The Third Man - full movie

The Third Man is een sfeervol, melancholisch en visueel verbluffend film noir-mysterie uit 1949, onder regie van de Engelse cineast Carol Reed.

Het scenario werd geschreven door de Engelse auteur en geheim agent Graham Greene, in samenwerking met regisseur Carol Reed en twee andere beroemde cineasten: Orson Welles en Alexander Korda.

Orson Welles speelt bovendien een cruciaal personage in de film (zie verder).

Het verhaal begint wanneer de Amerikaanse schrijver Holly Martins (hoofdrol van Joseph Cotten) vlak na de Tweede Wereldoorlog arriveert in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen op uitnodiging van zijn oude schoolvriend Harry Lime (gespeeld door Orson Welles). Holly verneemt er echter dat Harry onlangs in Wenen om het leven kwam toen deze te voet de straat overstak en aangereden werd door een vrachtwagen. Samen met Harry's minnares Anna (Alida Valli), gaat Holly op zoek naar de ware toedracht achter het vermeende verkeersongeval...

De cast acteert uitstekend, met een charismatische bijrol van Orson Welles als de gluiperige Harry Lime.

Gefilmd door de geniale Australische cameraman Robert Krasker in sfeervol zwart-wit, onder meer op locatie in het fotogenieke Wenen, is The Third Man een visueel meesterwerk dat herinnert aan de meesterwerken uit de hoogdagen van de Duitse expressionistische cinema tijdens het interbellum, zoals de stille films Das Cabinet des Dr. Caligari (1920) van Robert Wiene (bekijk de hele film hier) en Nosferatu (1922) van F.W. Murnau (bekijk de hele film hier). Zo wordt in The Third Man onder meer dankbaar gebruikgemaakt van expressieve camerastandpunten, zoals Dutch angles, en van schaduwen. 

Ook de sfeerversterkende muziek, gecomponeerd en uitgevoerd op citer door de Oostenrijkse citerspeler Anton Karas, is briljant.

In 2011 werd The Third Man in het tijdschrift Time Out door 150 filmkenners (waaronder cineasten en recensenten) uitgeroepen tot de tweede beste Britse film aller tijden, na het psychologische horrormysterie Don't Look Now van Nicolas Roeg uit 1973 (één van onze favoriete horrorfilms; bekijk die film hier).

Hieronder kan u The Third Man integraal bekijken.

Klik in het videoscherm op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 1080p HD voor hogere beeldkwaliteit.

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 1080p HD voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: mysterie / film noir / misdaadthriller

Directed by John Ford - documentaire

Het palmares van de legendarische Amerikaanse Hollywoodregisseur John Ford (1894-1973) spreekt voor zich:

- ruim 130 films, waaronder iconische en invloedrijke westerns zoals Stagecoach uit 1939 (één van onze favoriete westerns; lees onze recensie hier en bekijk de hele film hier) en het visueel meesterwerk The Searchers uit 1956 (ook één van onze favoriete westerns en tevens één van onze favoriete road movies);

- en maar liefst 4 Oscars voor beste regie, met het Ierse drama The Informer (1935), het sociaal-historisch drama The Grapes of Wrath uit 1940 over de lotgevallen van een Amerikaanse familie boerenpachters ten tijde van de Grote Depressie (bekijk de hele film hier), het nostalgische Welshe dorpsdrama How Green Was My Valley (1941) en de uitstekende Ierse romantische tragikomedie The Quiet Man uit 1952 (bekijk een filmfragment hier).

In 1971 voltooide Peter Bogdanovich -zelf ook een getalenteerde Amerikaanse cineast- zijn boeiende documentaire Directed by John Ford, waarin acteurs die in Fords films meespeelden, zoals John Wayne, James Stewart en Henry Fonda, alsook bekende regisseurs die door Ford beïnvloed zijn, zoals Orson Welles, Steven Spielberg (één van onze favoriete regisseurs), Martin Scorsese (ook één van onze favoriete regisseurs), Clint Eastwood en Walter Hill, hun bewondering uitspreken voor Ford als één van de grootmeesters van de klassieke Amerikaanse cinema. Ook John Ford zelf komt in de documentaire aan het woord, met uitleg over zijn eigen films.

