Onze favoriete
sword & sorcery
films
 |
| Christopher Lee als de tovenaar Saruman in The Lord of the Rings van Peter Jackson. |
Als kind -we waren wellicht slechts 9 of 10 jaar- hebben wij ooit erg bange momenten beleefd toen we voor het eerst The Lord of the Rings van de Amerikaanse regisseur Ralph Bakshi uit 1978 zagen: een sfeervolle, rotoscopische animatiefilm, gebaseerd op de gelijknamige, wereldberoemde fantasy-roman van de Engelse schrijver J.R.R. Tolkien (uit het midden van de jaren 50) over de spannende avonturen van de jonge hobbit Frodo en zijn kompanen terwijl zij in het mythische Midden-aarde op pad gaan om de corrumperende One Ring van de demon Sauron te vernietigen. De verfilming door Bakshi joeg ons nog jonge hartje de stuipen op het lijf, vanwege onder meer een rist griezelige personages, onder wie de Nazgûl (Ringgeesten) en de Uruk-hai (een door de tovenaar Saruman gefokt ras monsterlijke Orcs), versterkt door angstaanjagende muziek van Leonard Rosenman.
 |
| Screenshot van The Lord of the Rings (1978) van Ralph Bakshi: een Nazgûl (Ringgeest) is op zoek naar de One Ring, terwijl de bange hobbits Frodo, Sam, Pippin en Merry zich verschuilen. |
 |
| Een filmposter ter promotie van Conan the Barbarian, geschilderd door de gerenommeerde Italiaanse filmposter-kunstenaar Renato Casaro. |
De meeste andere sword & sorcery-films daarentegen vonden wij maar niets. In tegenstelling tot de meeste kinderen en tieners, waren wij in onze prille jeugd immers niet erg tuk op sword & sorcery. Zo vonden wij dat subgenre binnen het bredere fantasy-genre ongeloofwaardig op inhoudelijk vlak en vaak kitscherig op visueel vlak. Die bezwaren hebben wij vandaag nog steeds tegen de meeste sword & sorcery-films.
Toch is onze terughoudendheid ten aanzien van sword & sorcery in de loop der jaren afgenomen en zijn wij, als volwassene, dat subgenre meer gaan appreciëren dankzij ons toenemende inzicht dat er zowel op inhoudelijk als visueel vlak enkele uitstekende resultaten bereikt zijn binnen dat subgenre, waarin de films vaak inspiratie putten uit fascinerende en tijdloze oude mythen, sprookjes en volkslegendes. Dat blijkt ook uit de meeslepende verhalen en betoverende sfeerschepping in onze favoriete sword & sorcery-films aller tijden, die wij hieronder hebben opgelijst in onze Top 7. Daarbij hebben we uitsluitend rekening gehouden met langspeelfilms waarin de basisingrediënten van het sword & sorcery-genre voldoende tot hun recht komen: magie, avontuur, boosdoeners, heroïsme, zwaardgevechten en (optioneel) romantiek, gesitueerd in een ver (vaak mythisch) verleden. Onze selectie houdt dus géén rekening met kortfilms, noch met tv-series en evenmin met langspeelfilms waarin sword & sorcery onvoldoende aan bod komt, zoals bijvoorbeeld het oogstrelende tragiromantisch wuxia-krijgskunstenavontuur Crouching Tiger, Hidden Dragon van de Taiwanese regisseur Ang Lee uit 2000, waarin weinig sorcery aan bod komt (maar dat wij wél opnamen in onze selectie van onze favoriete historische drama's). Het tragikomisch actie-avontuur Indiana Jones and the Temple of Doom van Steven Spielberg uit 1984 is een twijfelgeval, maar wellicht toch geen volbloed sword & sorcery, wat verklaart waarom wij hieronder geen rekening hielden met die nochtans meeslepende film.
