NIEUWS! 

Italiaanse filmdiva 

Claudia Cardinale 

overlijdt op 87-jarige leeftijd

   

Ciao bella...

Slechts één week na de dood van de Amerikaanse oldskool Hollywoodster Robert Redford (hij werd 89; lees ons In Memoriam hier), is nu ook de Italiaanse actrice Claudia Cardinale overleden. Zij stierf afgelopen dinsdag, op 23 september 2025, in haar woning in het Franse stadje Nemours, ten zuiden van de Franse hoofdstad Parijs. Ze was 87. Cardinale groeide in de jaren 60 uit tot één van de populairste Italiaanse filmsterren, dankzij haar oogstrelende uiterlijk en haar memorabele rollen in tijdloze filmklassiekers zoals Rocco e i suoi fratelli (1960), Il gattopardo (1963), 8½ (1963) en Once Upon a Time in the West (1968). 

Geboren op 15 april 1938 in het Tunesische havenstadje La Goulette, vlakbij de Tunesische hoofdstad Tunis, was Claude ("Claudia") Joséphine Rose Cardinale de dochter van een echtpaar met Siciliaanse roots dat Siciliaans en Frans sprak met de jonge Claudia. 

Het mooiste Italiaanse meisje van Tunis

Claudia Cardinale als Amina
in Goha (1957).

Tijdens haar studies aan het Collège technique de filles Paul Cambon in Tunis -een meisjesschool waar de jonge Claudia haar diploma van lerares behaalde- speelde Cardinale, samen met haar klasgenoten, voor het eerst mee in een film: de Tunesische kortfilm Les Anneaux d'or uit 1956 van Mustapha Fersi en René Vautier, die de Zilveren Beer won op het Filmfestival van Berlijn. De enige close-up van Cardinale in haar rol van een Tunesisch meisje was genoeg om haar nadien een bijrolletje op te leveren als het Egyptische dienstmeisje Amina in de Frans-Tunesische langspeelfilm Goha: een drama van de Franse cineast Jacques Baratier, met de (nog jonge) Egyptische acteur Omar Sharif in de hoofdrol (lees ons In Memoriam over Sharif hier). Goha ging op 19 mei 1958 in première op het Filmfestival van Cannes en won daar de prijs Le Premier Regard.

Intussen was Cardinale in de zomer van 1957 nabij Tunis verkozen tot "la plus belle Italienne de Tunis" tijdens een plaatselijke schoonheidswedstrijd die hoorde bij de Week van de Italiaanse film, georganiseerd door het Italiaanse filmmagazine Unitalia Film. Cardinale was toen 19 lentes jong en mocht als winnares op reis naar het Filmfestival van Venetië in 1958. Daar, op en rond het filmfestival, viel haar schoonheid -zoals haar prachtige, donkere en opvallend grote ogen- meteen in de smaak bij de aanwezige filmmakers en fotografen. 

Claudia Cardinale op het Filmfestival van Venetië in 1958.

In de voetsporen van Brigitte Bardot

  

Terug in Tunis, ontdekte de jonge en ongetrouwde Claudia dat zij zwanger was van haar eerste kind Patrick. Naar eigen zeggen, was haar toenmalige zwangerschap het gevolg van haar verkrachting door een 10 jaar oudere Fransman, met wie Cardinale vanaf haar 17de gedurende circa een jaar lang een relatie had in Tunis. Als aanstaande moeder zocht Cardinale naar een eigen bron van inkomsten, terwijl zij, dankzij haar opgemerkte verschijning op het Filmfestival van Venetië, aanbiedingen ontving om mee te spelen in films. Bovendien was zij al sinds haar schooltijd, zoals zovele jongedames (en jongeheren) van toen, in de ban van de Franse actrice Brigitte Bardot alias "BB" (één van de mooiste filmgodinnen aller tijden) die in 1956 was doorgebroken als een internationaal sekssymbool met haar hoofdrol in het Franse romantisch drama Et Dieu... créa la femme van Roger Vadim. Daarover zei Cardinale later: "Iedereen noemde me CC. Mijn schoolvriendinnen vonden dat ik op Brigitte Bardot leek. Ik moet toegeven dat ik haar een beetje imiteerde: de paardenstaart, de haarlokken op het voorhoofd, de geruite jurkjes..." En dus besloot Cardinale om zich ook zelf te wagen aan een professionele carrière als actrice en ondertekende zij een samenwerkingscontract met de filmstudio Vides Cinematografica van de Italiaanse producent Franco Cristaldi (met wie Cardinale later een jarenlange romantische relatie had).

De rest is geschiedenis, want Cardinale groeide in de jaren 60 uit tot een filmster van formaat in Italië en daarbuiten.

Claudia Cardinale op het strand van Malibu in Californië,
tijdens een pauze gedurende de opnames van de pikante Amerikaanse komedie
Don't Make Waves uit 1967 van Alexander Mackendrick,
waarin Cardinale de jonge Italiaanse kunstenares Laura Califatti speelt
aan de zijde van Tony Curtis, Dave Draper en Sharon Tate.

Bloemlezing

Cardinale speelde in de loop der jaren mee in ruim 100 films. Tot haar meest memorabele filmrollen behoren:

- haar bijrol van de verloofde Ginetta in de tragische Italiaanse familiekroniek Rocco e i suoi fratelli (internationale Engelstalige titel: Rocco and His Brothers) van Luchino Visconti uit 1960, met de Franse topacteur Alain Delon (één van de knapste acteurs aller tijden), de Italiaan Renato Salvatori en de Franse actrice Annie Girardot als de hoofdpersonages;

Claudia Cardinale als Ginetta
in Rocco e i suoi fratelli (1960).

