen hebben de juiste uitstraling in hun respectievelijke bijrollen van Rexor en Thorgrim: de moorddadige handlangers van Thulsa Doom. De ruwe, fotogenieke landschappen in deze avontuurlijke road movie werden gefilmd in Spanje, waar ook de decors gebouwd werden, zoals de 50 meter hoge Temple of Set: een trappentempel van sekteleider Thulsa Doom. De sfeerversterkende muziek is van de Grieks-Amerikaanse filmcomponist Basil Poledouris. En ook de kostuums (ontworpen door John Bloomfield) maken indruk, zoals harnassen en helmen die herinneren aan de garderobe van middeleeuwse Mongoolse krijgers en Vikings. Kortom: sword & sorcery bij uitstek. Bekijk de hele film hier.

Arnold Schwarzenegger in zijn doorbraakrol van de titelheld in Conan the Barbarian.

  

7. The Green Knight van David Lowery uit 2021: gebaseerd op een zelfgeschreven scenario van David Lowery, die tevens in de regiestoel zat én de montage op zich nam, is deze fascinerende, surrealistische road movie een eigenzinnige adaptatie van de in stafrijm opgestelde middeleeuwse ridderroman Sir Gawayne and the Grene Knyght uit circa 1380 (geschreven in het Middelengels door een anonieme auteur). Het verhaal draait rond de jonge, liederlijke en drankzuchtige middeleeuwse ridder Sir Gawain (hoofdrol van de Engelse acteur Dev Patel), wiens nonkel de legendarische koning Arthur is (gespeeld door Sean Harris) vermits Gawains moeder de halfzuster van koning Arthur is. Tijdens een feest van koning Arthur in diens kasteel Camelot, waarop Gawain en de Ridders van de Ronde Tafel aanwezig zijn, voert Gawains moeder Morgan le Fay (Sarita Choudhury) in een toren stiekem een magisch ritueel uit. Als gevolg van dat ritueel daagt op het feest in Camelot plots een grote, mysterieuze, boomachtige figuur op: de Green Knight (bijrol van Ralph Ineson), die alle aanwezige ridders uitdaagt. Gawain aanvaardt de uitdaging, waardoor hij later, na lang dralen, op een avontuurlijke reis moet vertrekken en onderweg met scha en schande vooral zichzelf beter leert kennen terwijl zijn moed, integriteit en (gebrek aan) verantwoordelijkheidszin op de proef gesteld worden, wat wellicht de bedoeling van zijn moeder was zodat Gawain hopelijk eindelijk zou veranderen van een onbezonnen feestneus in een eervolle man... Schatplichtig aan onder meer Excalibur (zie hoger), is The Green Knight wellicht de meest kunstzinnige verfilming van de metaforische betekenislagen in de oude betoverende mythen en volkslegendes rond koning Arthur en zijn ridders: sfeervol, gritty, erg knap in beeld gebracht onder leiding van cameraman Andrew Droz Palermo, met prachtige kostuums van de Pools-Amerikaanse kostuumontwerpster Malgosia Turzanska, en voorzien van toepasselijke, wondermooie, middeleeuws klinkende muziek van Daniel Hart, waardoor je als kijker ondergedompeld wordt in een magisch-realistische droomwereld die de middeleeuwse tijdsgeest op een unieke manier evoceert.

Een filmposter ter promotie van The Green Knight.

Joeri Naanai

   

NIEUWS! 

Excalibur 

van John Boorman 

in 4K Ultra HD-beeldkwaliteit

Over twee weken, op 23 februari 2026, presenteert de Britse filmdistributeur Arrow Films zijn nieuwe blu-ray box set Excalibur Limited Edition 4K UHD, waardoor u de schitterende sword & sorcery-klassieker Excalibur van de Amerikaanse regisseur John Boorman uit 1981 voor het eerst kan bekijken in superscherpe 4K Ultra-high definition beeldresolutie. Een uitgelezen kans voor elke cinefiel om deze sfeervolle, avontuurlijke en visueel verbluffende fantasy-film over de legendarische middeleeuwse koning Arthur, de wijze tovenaar Merlijn, de Ridders van de Ronde Tafel en de zoektocht naar de Heilige Graal te (her)ontdekken in superieure beeldkwaliteit.