Bekijk de documentaire hieronder:

(Klik op de playbutton)


Genre: documentaire

De Palma en Scorsese over Welles en Hitchcock

In onderstaand fragment uit het Amerikaanse tv-programma The Dick Cavett Show uit 1978 interviewt gastheer Dick Cavett de Amerikaanse cineasten Brian De Palma en Martin Scorsese (die beiden behoren tot onze favoriete regisseurs) over hun filmtechnieken, die tot op zekere hoogte schatplichtig zijn aan het invloedrijke oeuvre van twee oudere geniale cineasten: Orson Welles en Alfred Hitchcock (die ook behoren tot onze favoriete regisseurs).

Tijdens het interview komen onder meer volgende films ter sprake: 

- Brian De Palma's Obsession uit 1976 (bekijk de hele film hier) en De Palma's The Fury (1978);

- Don't Look Now van Nicolas Roeg uit 1973 (één van onze favoriete horrorfilms; bekijk de hele film hier);

- Alfred Hitchcocks Vertigo uit 1958 (één van onze favoriete films) en Hitchcocks The Birds uit 1963 (bekijk de hele film hier);

- Repulsion (1965) van Roman Polanski (ook één van onze favoriete regisseurs);

- Paths of Glory van Stanley Kubrick (onze favoriete regisseur) uit 1957 (bekijk de hele film hier);

- Martin Scorseses Taxi Driver uit 1976 (één van onze favoriete films; bekijk de trailer hier), New York, New York (1977), Mean Streets (1973), Alice Doesn't Live Here Anymore (1974) en The Last Waltz (1978);

- 2 ou 3 choses que je sais d'elle (1967) van Jean-Luc Godard;

- en Star Wars (1977) van George Lucas.

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: tv-interview / making-of / minidocumentaire

Een iconische westernklassieker

Stagecoach  van John Ford     ★★★★½

Deze iconische zwart-wit western van de legendarische Amerikaanse regisseur John Ford uit 1939 groeide in de loop der jaren uit tot één van de invloedrijkste films aller tijden. Orson Welles -zelf ook een legendarische cineast- noemde Stagecoach ooit de ideale blauwdruk voor het maken van een goede film en zei dat Stagecoach bekijken vergelijkbaar is met studeren aan een filmschool. Naar eigen zeggen heeft Welles de western zelf zo'n 40 keer gezien ter voorbereiding van zijn eigen visueel verbluffende en nog invloedrijker meesterwerk Citizen Kane (1941), dat twee jaar na Stagecoach uitkwam. 

Een meeslepend avontuur

Dat Stagecoach (bekijk de hele film hier) vandaag nog steeds in trek is bij cinefielen en wereldwijd beschouwd wordt als een tijdloze filmklassieker (ook wij vinden Stagecoach één van de beste westerns aller tijden) is vooral te danken aan het meeslepende scenario (gebaseerd op het kortverhaal The Stage to Lordsburg van de productieve westernschrijver Ernest Haycox uit 1937), dat pendelt tussen avontuur, humor, drama en subtiele romantiek, terwijl een postkoets in 1880 van Tonto, Arizona naar Lordsburg, New Mexico rijdt door het territorium van Apache-indianen die onder leiding van Geronimo op het oorlogspad zijn...

De opwindende achtervolging van de postkoets,
met Yakima Canutt als stunt double voor hoofdrolspeler John Wayne.

All aboard!

Aan boord van de postkoets bevinden zich negen blanke, schijnbaar incompatibele passagiers:

- de zwangere jongedame Lucy Mallory (gespeeld door Louise Platt)

- de gokker Hatfield (John Carradine)

- de prostituee Dallas (Claire Trevor)

- de flamboyante dronkaard Doc Josiah Boone (Thomas Mitchell)

- de timide whiskyhandelaar Samuel Peacock (Donald Meek)

- de koetsier Buck (Andy Devine)

- de onbetrouwbare bankier Henry Gatewood (Berton Churchill)

- de jonge, voortvluchtige cowboy Ringo Kid (John Wayne in zijn doorbraakrol)

- en de marshal Curly Wilcox (George Bancroft), die de Ringo Kid wil arresteren.