- Cardinale's eerste hoofdrol als de jonge en naïeve zangeres Aida Zepponi in het Italiaanse romantisch drama La ragazza con la valigia (internationale Engelstalige titel: Girl with a Suitcase) van Valerio Zurlini uit 1961, waarmee Cardinale meteen een speciale David di Donatello-prijs won voor haar vertolking;

Claudia Cardinale als Aida Zepponi
in La ragazza con la valigia (1961).

- haar hoofdrol als de zigeunerin Vénus in de avontuurlijke en succesvolle Franse mantel- en degenfilm Cartouche van Philippe de Broca uit 1962, met de Franse filmster Jean-Paul Belmondo als de sympathieke bandiet en titelheld Louis de Bourguignon alias "Cartouche";

Claudia Cardinale als Vénus
en Jean-Paul Belmondo als Cartouche
in Cartouche (1962).

- Cardinale's rol van de barones Angelica Sedàra in de oogstrelende Italiaanse familiekroniek Il gattopardo (internationale Engelstalige titel: The Leopard) uit 1963, ook onder regie van Luchino Visconti, met Alain Delon en Hollywoodveteraan Burt Lancaster als de belangrijkste tegenspelers;

Claudia Cardinale als barones Angelica Sedàra
en Alain Delon als prins Tancredi Falconeri
in Il gattopardo (1963).

- Cardinale's rol van actrice Claudia in de schitterende, visueel verbluffende tragikomedie en metafilm 8½ uit 1963 van Federico Fellini (één van onze favoriete regisseurs), met de Italiaanse topacteur Marcello Mastroianni in de hoofdrol;

Claudia Cardinale als de actrice Claudia
in 8½ (1963).

- haar bijrol als prinses Dala in de succesvolle detectivekomedie The Pink Panther uit 1963 van de Amerikaanse regisseur Blake Edwards (lees ons biografische portret van Edwards hier), met de Engelse acteur Peter Sellers in zijn allereerste en meteen iconische vertolking van de dommige en stuntelende Franse politie-inspecteur Jacques Clouseau;

Claudia Cardinale als prinses Dala
in The Pink Panther (1963).

- haar bijrol van de ontvoerde echtgenote Maria Grant in de succesvolle western The Professionals van de Amerikaanse Hollywoodregisseur Richard Brooks uit 1966, met de Amerikaanse Hollywoodacteurs Burt Lancaster, Lee Marvin, Robert Ryan, Woody Strode, Jack Palance en Ralph Bellamy als belangrijkste tegenspelers;

Claudia Cardinale als Maria Grant,
met Burt Lancaster (links) en Lee Marvin (rechts),
in The Professionals (1966). 

- Cardinale's hoofdrol als de onfortuinlijke en eenzame voormalige prostituee Jill McBain in de magistrale spaghettiwestern Once Upon a Time in the West uit 1968 (onze favoriete western en tevens één van onze favoriete films tout court) van de Italiaanse cineast Sergio Leone (ook één van onze favoriete regisseurs), met topvertolkingen van Charles Bronson, Jason Robards, Henry Fonda, Gabriele Ferzetti én Claudia Cardinale;

Claudia Cardinale als Jill McBain
in Once Upon a Time in the West (1968).

- haar hoofdrol als de echtgenote Rosa Nicolosi in het Italiaanse maffiadrama Il giorno della civetta (internationale Engelstalige titel: The Day of the Owl) van Damiano Damiani uit 1968, met de Italiaanse acteur Franco Nero en de Amerikaanse acteur Lee J. Cob als tegenspelers, waarmee Cardinale destijds de David di Donatello-prijs voor beste actrice won; 

Claudia Cardinale als Rosa Nicolosi
in Il giorno della civetta (1968). 

- haar hoofdrol als de prostituee Carmela in de Italiaanse komedie Bello onesto emigrato Australia sposerebbe compaesana illibata (internationale Engelstalige titel: A Girl in Australia) van Luigi Zampa uit 1971, met Alberto Sordi als de belangrijkste tegenspeler, waarmee Cardinale alweer de David di Donatello-prijs voor beste actrice won;

Claudia Cardinale als Carmela
in Bello onesto emigrato Australia sposerebbe compaesana illibata (1971). 

- en haar titelrol in het Italiaanse historisch drama Claretta van Pasquale Squitieri uit 1984: een biopic over Claretta Petacci, de maîtresse van de Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini (gespeeld door Fernando Briamo), waarmee Cardinale op het Filmfestival van Venetië de Pasinetti-prijs voor beste actrice won.

Claudia Cardinale als Claretta Petacci
in Claretta (1984).

Claudia Cardinale bleef meespelen in films en tv-series tot in 2022. Zij was toen reeds 84.   

  

Joeri Naanai

Ter herinnering aan de schoonheid en het charisma van Claudia Cardinale, kan u hieronder genieten van een briljant filmfragment uit Once Upon a Time in the West, waarin Cardinale te zien is als de voormalige prostituee Jill McBain wanneer zij voor het eerst arriveert in het Wilde Westen maar teleurgesteld merkt dat haar kersverse echtgenoot niet is komen opdagen in het treinstation om haar op te halen. De betoverende, bitterzoete muziek van de Italiaanse maestro Ennio Morricone in deze sequentie kreeg de toepasselijke titel Jill's Theme. Lees hier meer over onderstaand filmfragment.