"Behold! The Sword of Power! Excalibur! Forged when the world was young, and bird and beast and flower were one with man, and death was but a dream", declameert de tovenaar Merlijn in Excalibur, terwijl de ambitieuze Britse would be-koning Uther Pendragon het magische zwaard Excalibur toont aan de rivaliserende Graaf van Cornwall, waardoor beide oorlogszuchtige kemphanen eindelijk vrede sluiten en Uther erkend wordt als de koning van Brittannië. Tijdens het verzoeningsfeest in de burcht van de Graaf van Cornwall blijkt echter dat Uther zich aangetrokken voelt tot Igrayne: de vrouw van de Graaf van Cornwall. Dat leidt tot jaloezie en nieuwe vijandigheden tussen Uther en de Graaf van Cornwall. Uther volhardt: hij wil Igrayne koste wat het kost verleiden, en met de magische hulp van Merlijn kan Uther in de gedaante van de Graaf van Cornwall stiekem het bed delen met diens vrouw, waardoor zij zwanger wordt van Uthers zoontje. In ruil voor Uthers nacht met Igrayne, heeft Uther echter aan Merlijn beloofd dat de vrucht van Uthers lust zal toebehoren aan Merlijn. "What issues from your lust, shall be mine. Swear it again!", aldus Merlijn. Uther bevestigt: "I swear it!" En zo geschiedt: negen maanden later komt Merlijn de pasgeboren buitenechtelijke baby van Uther en Igrayne ophalen... 

Gabriel Byrne als Uther Pendragon (te paard) en Nicol Williamson als Merlijn.

Flash forward: het zoontje van Uther en Igrayne is onder de hoede van zijn sympathieke adoptievader Sir Ector opgegroeid tot de goedhartige en moedige jongeman Arthur, die door Merlijn klaargestoomd wordt om de toekomstige koning van Brittannië te worden in de hoop dat er in het land eindelijk duurzame vrede en welvaart zal heersen. Dat blijkt echter niet eenvoudig...

Nigel Terry als Arthur.

Een sfeervol en invloedrijk meesterwerk

Excalibur is één van de beste sword & sorcery-films aller tijden en was een vruchtbare inspiratiebron voor heel wat latere films in dat avontuurlijke fantasy-genre, zoals onder meer:

- Conan the Barbarian (1982) van John Milius (bekijk de hele film hier);

- de visueel verbluffende en uiterst invloedrijke The Lord of the Rings-trilogie (2001, 2002 en 2003) van Peter Jackson (die behoort tot onze favoriete road movies en tot onze favoriete films tout court);

- en The Green Knight (2021) van David Lowery. 

De lente is in 't land: een nieuw begin voor de Ridders van de Ronde Tafel in Excalibur.

Het boeiende scenario van Excalibur werd geschreven door regisseur John Boorman en zijn Engelse vakbroeder Rospo Pallenberg, die zich daarvoor baseerden op de middeleeuwse volkslegendes in de Middelengelse verhalenbundel le morte Darthur zoals opgetekend in de tweede helft van de 15de eeuw door een auteur die wellicht de Engelse ridder Sir Thomas Malory was (oorspronkelijk geschreven als Thomas Malleorre of Thomas Maleore).

Nicol Williamson als Merlijn (links) en Nigel Terry als koning Arthur.

De Britse topacteur Nicol Williamson steelt in Excalibur de show met zijn tragikomische glansrol van de flegmatieke tovenaar Merlijn.

Merlijn.

Ook Helen Mirren blinkt uit in haar charismatische belichaming van de jonge, kwaadaardige tovenares Morgana: de halfzuster van Arthur, want Morgana is de dochter van de Graaf van Cornwall en diens vrouw Igrayne.

Helen Mirren als Morgana.