V.l.n.r.: Buck, Curly, Hatfield, Peacock, Lucy, Dallas en de Ringo Kid.

Outcasts

Regisseur John Ford kiest onmiskenbaar partij voor de volkse outcasts in de postkoets, door van meet af aan boeiende scènes in te lassen waaruit blijkt dat de moedige cowboy Ringo Kid, de eenzame prostituee Dallas, de welgemanierde gokker Hatfield en de sympathieke dronkaard Doc Boone eigenlijk meer respect verdienen dan heel wat zogenaamd respectabele burgers. Zo blijkt de bankier Henry Gatewood een laffe, ordinaire dief. Ook de vrouwelijke moraalridders van de plaatselijke Law & Order Leage, die Dallas en Doc Boone in het begin van de film het stadje Tonto uitjagen, krijgen een humoristische veeg uit de pan. Ford ontmaskert deze zelfverklaarde ladies immers als kwezels en bevooroordeelde social justice warriors. Zijn nonconformistische kritiek op de puriteinse bourgeoisie is meer dan een tragikomische gimmick en vormt het onderliggende basisthema van Stagecoach. Ford was immers zelf een sigaren rokende en whisky drinkende man 'van de oude stempel', die een hekel had aan politiek correcte fatsoenrakkers. Bekijk een documentaire van Peter Bogdanovich over John Ford hier.

Dallas vertrekt met opgeheven hoofd én rokken
terwijl ze de stad wordt uitgejaagd door de Law & Order Leage.

Archetypes

Behalve van het onderhoudende verhaal en de dialogen, is het ook genieten van de knappe fotografie onder leiding van cameraman Bert Glennon, met onder meer mooie wide shots van de indrukwekkende landschappen (één van Fords handelsmerken), de toepasselijke, Oscarwinnende muziek (gebaseerd op oude Amerikaanse folkdeuntjes) en de fijne acteerprestaties van de hoofdrolspelers, met een doorbraakrol van de jonge John Wayne als de Ringo Kid, een gevoelige vertolking van Claire Trevor als de gedesillusioneerde prostituee Dallas, en hilarische vertolkingen van Thomas Mitchell als de jolige zuipschuit Doc Boone en Donald Meek als de zachtzinnige whiskyhandelaar Samuel Peacock.

John Wayn's steile klim naar de roem begon met dit fameuze shot dat de Ringo Kid introduceert.

Bijna 80 jaar nadat Stagecoach bijdroeg tot heel wat van de herkenbare archetypes in het klassieke westerngenre -de prostituee met het hart van goud, de dandyeske gokker, de grappige town drunk, de opwindende achtervolging van de postkoets, de panoramische beelden van Monument Valley, enzovoort...- zijn deze archetypes vandaag clichés geworden. Wel, nu weet u waar zij vandaan kwamen toen zij nog geen clichés waren, en waarom zij clichés werden: zij zaten in Fords Stagecoach en bleken onweerstaanbaar.

Hilarische interactie tussen de zuipschuit Doc Boone en de whiskyhandelaar Samuel Peacock.

Minpunten

Valt er dan niets aan te merken op Stagecoach? Toch wel: de dictie klinkt soms wat houterig, bijvoorbeeld bij sommige acteurs die bit parts (heel kleine bijrollen) spelen. En ook de eenzijdige portrettering van de Apache-indianen als een oorlogszuchtig volk laat te wensen over. Later zou Ford een genuanceerder (zij het nog steeds discutabel) standpunt over de indianen innemen, bijvoorbeeld in zijn briljante revisionistische western The Searchers uit 1956 (een visueel meesterwerk dat wij ook opnamen in onze Top 30 van de beste westerns aller tijden), maar Stagecoach behoort nog tot het genre van de klassieke western waarin de indianen vaak op een racistische manier afgebeeld werden. Ter verontschuldiging van Ford moeten we hierbij wel opmerken dat de indianen in Stagecoach slechts een bijrol spelen op de achtergrond van de dynamiek tussen de blanke passagiers in de postkoets, terwijl de indianen een centrale rol spelen in het verhaal van The Searchers. 

Een indrukwekkend wide shot van Monument Valley in Utah:
één van de handelsmerken van John Ford.