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)

 NIEUWS! 

Hollywoodicoon 

Robert Redford 

is overleden 

op 89-jarige leeftijd

Alweer treurig nieuws uit de filmwereld: de gerespecteerde Amerikaanse Hollywoodacteur, regisseur en filmproducent Robert Redford is eergisteren overleden, op dinsdag 16 september 2025. Hij was 89. Naar verluidt, stierf hij in zijn slaap in zijn woning in het Sundance Resort: een door hemzelf opgericht skipark en cultuurcentrum aan de voet van de Mount Timpanogos in de Amerikaanse staat Utah. Redford was één van de populairste acteurs in de jaren 70, dankzij zijn knappe looks, charisma en memorabele hoofdrollen in onder meer de uitstekende westerns Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969) en Jeremiah Johnson (1972), de fijne oplichterskomedie The Sting (1973) en het meeslepende journalistieke drama All the President's Men (1976). 

Bij heel wat huidige jongeren is Robert Redford geen grote naam. Bij sommigen onder hen doet de naam niet eens een belletje rinkelen. Robert wie...? Maar ooit was deze getalenteerde acteur een wereldster: de Brad Pitt van de jaren 70. Dat had Redford niet alleen te danken aan zijn knappe uiterlijk (mooie donkerblonde haren, grijsblauwe ogen, een atletisch lichaam, perfecte tanden en een brede, guitige glimlach), maar ook aan zijn charismatische uitstraling.

Jeugd

Charles Robert Redford Jr. werd geboren op 18 augustus 1936 in de Californische badplaats Santa Monica. Na zijn studies schilderkunst aan het Pratt Institute in Brooklyn, New York, volgde Redford acteerlessen aan de American Academy of Dramatic Arts in New York.

Zijn professionele carrière als acteur begon met toneelrollen in de New Yorkse theaterwijk Broadway vanaf 1959 en met gastrollen in Amerikaanse tv-series vanaf 1960. 

In 1960 was Redford ook voor het eerst te zien in een langspeelfilm, als figurant in de romantische komedie Tall Story van Joshua Logan, met Anthony Perkins en Jane Fonda (ook in haar filmdebuut) in de hoofdrollen. Redford was toen 24.  

Zes jaar later, in 1966, speelde Redford mee in The Chase van Arthur Penn (lees ons In Memoriam over Penn hier): een beklijvend psychosociaal drama over racisme, overspel, roddels, corruptie en vigilantisch geweld in een bekrompen Amerikaans stadje, met Marlon Brando (onze favoriete acteur) en Jane Fonda in de hoofdrollen en met Redford in zijn bijrol van de ontsnapte gevangene Charlie "Bubba" Reeves.

Jane Fonda en Robert Redford in The Chase.

Doorbraak

Redfords grote doorbraak begon in 1969, toen hij als de zwijgzame outlaw The Sundance Kid een hoofdrol vertolkte in de schitterende western en buddy movie Butch Cassidy and the Sundance Kid van George Roy Hill (één van onze favoriete westerns). Redfords tegenspelers waren de 11 jaar oudere, ervaren en reeds beroemde method-acteur Paul Newman (één van onze favoriete acteurs) als de flamboyante partner in crime Butch Cassidy, en de mooie actrice Katharine Ross in haar bijrol van Etta Place: de love interest van The Sundance Kid. Losjes gebaseerd op historische feiten in de misdadige levenswandel van de beruchte Amerikaanse bandieten Robert LeRoy Parker alias Butch Cassidy en Harry Alonzo Longabaugh alias The Sundance Kid, werd deze avontuurlijke western en road movie een kaskraker. Dat was onder meer te danken aan de meeslepende chemie tussen Newman en Redford, wier veelzijdige vertolkingen van het duo voortvluchtige outlaws -van komisch tot dramatisch- onweerstaanbaar bleken. Bekijk een filmfragment hier.

Robert Redford (links) en Paul Newman in Butch Cassidy and the Sundance Kid.

Datzelfde jaar was Redford ook te zien als de onpeilbare hulpsheriff Cooper in de antiracistische en tragiromantische western Tell Them Willie Boy Is Here (1969) van Abraham Polonsky, met Robert Blake in de titelrol van de voortvluchtige indiaan Willie Boy, en Katharine Ross als Willie Boy's indiaanse geliefde Lola. Tot slot speelde Redford in datzelfde jaar ook de titelrol van de (fictieve) Amerikaanse competitieskiër David Chappellet in het skidrama Downhill Racer (1969) van Michael Ritchie, met tegenspeler Gene Hackman (één van onze favoriete acteurs) als de coach van de Amerikaanse skiploeg (lees ons In Memoriam over de onlangs overleden Gene Hackman hier).

Robert Redford als het titelpersonage in Downhill Racer.

Redfords drie hogervermelde vertolkingen in 1969 leverden hem een gezamenlijke BAFTA Award voor beste acteur op.