De rest van de cast acteert verdienstelijk, met name:

- Gabriel Byrne in zijn intense vertolking van Uther Pendragon;

- Corin Redgrave als de Graaf van Cornwall;

- Nigel Terry in zijn veelzijdige hoofdrol van Arthur;

- Cherie Lunghi als de bevallige koningin en problematische love interest Guenevere;

- Nicholas Clay als de nobele ridder Lancelot;

- Liam Neeson als de ridder Gawain;

- en Paul Geoffrey als de ridder Perceval.

Excalibur begint trefzeker met sfeervolle openingsbeelden.

Cherie Lunghi als Guenevere.

Vanaf de sfeervolle openingsbeelden -gefilmd bij nacht in tegenlicht, rijden de geharnaste Uther Pendragon en zijn soldaten op hun paarden in een bos ten strijde tegen de soldaten van de Graaf van Cornwall- blijkt meteen dat Excalibur een visueel meesterwerk is dankzij onder meer de oogstrelende fotografie in Technicolor onder leiding van de Engelse cinematograaf Alex Thomson, die er een Oscarnominatie voor kreeg.

Het camerawerk in Excalibur, met doordachte (vaak kleurige en daardoor sfeerversterkende) belichting, de buitenopnames op het ruwe, fotogenieke Ierse platteland, het knappe production design van Anthony Pratt, de creatieve art direction van Tim Hutchinson, de fabelachtige kostuums (waaronder schitterende harnassen en prachtige jurken) van Bob Ringwood (bekroond met een Saturn Award) en de mooie decors van Bryan Graves leveren samen een sprookjesachtige maar tevens authentiek ogende mise-en-scène en beeldvoering op, die de middeleeuwen op een magisch-realistische manier tot leven wekken. 

Het huwelijk van koning Arthur en Guenevere.

Ook de toepasselijke muziek draagt bij tot de beklijvende sfeerschepping: niet alleen machtige, speciaal voor de film geschreven muziek van Trevor Jones, maar ook klassieke muziek van Carl Orff (O Fortuna uit diens cantate Carmina Burana) en vooral van Richard Wagner (uit diens opera's Götterdämmerung, Parsifal en Tristan und Isolde). 

Koning Arthur en zijn Ridders van de Ronde Tafel rijden uit,
terwijl op de soundtrack de muziek van Carl Orffs O Fortuna weerklinkt. 

Op het Festival van Cannes werd Excalibur destijds genomineerd voor de Gouden Palm en won regisseur John Boorman er de prijs voor beste artistieke bijdrage.

De nieuwe blu-ray box set

De nieuwe box set Excalibur Limited Edition 4K UHD bevat 3 blu-ray discs:

- disc 1 met de nieuwe 4K Ultra HD-versie (in Dolby Vision) van Excalibur in het originele breedbeeldformaat 1.66:1 en desgewenst audio-commentaar van onder anderen regisseur John Boorman;

- disc 2 met heel wat extra's, zoals onder meer twee trailers, vijf fotogalerijen (waaronder de galerij met een ontwerpscenario van de film), interviews (met onder anderen regisseur John Boorman, co-scenarist Rospo Pallenberg en production designer Anthony Pratt), de nooit eerder uitgebrachte making-of-documentaire The Making of Excalibur: Myth into Movie van Neil Jordan (die tijdens de productie van de film optrad als creatief consulent) en de nieuwe minidocumentaire Divided Nature met filmhistorici Howard S. Berger en Kevin Marr;

- en disc 3 met de kortere tv-versie van Excalibur en de retrospectieve making-of-documentaire Excalibur: Behind the Movie waarin regisseur John Boorman en leden van zijn cast en crew terugblikken op hun memorabele sword & sorcery-avontuur.

Joeri Naanai

Excalibur (Groot-Brittannië/USA-1981): beschikbaar op dvd en blu-ray disc, en vanaf 23 februari 2026 in 4K Ultra HD op een nieuwe blu-ray disc in de box set Excalibur Limited Edition 4K UHD.

Met: Nigel Terry, Nicol Williamson, Helen Mirren, Cherie Lunghi, Nicholas Clay, Gabriel Byrne, Liam Neeson, Paul Geoffrey en Corin Redgrave.

Genre: sword & sorcery / fantasy / sprookje / avontuur / kostuumdrama / romantiek