Genoeg gedraald nu. Hieronder vindt u onze:
TOP 7
van onze favoriete sword & sorcery-films,
in volgorde van onze voorkeur,
beginnend met onze topfavoriet:
1. The Lord of the Rings-trilogie van Peter Jackson uit 2001, 2002 en 2003: een briljante, driedelige filmreeks van de Nieuw-Zeelandse cineast Peter Jackson, gebaseerd op de drie delen van de gelijknamige, wereldberoemde fantasy-roman The Lord of the Rings van de Engelse schrijver J.R.R. Tolkien, over de avontuurlijke, meeslepende en levensgevaarlijke odyssee van de jonge, goedhartige en moedige hobbit Frodo (hoofdrol van Elijah Wood) en zijn reisgezellen door het mythische Midden-aarde terwijl zij de kwaadaardige One Ring van de machtige demon Sauron proberen te vernietigen. De drie films in deze trilogie zijn visuele meesterwerken die behoren tot onze favoriete road movies en onze favoriete films tout court (ongeacht het genre). Dat is vooral te danken aan de betoverende sfeer die regisseur Peter Jackson en zijn ploeg creëerden met veelzijdig en dynamisch camerawerk, sprookjesachtige belichting, bezielde acteerprestaties, bijvoorbeeld van Christopher Lee (één van onze favoriete acteurs) als de boze tovenaar Saruman (één van de beste movie villains aller tijden), prachtige muziek van Howard Shore (bekijk een boeiende analyse van die muziek hier), indrukwekkende landschappen (gefilmd in Nieuw-Zeeland), magnifieke decors, mooie kostuums, realistische rekwisieten en baanbrekende special effects. Als kijker vergeet je dat je naar fantasy-fictie zit te kijken en krijg je echt het gevoel dat je samen met de hobbit Frodo en zijn kompanen op avontuur gaat door Midden-aarde. Spijts de overdaad aan computeranimatie in onder meer een rist grootschalige en over the top actiesequenties, wat soms ten koste gaat van de geloofwaardigheid, bijvoorbeeld wanneer de elf Legolas (Orlando Bloom) in het tweede deel enkele (digitale) vechtolifanten doodt, is The Lord of the Rings-trilogie van Peter Jackson hoe dan ook een ambitieuze en uiterst invloedrijke tour de force zonder weerga in de filmgeschiedenis. Daarbij was de eerdere verfilming door Ralph Bakshi uit 1978 (zie hoger) een vruchtbare inspiratiebron.
 |
| Hoofdrolspeler Elijah Wood in The Lord of the Rings als de jonge, goedhartige en moedige hobbit Frodo: tegen wil en dank de nieuwe drager van de corrumperende One Ring. |
2. Excalibur van John Boorman uit 1981: een sfeervol, veelzijdig, oogstrelend in beeld gebracht en invloedrijk sword & sorcery-drama in Technicolor, over de legendarische middeleeuwse koning Arthur, de wijze tovenaar Merlijn, het magische zwaard Excalibur, de Ridders van de Ronde Tafel en de zoektocht naar de Heilige Graal, gebaseerd op een boeiend scenario van regisseur John Boorman en zijn Engelse vakbroeder Rospo Pallenberg, die zich daarvoor baseerden op de middeleeuwse volkslegendes in de Middelengelse verhalenbundel le morte Darthur zoals opgetekend in de tweede helft van de 15de eeuw door een auteur die wellicht de Engelse ridder Sir Thomas Malory was (oorspronkelijk geschreven als Thomas Malleorre of Thomas Maleore). De Britse topacteur Nicol Williamson steelt in deze film de show met zijn tragikomische glansrol van de flegmatieke tovenaar Merlijn. Ook Helen Mirren blinkt uit in haar charismatische belichaming van de jonge, kwaadaardige tovenares Morgana. De rest van de cast acteert verdienstelijk, met