Stille kracht

In 1972 kwam Redfords stille kracht als acteur voluit tot zijn recht in zijn doorleefde vertolking van de verbeten titelheld in de avontuurlijke frontierwestern Jeremiah Johnson van Sidney Pollack (ook één van onze favoriete westerns), gebaseerd op de echte exploten van de legendarische Amerikaanse pelsjager en avonturier John Jeremiah Garrison Johnston (circa 1824-1900) zoals beschreven in de biografie Crow Killer: The Saga of Liver-Eating Johnson van Raymond Thorp en Robert Bunker uit 1958 en in de historische roman Mountain Man van Vardis Fisher uit 1965. Bekijk de hele film hier.

Robert Redford als de avontuurlijke titelheld in Jeremiah Johnson.

Romantiek

Sydney Pollack zat ook in de regiestoel voor het populaire romantisch drama The Way We Were (1973): een kaskraker waarin Redford en Barbra Streisand de hoofdrollen vertolken.

Tot de latere succesvolle romantische drama's met Robert Redford in een hoofdrol behoren onder meer:

Robert Redford en Meryl Streep in Out of Africa.

- The Great Gatsby (1974) van Jack Clayton, naar de gelijknamige roman uit 1925 van F. Scott Fitzgerald, met Redford in de titelrol van de miljonair Jay Gatsby en met Mia Farrow als de love interest Daisy Buchanan;

- Out of Africa (1985), andermaal onder regie van Sidney Pollack, losjes gebaseerd op de memoires van de Deense barones Karen Christenze von Blixen-Finecke, gespeeld door Meryl Streep, met Redford als de Engelse aristocraat Denys Finch Hatton: een jager op groot wild in Brits-Oost-Afrika (het huidige Kenia). De film won maar liefst 7 Oscars, waaronder die voor beste film, beste regie en beste actrice Meryl Streep;

- en Indecent Proposal (1993) van Adrian Lyne, met Demi Moore en Woody Harrelson als een pasgetrouwd koppel in geldnood en Redford als een miljonair die het echtpaar een onwelvoeglijk maar verleidelijk voorstel doet...

Oplichterskomedie

Eén van de beste en meest succesvolle films met Redford is The Sting: een veelzijdige oplichterskomedie uit 1973, waarvoor Redford opnieuw samenwerkte met regisseur George Roy Hill en acteur Paul Newman. Robert Shaw speelt daarin met brio een onuitstaanbare Iers-Amerikaanse bankdirecteur en gangsterbaas, maar ook de vertolkingen van Redford als de grifter Johnny Hooker en van Newman als de ervaren con man Henry Gondorff zijn om van te snoepen. De film werd niet alleen een kaskraker van jewelste (hij kostte circa 5,5 miljoen dollar, maar leverde in de VS alleen al ruim 160 miljoen dollar op), maar won bovendien 7 Oscars, waaronder die voor beste film, beste regie, beste origineel scenario, beste muziek en beste kostuumontwerp. Bekijk een filmfragment met Paul Newman en Robert Shaw hier.

Robert Redford (links) en Paul Newman in The Sting.

Politieke drama's en mysteriethrillers

Redford speelde ook hoofdrollen in memorabele politieke drama's en mysteriethrillers, zoals:

- het cynische politiek drama The Candidate (1972) van Michael Ritchie, met Redford in de titelrol van de (fictieve) Californische gouverneurszoon Bill McKay, die zich kandidaat stelt om verkozen te worden tot senator onder leiding van zijn opportunistische politieke consultant en campagneleider (gespeeld door Peter Boyle);

- het degelijke spionagemysterie Three Days of the Condor (1975), alweer onder regie van Sidney Pollack, met Redford als de New Yorkse CIA-analist Joe Turner die begint te vrezen voor zijn leven nadat zijn collega's vermoord worden;

- en het meeslepende en invloedrijke journalistieke drama All the President's Men (1976) van Alan J. Pakula, naar het gelijknamige boek uit 1974 van de Amerikaanse journalisten Carl Bernstein en Bob Woodward over het politieke Watergate-schandaal, met Redford als Woodward en Dustin Hoffman als Bernstein.   

Robert Redford (links) en Dustin Hoffman in All the President's Men.

Latere filmrollen

In de eerste helft van de jaren 80 speelde Redford nog hoofdrollen in onder meer:

- het op feiten gebaseerde gevangenisdrama Brubaker (1980) van Stuart Rosenberg, met Redford in de titelrol van de integere gevangenisdirecteur Henry Brubaker die undercover gaat als een pseudo-gedetineerde in zijn eigen gevangenis...;

- het populaire honkbaldrama The Natural (1984) van Barry Levinson, met Redford in de titelrol van de getalenteerde (fictieve) honkbalspeler Roy Hobbs (losjes gebaseerd op de echte honkbalspeler Eddie Waitkus);

- en het hogervermelde romantisch drama Out of Africa (1985). 

Daarna waren Redfords hoogdagen als populaire filmster stilaan voorbij, hoewel hij de voorbije decennia nog meespeelde in zo'n 25 films, waaronder:

- het hogervermelde erotisch drama Indecent Proposal (1993);

- het (door Redford zelf geregisseerde) populaire drama The Horse Whisperer (1998): een kaskraker met Redford in de titelrol van de paardenfluisteraar Tom Booker en met een nog piepjonge Scarlett Johansson als het hulpbehoevende tienermeisje Grace MacClean;

- het zeil- en overlevingsdrama All Is Lost (2013) van J.C. Chandor, met Redford als enige acteur in zijn rol van een naamloze zeiler in nood;

- en de razend populaire superheldenfilms Captain America: The Winter Soldier (2014) en Avengers: Endgame (2019), beide geregisseerd door de broers Anthony en Joe Russo, met Redford in zijn bijrol van het personage Alexander Pierce.