Kortom, Stagecoach voelt vandaag op sommige vlakken wat gedateerd aan, maar al bij al heeft deze invloedrijke klassieker de tand des tijds toch zeer goed doorstaan en blijft hij een absolute aanrader voor elke cinefiel en voor liefhebbers van westerns in het bijzonder.    

JN.

Stagecoach (USA-1939): beschikbaar op dvd en blu-ray disc, alsook te bekijken via onderstaande link.
Met: John Wayne, Claire Trevor, Thomas Mitchell, Donald Meek, Louise Platt, John Carradine, George Bancroft, Andy Devine and Berton Churchill.

Genre: western / avontuur / psychosociaal drama

Klik op de oranje links voor:

- de hele film: Stagecoach - full movie

- een documentaire over de regisseur: Directed by John Ford - documentaire

- een achtergrondartikel: De beste westerns aller tijden. Met onze Top 30

Een tragikomische road movie met een hart

Paper Moon  van Peter Bogdanovich     ★★★★★

Gebaseerd op de roman Addie Pray uit 1971 van Joe David Brown, is het meesterwerk Paper Moon van de Amerikaanse cineast Peter Bogdanovich uit 1973 één van onze favoriete komedies, alsook één van onze favoriete road movies en één van onze favoriete films tout court (ongeacht het genre).

Een grappig duo bekvechtende oplichters 

Paper Moon (bekijk de trailer hier) volgt de tragikomische lotgevallen van het negenjarige Amerikaanse meisje Addie (een schitterend debuut van Tatum O'Neal), wier ongehuwde (en wellicht losbandige) moeder net overleden is. Op de begrafenis komt ene Moses Pray (Ryan O'Neal) opdagen: een zelfzuchtige oplichter, die wel eens de vader van Addie zou kunnen zijn...

Tatum O'Neal en haar vader Ryan O'Neal als Addie en Moses.

Moses gaat akkoord om Addie naar haar tante in Missouri te brengen. Onderweg schakelt hij het meisje in als zijn partner in crime. Hun sluwe oplichterspraktijken omvatten onder meer misleidende geldwisseltrucs en de verkoop van Bijbels aan weduwen van pas overleden mannen die Moses opspoort via overlijdensberichten in de krant. 

Hoewel Moses en Addie elkaar aanvankelijk niet kunnen luchten en voortdurend bekvechten, hebben zij meer met elkaar gemeen dan ze denken. Zo blijkt de koppige en bijdehante Addie niet te moeten onderdoen voor Moses op het vlak van geslepenheid en overlevingsinstinct, zoals blijkt uit onder meer haar hilarische discussie met Moses in de snackbar (zie foto hierboven, bekijk die scène hier). 

Oogstrelende authenticiteit

Paper Moon is wellicht de beste road movie aller tijden. De film speelt zich af in het Midwesten van Amerika tijdens de Grote Depressie. Opgenomen in Kansas en Missouri, in rustige stadjes en op het platteland, dragen de sfeervolle locaties, puffende oldtimers, vintage kleding en ouderwetse deuntjes op de soundtrack bij tot een gevoel van authenticiteit.

De filmtitel verwijst naar het zalige liedje It's Only a Paper Moon uit 1933 in de versie van Paul Whiteman, gezongen door Peggy Healy. Maar ook de rest van de uitstekende soundtrack is een melancholische trip door memory lane (beluister de filmmuziek hier). Zo word je als kijker helemaal ondergedompeld in de tijdsgeest van de Grote Depressie, temeer omdat de film is opgenomen in toepasselijk zwart-wit. Een keuze die loont, want de Hongaarse cameraman László Kovács schoot oogstrelende beelden. Op aanraden van de invloedrijke Amerikaanse cineast Orson Welles (ooit de mentor van regisseur Bogdanovich), gebruikte Kovács een deep-focus-cameralens, wat dieptescherpte oplevert.

Tussen een lach en een traan

Het voor een Oscar genomineerde scenario van Alvin Sargent focust vooral op de relatie tussen Addie en Moses. Maar onderweg leren we ook andere kleurrijke figuren kennen, zoals de 'exotische danseres' Miss Trixie Delight (Madeline Kahn) en haar 15-jarige zwarte meid Imogene (P.J. Johnson). 