name Gabriel Byrne in zijn intense vertolking van de ambitieuze en oorlogszuchtige would be-koning Uther Pendragon; Corin Redgrave als de Graaf van Cornwall; Nigel Terry in zijn veelzijdige hoofdrol van Arthur; Cherie Lunghi als de bevallige koningin en problematische love interest Guenevere; Nicholas Clay als de nobele ridder Lancelot; Liam Neeson als de ridder Gawain; en Paul Geoffrey als de ridder Perceval. Het voor een Oscar genomineerde camerawerk onder leiding van de Engelse cinematograaf Alex Thomson, met doordachte (vaak kleurige en daardoor sfeerversterkende) belichting, de buitenopnames op het ruwe, fotogenieke Ierse platteland, het knappe production design van Anthony Pratt, de creatieve art direction van Tim Hutchinson, de fabelachtige historische kostuums (waaronder schitterende harnassen en prachtige jurken) van kostuumontwerper Bob Ringwood (bekroond met een Saturn Award) en de mooie decors van Bryan Graves leveren samen een sprookjesachtige maar tevens authentiek ogende mise-en-scène en beeldvoering op, die de middeleeuwen op een magisch-realistische manier tot leven wekken. Ook de toepasselijke muziek draagt bij tot de beklijvende sfeerschepping: niet alleen machtige, speciaal voor de film geschreven muziek van Trevor Jones, maar ook klassieke muziek van Carl Orff (O Fortuna uit diens cantate Carmina Burana) en vooral van Richard Wagner (uit diens opera's Götterdämmerung, Parsifal en Tristan und Isolde). Op het Festival van Cannes werd Excalibur destijds genomineerd voor de Gouden Palm en won regisseur John Boorman er de prijs voor beste artistieke bijdrage. Lees ons nieuwsartikel over de nieuwe, superscherpe 4K Ultra-high definition-versie van de film in de recente blu-ray box set Excalibur Limited Edition 4K UHD hier.
 |
| Nigel Terry als Arthur in Excalibur. |
3. Legend van Ridley Scott uit 1985: een spannend en visueel verbluffend sprookje, gebaseerd op een scenario van de Amerikaan William Hjortsberg en geregisseerd door de Engelse topcineast en visuele tovenaar Ridley Scott (één van onze favoriete regisseurs; lees ons biografische portret van Scott uit 2013 hier). De hoofdrol wordt gespeeld door een nog erg jonge Tom Cruise als Jack: een goedhartige vrijbuiter die in de bossen leeft, wellicht een natuurgeest is en met de dieren kan communiceren. De bevallige actrice Mia Sara is uitstekend als prinses Lily, die houdt van Jack maar verleid wordt door het Kwaad. En Tim Curry maakt indruk als de verontrustende Lord of Darkness, mede dankzij diens grime met onder meer reusachtige zwarte duivelshoorns. Het sfeervolle production design van Assheton Gorton, de sprookjesachtige sets (zoals het prachtige bos en het donkere, barokke, post-gothic interieur van het kasteel van de Lord of Darkness), het briljante camerawerk onder leiding van Alex Thomson (let bijvoorbeeld op het oogstrelende slow motion shot van de door roze bloesemblaadjes omringde witte eenhoorn in het bos!), de knappe grime (goed voor een Oscarnominatie) en de sfeerversterkende muziek dragen bij tot de cultstatus van Legend als één van de mooiste fantasy-films aller tijden. De director's cut, die u hier kan bekijken, bevat de originele, sfeerversterkende muziek van Jerry Goldsmith. Die muziek werd in de kortere Amerikaanse filmversie vervangen door al even mooie muziek van Tangerine Dream, Bryan Ferry en Yes-zanger Jon Anderson.