Robert Redford in Captain America: The Winter Soldier.

Regisseur

Behalve een succesvolle acteur, was Redford ook een verdienstelijke regisseur, die zijn eigen films bovendien meestal zelf produceerde.

Zijn regiedebuut was het psychosociaal familiedrama Ordinary People uit 1980, met Timothy Hutton, Mary Tyler Moore, Donald Sutherland, Judd Hirsch en Elizabeth McGovern in de belangrijkste rollen. De film leverde Redford meteen de Oscar voor beste regisseur op en won ook de Oscars voor beste film, beste mannelijke bijrol (van Timothy Hutton) en beste bewerkte scenario (van Alvin Sargent). Veel te veel eer, volgens ons, want er waren in 1980 veel betere films van veel betere regisseurs met veel betere scenario's en betere vertolkingen, zoals The Shining van Stanley Kubrick, Raging Bull van Martin Scorsese, Dressed to Kill van Brian De Palma en Tess van Roman Polanski. Lees meer over deze en andere missers van de Oscarjury in ons kritische artikel Schaf de Oscars af!. 

De populairste film onder regie van Redford is wellicht het hogervermelde drama The Horse Whisperer uit 1998.

Robert Redford en Scarlett Johansson in The Horse Whisperer.

Maar de beste film die Redford zelf regisseerde, is volgens ons Quiz Show uit 1994: een meeslepend drama, gebaseerd op historische feiten, over bedrieglijke praktijken tijdens de Amerikaanse tv-quiz Twenty One in de jaren 50, met Ralph Fiennes, John Turturro (één van onze favoriete acteurs), David Paymer en Hank Azaria als de bedriegers (die wij opnamen in onze Top 150 van de beste movie villains aller tijden).

Promotie van onafhankelijke films

Redford was ook de oprichter en bezieler van het jaarlijkse Sundance Film Festival in Utah, dat hij startte in 1978, en van het Sundance Film Institute, opgericht in 1981 in Utah, beide bedoeld ter ondersteuning en promotie van onafhankelijke filmproducties. Zowel het Sundance Film Festival als het Sundance Film Institute bestaan vandaag nog steeds. 

Net als Redfords Sundance Resort in Utah (opgericht in 1969), werden het Sundance Film Festival en het Sundance Film Institute vernoemd naar Redfords titelpersonage The Sundance Kid in de hogervermelde western Butch Cassidy and the Sundance Kid: de film waarmee Redford in 1969 voor het eerst een grote ster werd.

Gemiste kans

Redford vertolkte als acteur bijna uitsluitend sympathieke personages. Heel af en toe een ambivalente antiheld, zoals de norse en enigmatische hulpsheriff Cooper in de hogervermelde western Tell Them Willie Boy Is Here uit 1969, waarin Cooper seksueel profiteert van de hunkerende antropologe Liz (gespeeld door Susan Clark). Maar Cooper is au fond een integere en moedige man. En afgezien van Redfords bijrol van het personage Alexander Pierce in de hogervermelde superheldenfilms, speelde Redford nooit een movie villain. Jammer, want hoewel hij geknipt was voor zijn talrijke rollen van good guys en hij daarmee uitgroeide tot een Hollywoodicoon, misten Redfords rollen tot op zekere hoogte variatie en complexiteit, terwijl deze getalenteerde acteur volgens ons nochtans meer dan genoeg in huis had om complexere, meer uitdagende personages te vertolken, zoals volbloed slechteriken die de donkere kant van de condition humaine belichamen. Kortom, Redford was geen verrassende en intense method-acteur à la Marlon Brando of Daniel Day-Lewis (die wij beiden wél opnamen in onze Top 25 van onze favoriete acteurs).

Toch zullen wij Robert Redford blijven koesteren als één van de laatste oldskool Hollywoodsterren, wiens tijdloze charisma gelukkig op film vastgelegd werd. 

Adiós, amigo!

Joeri Naanai

Robert Redford als The Sundance Kid in Butch Cassidy and the Sundance Kid.

 NIEUWS! 

Cultcineast 

David Lynch 

is overleden

       

In dreams I walk with you

Droevig nieuws uit Hollywood: David Lynch, één van onze favoriete regisseurs aller tijden, is de voorbije donderdag in Los Angeles overleden. Hij was bijna 79. De kunstzinnige Amerikaanse cultcineast zal vooral herinnerd worden als de bezieler van de vernieuwende tv-serie Twin Peaks en als de regisseur van een rist eigenzinnige en invloedrijke bioscoopfilms, waaronder zes meesterwerken: de aangrijpende biopic The Elephant Man (1980), de briljante neo noir misdaadthriller Blue Velvet (1986), de meeslepende romantische road movie en misdaadkroniek Wild at Heart (1990), de Twin Peaks-prequel Twin Peaks: Fire Walk with Me (1992), het verontrustende psychoseksuele neo noir misdaadmysterie Lost Highway (1997) en de diepgravende psychosociale karakterstudie en metafilm Mulholland Drive (2001).      

David Lynch sukkelde al een tijd met zijn gezondheid. In een interview, dat in augustus 2024 verscheen in het maandblad Sight and Sound van het British Film Institute, verduidelijkte Lynch dat hij aan de longziekte emfyseem leed als gevolg van zijn decennialange verslaving aan sigaretten.