Madeline Kahn (links) als Miss Trixie Delight.

De tragikomische situaties en spitsvondige dialogen pendelen tussen een lach en een traan, wat een perfect evenwicht oplevert tussen lichtvoetige humor en een sociaal geëngageerd inzicht in de tragiek van de zware economische crisis tijdens de Grote Depressie. Door de ogen van Addie maken we mee hoe het moet geweest zijn tijdens die bikkelharde crisisjaren. Dat is ook te danken aan de schitterende vertolkingen van de cast.

Tatum O'Neal en P.J. Johnson.

Spontaan

Ryan O'Neal acteert zich de ziel uit het lijf als de cynische con artist Moses, onder wiens platte opportunisme echter meer empathie schuilgaat dan zijn egocentrische en hardvochtige houding doet vermoeden. Madeline Kahn is perfect gecast als de goedlachse, maar in wezen eenzame Miss Trixie. En de droge humor van P.J. Johnson maakt ook van de onfortuinlijke meid Imogene een onvergetelijk personage. Het is echter Tatum O'Neal die de show steelt als de schattige, jongensachtige en sigaretten rokende (!) Addie. Hoewel het haar allereerste filmrol was, vindt Tatum O'Neals spontane vertolking moeiteloos de weg naar het hart van de kijker, waardoor je van meet af aan sympathiseert met Addie en hoopt dat het goed met haar afloopt.

Dat Tatum ook in het echte leven de dochter is van Ryan O'Neal droeg ongetwijfeld bij tot hun spontane interactie in Paper Moon. Het leverde de piepjonge actrice destijds een welverdiende Oscar op in de categorie 'beste vrouwelijke bijrol'. Daarmee haalde zij het van Kahn, die in dezelfde categorie ook genomineerd was voor haar rol in Paper Moon. Waarom Tatum O'Neal geen Oscar voor beste actrice in een hoofdrol kreeg, is een raadsel (lees daarover meer hier). Maar zij is in elk geval de jongste Oscarwinnaar ooit.

Haat/liefde

Hoewel Tatum barstte van het talent, heeft zij dat nà het succes van Paper Moon nooit echt kunnen verzilveren. Toen de film uitkwam, waren haar ouders reeds gescheiden. Haar vader Ryan O'Neal hertrouwde tweemaal (met de actrices Joanna Moore en Leigh Taylor-Young) en had nadien een jarenlange relatie met actrice Farrah Fawcett (één van de mooiste actrices aller tijden). Tatum voelde zich, net als Addie, verwaarloosd. In haar tienerjaren geraakte zij verslaafd aan drugs en kwam ze steeds meer in conflict met haar vader. In 1986 trouwde ze met tennisicoon John McEnroe, maar in 1992 liep hun huwelijk op de klippen en verloor Tatum de voogdij over hun drie kinderen. Ryan O'Neal is intussen 74 en kan terugblikken op een geslaagde filmcarrière. Tatum ziet er op haar 51ste nog vrij jong uit, maar vanwege haar drugsverleden heeft zij haar potentieel als actrice nooit ten volle kunnen realiseren. Hoewel de O'Neals elkaar naar eigen zeggen graag zien, maken zij ook vandaag nog vaak ruzie. Hun haat-liefde-verhouding lijkt wel een noodlottige weerspiegeling van de volatiele relatie tussen Addie en Moses...

Happy End?

Paper Moon eindigt met een prachtig wide shot van twee figuurtjes op een verlaten, eindeloze landweg. Het is één van de mooiste slotbeelden in de filmgeschiedenis. Net zoals Charlie Chaplins wereldberoemde zwerver na één van zijn avonturen vaak wegwandelt naar de horizon, zo eindigt ook Paper Moon met de bitterzoete belofte dat het avontuur van onze twee helden nog maar pas begonnen is...

We missen Addie en Moses. En we vragen ons vaak af hoe het hen verging. We hopen met hart en ziel dat het beter met hen afliep dan met de O'Neals. Dat het een happy end werd...

JN.