 |
| Een filmposter ter promotie van Legend. |
4. Sleeping Beauty van Clyde Geronimi, Les Clark, Eric Larson, Wolfgang Reitherman en Hamilton Luske uit 1959: een betoverende en oogstrelende tekenfilm van de Amerikaanse Walt Disney Animation Studios, gebaseerd op het beroemde sprookje La belle au bois dormant zoals opgetekend door de Franse schrijver Charles Perrault in 1697 (bij Nederlandstaligen beter bekend als De Schone Slaapster of Doornroosje). Dit is één van de mooiste en kleurrijkste tekenfilms aller tijden. En 'tekenfilm' mag u hier letterlijk nemen, want dit kunstzinnige meesterwerk werd nog volledig met de hand getekend en geschilderd. Bekijk de hele film hier en een boeiende making-of-documentaire hier.
 |
| Een kunstzinnige vintage filmposter ter promotie van Sleeping Beauty. |
5. Highlander van Russell Mulcahy uit 1986: hoewel deze fantasy-kroniek over het bewogen en tragiromantische leven van de Schotse Hooglander Connor MacLeod alias Russel Nash (titelrol van de Frans-Amerikaanse acteur Christopher Lambert) begint anno 1985 in de Amerikaanse grootstad New York, wordt in lange flash backs naar een ver verleden duidelijk dat Connor reeds in 1518 geboren werd in de Schotse Hooglanden, waar hij later als volwassene in 1536 tijdens een veldslag een dodelijke steekwond opliep maar toch op wonderbaarlijke wijze overleefde. Hoé Connor toen kon overleven en zelfs eeuwen later nog steeds in leven blijkt, verklappen we hier niet... Dit sword & sorcery-avontuur is erg meeslepend dankzij: de geslaagde sfeerschepping, met onder meer buitenopnames in mooie landschappen (gefilmd in Schotland, Wales en Engeland); de authentiek ogende historische kostuums; de boeiende, gradueel ontvouwde thema's, waaronder liefde, vriendschap, heroïsme, de schaduwzijden van onsterfelijkheid en eenzaamheid; de tragiromantische dimensie van het verhaal, die ook weerklinkt in de mooie existentiële liefdesballade Who Wants to Live Forever die de Britse rockgroep Queen speciaal voor de soundtrack van de film opnam; de doorleefde vertolkingen van Christopher Lambert als de tragische held Connor en van de Engelse actrice Beatie Edney als Connors Schotse vrouw Heather; de memorabele vertolking van de Schotse topacteur Sean Connery als de flamboyante zwaardvechter Juan Sanchez Villa-Lobos Ramirez alias "de Spanjaard", die vanaf 1541 optreedt als de sympathieke mentor van Connor; en de charismatische uitstraling van de Amerikaanse acteur Clancy Brown in zijn veelzijdige glansrol van de moorddadige barbaar en aartsvijand The Kurgan alias Victor Kruger, die al zijn 'concurrenten', onder wie Connor, wil onthoofden: "There can be only one!"
 |
| Christoper Lambert als Connor MacLeod (links) en Clancy Brown als The Kurgan in Highlander. |
6. Conan the Barbarian van John Milius uit 1982: een duistere, sfeervol in beeld gebrachte en invloedrijke sword & sorcery-cultklassieker, gebaseerd op een scenario dat regisseur John Milius zelf schreef in samenwerking met zijn vakbroeder Oliver Stone, die daarvoor inspiratie vonden in de fantasy-verhalen van de Amerikaanse pulpfictieschrijver Robert E. Howard over de avonturen van de mythische held Conan (gepubliceerd vanaf 1932). Ook de schilderijen en tekeningen die de invloedrijke Amerikaanse fantasy- en sciencefictionillustrator Frank Frazetta maakte voor de Conan-verhalen van Robert E. Howard waren een inspiratiebron voor de film, met name voor het uiterlijk van de personages, de sfeerschepping en de visuele aanblik van de film. Het verhaal speelt zich af in de ijzertijd en draait rond de avontuurlijke zoektocht van de titelheld Conan naar de moordenaars