Geboren op 20 januari 1946 in het Amerikaanse plattelandsstadje Missoula (in de staat Montana), stak David Keith Lynch reeds als 8-jarige jongen zijn eerste sigaret op. Pas in 2022, toen hij reeds 76 was, stopte hij hij met roken nadat bij hem emfyseem vastgesteld was. Te laat, want in november 2024 zei hij daarover in een interview met het Amerikaanse weekblad People dat hij te weinig zuurstof had: "Ik kan amper door een kamer wandelen." 

Van naïeve padvinder tot kunstzinnige cineast

Lynch begon zijn carrière als kunstschilder. Zo studeerde hij in de jaren 60 aan onder meer de Pennsylvania Academy of the Fine Arts in de Amerikaanse stad Philadelphia. Dat leverde unieke, vaak bizarre kunstwerken op. Ook later in zijn leven bleef Lynch actief als kunstschilder.

David Lynch in 2009, poserend voor één van zijn schilderijen.

Tijdens zijn verblijf als kunststudent in Philadelphia zag Lynch in die grootstad naar eigen zeggen "zieke" en angstaanjagende dingen. Oorspronkelijk een zorgeloze plattelandsjongen en Boy Scout (padvinder), begon de jonge kunstenaar in Philadelphia te beseffen dat achter en onder de American Dream een verborgen, verschrikkelijke dimensie schuilgaat waarin armoede, drugs, seksuele perversiteiten, misdaad en geweld lelijk huishouden. Zijn persoonlijke ervaringen van dat contrast tussen de schone schijn van het dagelijks leven in Amerika en de verontrustende realiteit die er achter schuilgaat was voor Lynch niet alleen een inspiratiebron voor zijn eerste langspeelfilm -de bizarre zwart-wit nachtmerrie Eraserhead uit 1977, door Lynch ooit omschreven als My Philadelphia Story- maar ook een terugkerend basisthema in de meeste van zijn latere films. Dat autobiografische aspect van zijn films verduidelijkte Lynch in 1986 tijdens een onthullend interview over zijn (toen net voltooide) meesterwerk Blue Velvet (bekijk dat interview hier).    

Jack Nance als het getroebleerde hoofdpersonage Henry in de bizarre nachtmerrie Eraserhead. 

De spanning tussen de schone schijn en de bittere realiteit vormt een rode draad doorheen het oeuvre van Lynch (zie verder). Dat werkte hij vaak uit door (wens)dromen van personages te tonen die zelfs in hun dromen uiteindelijk niet kunnen ontsnappen aan de werkelijkheid, waarbij Lynch het onderscheid tussen droom/inbeelding en realiteit vaak doelbewust vaag hield, wat verwarring schept en in hoofde van de kijkers aanleiding geeft tot uiteenlopende interpretaties. Ook dat geeft blijk van het kunstzinnige, compromisloze karakter van Lynch.  

Doorbraak

Na Eraserhead blikte Lynch in 1980 zijn veel toegankelijkere biopic The Elephant Man in: een aangrijpend en in sfeervol zwart-wit gefilmd historisch drama over de tragische en ontroerende lotgevallen van de zwaar misvormde Engelsman Joseph Merrick (1862-1890), gespeeld door John Hurt. De film kreeg maar liefst 8 Oscarnominaties (voor onder meer beste film, beste regie, beste acteur en beste scenario), maar kon geen enkele nominatie verzilveren.

John Hurt, verborgen onder zware make-up, als John Merrick
en Anthony Hopkins als de sympathieke dokter  Frederick Treves
in The Elephant Man.

Flop

Dankzij het succes van The Elephant Man kreeg Lynch de kans om het sciencefictionavontuur Dune te verfilmen, gebaseerd op de gelijknamige roman uit 1965 van de Amerikaanse sciencefictionauteur Frank Herbert. Het ambitieuze en dure sciencefictionepos (met Kyle MacLachlan in de hoofdrol) kwam uit in 1984, maar was een financiële flop en werd in de grond geboord door heel wat filmrecensenten.

Kyle MacLachlan in Dune.

Invloedrijke meesterwerken

In 1986 maakte Lynch een ijzersterke comeback met zijn briljante psychoseksuele neo noir misdaadthriller Blue Velvet (één van onze favoriete films), waarin hij de perverse en gewelddadige onderbuik van de American Dream exploreerde op basis van een zelfgeschreven scenario. De hoofdrollen werden vertolkt door Kyle MacLachlan, Isabella Rossellini, Laura Dern en Dennis Hopper (één van onze favoriete acteurs). Bekijk een filmfragment hier en de hele film hier. 

Isabella Rossellini in Blue Velvet.