It's Only a Paper Moon

Say, it's only a paper moon

Sailing over a cardboard sea

But it wouldn't be make-believe

If you believed in me

Yes, it's only a canvas sky

Hanging over a cotton tree

But it wouldn't be make-believe

If you believed in me

Without your love

It's a honky tonk parade

Without your love

It's a melody played 

In a penny arcade

It's a Barnum and Bailey world

Just as hollow as it can be

But it wouldn't be make-believe

If you believed in me

Paper Moon (USA-1973): beschikbaar op dvd en blu-ray disc.
Met: Tatum O'Neal, Ryan O'Neal, Madeline Kahn en P.J. Johnson.

Genre: tragikomedie / road movie / misdaad / psychosociaal drama

Klik op de oranje links voor:

- de trailer: Paper Moon - trailer

- een filmfragment: Paper Moon - fragment

- een achtergrondartikel: Onze favoriete films: Top 35

- een achtergrondartikel: Onze favoriete komedies: Top 35

- een achtergrondartikel: Onze favoriete road movies: Top 25

Citizen Kane - fragment

Hieronder kan u kijken naar een cruciale, in deep focus gefilmde en in één take opgenomen flashback in de briljante psychosociale karakterstudie Citizen Kane van de legendarische Amerikaanse cineast Orson Welles uit 1941.

Citizen Kane was de allereerste langspeelfilm van de destijds slechts 25-jarige Orson Welles, maar meteen een visueel meesterwerk dankzij onder meer het creatieve, oogstrelende en voor een Oscar genomineerde camerawerk onder leiding van de geniale Amerikaanse cinematograaf Gregg Toland (bekijk een compilatievideo met betoverende beelden uit Tolands oeuvre hier). Orson Welles kreeg een Oscarnominatie voor zijn regie en speelde in Citizen Kane zelf de veelzijdige titelrol van het volwassen, egocentrische, ambitieuze en op geld beluste hoofdpersonage Charles Foster Kane, wat Welles ook een Oscarnominatie in de categorie 'beste acteur' opleverde. Op narratief en filmtechnisch vlak was Citizen Kane in 1941 erg vernieuwend, mede dankzij het boeiende, ingenieuze en Oscarwinnende scenario (dat Welles zelf schreef in samenwerking met Herman J. Mankiewicz) en de schitterende montage door Robert Wise, ook genomineerd voor een Oscar. De film werd destijds ook genomineerd voor de Oscars in de categorieën 'beste film', 'beste muziek in een drama' (gecomponeerd door Bernard Herrmann), 'beste art direction in zwart-wit' en 'beste geluidsopnames', groeide uit tot één van de invloedrijkste films aller tijden en stond van 1962 tot en met 2002 bovendien vier decennia op rij onafgebroken op de 1ste plaats in de Top 100 van de beste films aller tijden volgens de 10-jaarlijkse enquête in het filmtijdschrift Sight and Sound van het British Film Institute na wereldwijde bevraging van talrijke cineasten, filmrecensenten, filmdocenten en andere filmkenners. Kortom: Citizen Kane is een uniek, iconisch meesterwerk en wellicht het sterkste langspeelfilmdebuut aller tijden.

Waarschuwing

SPOILERS OP KOMST! 

Lees niet verder als u de afloop van de film niet wil kennen.

Onderstaand filmfragment uit Citizen Kane omvat een flashback waarin de ouders van het nog jonge titelpersonage Charles Foster Kane, met name zijn moeder (gespeeld door Agnes Moorehead), een hardvochtige beslissing nemen die traumatiserend is voor de jongen en daarom de verklaring vormt van het latere egocentrische gedrag van de volwassen Kane (gespeeld door Orson Welles) en van zijn mysterieuze laatste woorden op zijn sterfbed. Terwijl hij op sterven ligt, denkt Kane immers terug aan zijn kindertijd en blaast hij zijn laatste adem uit terwijl hij zucht: "Rosebud..." En dat is de naam van de slee waarmee hij als kind in de onderstaande scharnierscène aan het spelen is in de sneeuw terwijl zijn ouders hem achter zijn rug letterlijk en figuurlijk verkopen...

(Klik op de playbutton en dan bij instellingen op "Kwaliteit" en op 480p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: psychosociaal drama