die zijn ouders ombrachten toen hij nog een kind was. Zo komt Conan als volwassene op het spoor van een bizarre sekte onder leiding van de kwaadaardige tovenaar Thulsa Doom... Conan wordt gespeeld door de imposante Oostenrijkse bodybuilder Arnold Schwarzenegger in zijn doorbraakrol. Actrice Sandahl Bergman won een Saturn Award voor haar rol van de moedige dievegge Valeria, die Conans love interest wordt. En de Afro-Amerikaanse acteur James Earl Jones blinkt uit in zijn charismatische vertolking van de tovenaar Thulsa Doom, die in een memorabele scène transformeert tot een gigantische reuzenslang. Ook Ben Davidson en Sven-Ole Thorsen hebben de juiste uitstraling in hun respectievelijke bijrollen van Rexor en Thorgrim: de moorddadige handlangers van Thulsa Doom. De ruwe, fotogenieke landschappen in deze avontuurlijke road movie werden gefilmd in Spanje, waar ook de decors gebouwd werden, zoals de 50 meter hoge Temple of Set: een trappentempel van sekteleider Thulsa Doom. De sfeerversterkende muziek is van de Grieks-Amerikaanse filmcomponist Basil Poledouris. En ook de kostuums (ontworpen door John Bloomfield) maken indruk, zoals harnassen en helmen die herinneren aan de garderobe van middeleeuwse Mongoolse krijgers en Vikings. Kortom: sword & sorcery bij uitstek. Bekijk de hele film hier.
 |
| Arnold Schwarzenegger in zijn doorbraakrol van de titelheld in Conan the Barbarian. |
7. The Green Knight van David Lowery uit 2021: gebaseerd op een zelfgeschreven scenario van David Lowery, die tevens in de regiestoel zat én de montage op zich nam, is deze fascinerende, surrealistische road movie een eigenzinnige adaptatie van de in stafrijm opgestelde middeleeuwse ridderroman Sir Gawayne and the Grene Knyght uit circa 1380 (geschreven in het Middelengels door een anonieme auteur). Het verhaal draait rond de jonge, liederlijke en drankzuchtige middeleeuwse ridder Sir Gawain (hoofdrol van de Engelse acteur Dev Patel), wiens nonkel de legendarische koning Arthur is (gespeeld door Sean Harris) vermits Gawains moeder de halfzuster van koning Arthur is. Tijdens een feest van koning Arthur in diens kasteel Camelot, waarop Gawain en de Ridders van de Ronde Tafel aanwezig zijn, voert Gawains moeder Morgan le Fay (Sarita Choudhury) in een toren stiekem een magisch ritueel uit. Als gevolg van dat ritueel daagt op het feest in Camelot plots een grote, mysterieuze, boomachtige figuur op: de Green Knight (bijrol van Ralph Ineson), die alle aanwezige ridders uitdaagt. Gawain aanvaardt de uitdaging, waardoor hij later, na lang dralen, op een avontuurlijke reis moet vertrekken en onderweg met scha en schande vooral zichzelf beter leert kennen terwijl zijn moed, integriteit en (gebrek aan) verantwoordelijkheidszin op de proef gesteld worden, wat wellicht de bedoeling van zijn moeder was zodat Gawain hopelijk eindelijk zou veranderen van een onbezonnen feestneus in een eervolle man... Schatplichtig aan onder meer Excalibur (zie hoger), is The Green Knight wellicht de meest kunstzinnige verfilming van de metaforische betekenislagen in de oude betoverende mythen en volkslegendes rond koning Arthur en zijn ridders: sfeervol, gritty, erg knap in beeld gebracht onder leiding van cameraman Andrew Droz Palermo, met prachtige kostuums van de Pools-Amerikaanse kostuumontwerpster Malgosia Turzanska, en voorzien van toepasselijke, wondermooie, middeleeuws klinkende muziek van Daniel Hart, waardoor je als kijker ondergedompeld wordt in een magisch-realistische droomwereld die de middeleeuwse tijdsgeest op een unieke manier evoceert.
 |
| Een filmposter ter promotie van The Green Knight. |
Joeri Naanai