Blue Velvet was (en is) een erg invloedrijke film, vooral op het vlak van sfeerschepping. In dit visueel verbluffende misdaadmysterie slaagde Lynch er voor het eerst in om zijn unieke, surrealistische, onmiskenbaar artistieke filmstijl te botvieren in een film die toch toegankelijk genoeg was om een ruim publiek aan te spreken. Zo combineerde Lynch een spannend detectiveverhaal met zwarte humor, shockerend geweld, één van de meest verontrustende slechteriken in de filmgeschiedenis (onnavolgbaar vertolkt door Dennis Hopper, die met zijn glansrol van de zwaar gestoorde crimineel Frank Booth in onze Top 150 van de beste movie villains aller tijden belandde), sadomasochistische erotiek, groezelige vintage sets in vale kleuren, kitscherige romantiek, sfeervolle muziek (van o.a. Angelo Badalamenti en Roy Orbison) en een dreigende ondertoon. Dat leverde een bevreemdend, intrigerend, bij uitstek Lynchiaans universum op, waarin provocerende contrapunten tegen elkaar uitgespeeld worden (een beproefde techniek in het surrealisme), waarmee Lynch wilde aantonen dat onder het ogenschijnlijk keurige leven van de doorsnee Amerikaan vaak duistere dingen schuilgaan die het daglicht schuwen. Zo zien we in de openingssequentie eerst een blauwe hemel, een wit tuinhekje, rode rozen, gele tulpen en gehoorzame schoolkinderen in een nette Amerikaanse woonwijk waar een vriendelijke brandweerman naar de kijker zwaait, terwijl het lieflijke liefdesliedje Blue Velvet van Bobby Vinton weerklinkt. Daarna toont Lynch echter een geknelde tuinslang onder waterdruk, terwijl de vader van het jonge hoofdpersonage een beroerte krijgt in hun tuin. Vervolgens zoomt de camera in op het gras in de tuin om krioelende insecten te onthullen, terwijl onheilspellende soundscapes weerklinken. Met deze briljante openingssequentie waarschuwt Lynch dat de voorspelbare, veilige leventjes van brave burgers bedreigd kunnen worden door allerlei onvoorspelbare gevaren en dat hun idyllische suburbia plots kan veranderen in een duister dystopia. Dat blijkt iets later in de film ook wanneer het hoofdpersonage Jeffrey -een keurige jongeman, uitstekend vertolkt door Kyle MacLachlan- een afgesneden menselijk oor ontdekt, waarover mieren kruipen. Nadat de camera als het ware afdaalt in de donkere oorholte, begint een bizarre (ingebeelde?) trip naar de criminele onderbuik van Amerika, die pas eindigt wanneer de camera in het slot van de film uitzoomt vanuit Jeffrey's oor. 

Het jonge hoofdpersonage is tot op zekere hoogte een personificatie van Lynch zelf: net zoals de welopgevoede en minzame Jeffrey in Blue Velvet nieuwsgierig in de ban geraakt van het psychoseksuele misdaadmysterie rond een getroebleerde nachtclubzangeres (gespeeld door Isabella Rossellini), zo geraakte de welgemanierde Lynch reeds als jonge kunstenaar en cineast gefascineerd door de verborgen schaduwzijden van de condition humaine.            

Dennis Hopper (links) en Isabella Rossellini in Blue Velvet.

Ook in Wild at Heart uit 1990 (één van onze favoriete road movies; bekijk de trailer hier), Twin Peaks (een vernieuwende en populaire tv-serie uit 1990, 1991 en 2017) en de daarmee samenhangende film Twin Peaks: Fire Walk with Me (1992), Lost Highway uit 1997 (een angstaanjagend, desoriënterend en visueel verbluffend psychoseksueel neo noir misdaadmysterie dat ook behoort tot onze favoriete films; lees onze recensie hier en bekijk de hele film hier) en Mulholland Drive uit 2001 (ook één van onze favoriete films) hanteerde Lynch zijn surrealistische en provocerende filmstijl: freudiaanse (wens)dromen, hallucinaties, nachtmerries en werkelijkheid vloeien in elkaar over; geweld wordt gecombineerd met donkere en vaak absurde humor; heel wat personages blijken freaks; close-ups (bijvoorbeeld van een zuchtende mond, insecten en een flakkerend kaars in Blue Velvet of van brandende lucifers en gloeiende sigaretten in Wild at Heart en Lost Highway) fungeren als symbolische schakels naar een volgend shot; groezelige decors, doordachte onder- of overbelichting (soms met gebruik van stroboscopische lichtflitsen), omineuze soundscapes, toepasselijke rock- en popnummers en de mooie muziek van Angelo Badalamenti dragen bij tot sfeerschepping. 

Nicolas Cage en Laura Dern in Wild at Heart.

Mede dankzij de creatieve acteursregie van Lynch bevatten zijn films memorabele vertolkingen van onder anderen:

- John Hurt en Anthony Hopkins in The Elephant Man;

- Kyle MacLachlan in Blue Velvet en in de Twin Peaks-franchise;

- Laura Dern in Blue Velvet en in Wild at Heart;

- Dennis Hopper en Dean Stockwell in Blue Velvet;

- Nicolas Cage als "Sailor" Ripley, Willem Dafoe als Bobby Peru (ook één van de beste movie villains aller tijden), Diane Ladd als Marietta Fortune, J. E. Freeman als Marcellus Santos, Harry Dean Stanton als Johnnie Farragut, en Grace Zabriskie als Juana Durango (ook één van de beste movie villains aller tijden) in Wild at Heart; 

- Bill Pullman, Patricia Arquette, Robert Loggia, Robert Blake en Michael Massee in Lost Highway;

- en Naomi Watts in Mulholland Drive.

Een betoverend shot in Lost Highway.

 

Miskend door de Oscarjury

Hoewel David Lynch onmiskenbaar behoort tot de beste en belangrijkste cineasten aller tijden, kreeg hij zelf nooit een Oscar voor één van zijn films (wel een ere-Oscar in 2019 voor zijn hele filmcarrière). Wat ons betreft, mag men de Oscars afschaffen wegens het gebrek aan geloofwaardigheid van die zwaar overgewaardeerde prijsuitreiking. Gelukkig won Lynch op het Filmfestival van Cannes de Gouden Palm voor Wild at Heart en de prijs voor beste regisseur met Mulholland Drive. 

Diane Ladd in haar schitterende vertolking van
de stikjaloerse moeder Marietta Fortune
in Wild at Heart.

Buitenbeentje

Het moge intussen duidelijk zijn dat David Lynch een unieke volbloed kunstenaar was die, hoewel als regisseur decennialang werkzaam in Hollywood, steeds een eigenzinnig buitenbeentje bleef in de filmindustrie. Zijn kritiek op Hollywood verwerkte Lynch vooral in zijn zelfgeschreven metafilm Mulholland Drive (2001): een boeiende psychosociale karakterstudie waarin hoofdrolspeelster Naomi Watts de sterren van de hemel acteert met haar briljante doorbraakrol van de ongelukkige, geflopte actrice Diane, die in slaap valt en een wensdroom beleeft over een leven waarin zij als haar ingebeelde en geïdealiseerde alter ego Betty wél in de smaak valt van Hollywood en zij niét in de steek gelaten wordt door haar biseksuele vriendin Camilla, in de wensdroom Rita genaamd (vertolkt door Laura Harring). Maar zelfs in die droom sluipt de nare werkelijkheid binnen. Net als in Lost Highway: ook een mysterieuze film over gespleten identiteit en geïdealiseerde alter ego's (lees onze interpretatie van Lost Highway hier).  

Naomi Watts brak door met haar briljante dubbelrol van het personage Diane
en van haar gedroomde alter ego Betty in Mulholland Drive.

Ook in de Twin Peaks-franchise (die begon in 1990) nam Lynch Hollywood op de korrel, door samen met co-creator Mark Frost en hun co-scenaristen de genreclichés in tv-series door de mangel te halen. De mysterieuze hoofdplot draait rond de zoektocht van de sympathieke FBI-agent Dale Cooper (gespeeld door Kyle MacLachlan) naar de ware toedracht achter de moord op de tiener Laura Palmer (Sheryl Lee) in het fictieve Amerikaanse plattelandsstadje Twin Peaks, waar heel wat bewoners geheimen verbergen... Lynch en Frost injecteerden de serie en de daarmee samenhangende film Twin Peaks: Fire Walk with Me (1992) met een unheimliche sfeerschepping, bizarre personages, dadaïstische humor, tragiromantische subplots, surrealistische droomsequenties, druggebruik en ander zelfdestructief gedrag, geweld, onvoorspelbare plotwendingen en shockerende onthullingen over onder meer incest en andere seksuele perversiteiten. Verzorgd in beeld gebracht en voorzien van Angelo Badalementi's betoverende muziek, was Twin Peaks een fascinerende serie die traditionele tv-series in het stof liet. Mede dankzij de memorabele vertolkingen van heel wat castleden, onder wie Ray Wise, Richard Beymer, Dana Ashbrook, Miguel Ferrer en de bevallige actrices Sheryl Lee, Lara Flynn Boyle, Sherilyn Fenn, Joan Chen, Mädchen Amick en Heather Graham, groeide Twin Peaks uit tot een iconische en populaire serie die de deur opende voor latere kwaliteitsvolle series zoals The Sopranos.

V.l.n.r.: Kyle MacLachlan als de FBI-agent Dale Cooper, 
Michael J. Anderson als de dwerg "from Another Place"
en Sheryl Lee als de getroebleerde scholier Laura Palmer
in Twin Peaks.    

Beeldenstormer

Met zijn hybride, genre-overstijgende, postmoderne en artistieke filmstijl hoort Lynch thuis in het selecte rijtje van eerdere invloedrijke beeldenstormers die op een originele manier bijdroegen tot de herbronning en revitalisatie van het medium film als een volwaardige kunstvorm, zoals Georges Méliès, Robert Wiene, F.W. Murnau, Abel Gance, Fritz Lang, Louis Buñuel, Akira Kurosawa (ook één van onze favoriete regisseurs), Federico Fellini (ook één van onze favoriete regisseurs), de cineasten van de Franse nouvelle vague en Stanley Kubrick (onze favoriete regisseur).

De getroebleerde Diane slaapt en droomt in Mulholland Drive.

Inspiratiebron

De unieke filmstijl van Lynch had (en heeft) een grote invloed op heel wat andere creatieve cineasten, zoals Jim Jarmusch, David Cronenberg, de gebroeders Coen (die ook behoren tot onze favoriete regisseurs), Quentin Tarantino (ook één van onze favoriete regisseurs), Nicolas Winding Refn en Denis Villeneuve, alsook op scenaristen, cameralui, filmmonteurs, production designers, art directors, decorontwerpers, sound designers,  pop- en rocknummers, muziekvideo's en interieurontwerpers.

Lynch zelf is er nu niet meer, maar zijn films blijven een onuitputtelijke bron van verwondering, verrassing, (ont)spanning, fascinatie en inspiratie. 

Op de 'Verloren Snelweg' in Lost Highway: onze favoriete film van David Lynch.

Naar aanleiding van het overlijden van Lynch, schreef de TikTokker @dipodz1: "His storytelling was like dreaming, sometimes a nightmare but always a journey that I wanted to be on." Dat kunnen wij alleen maar beamen. 

Beste mijnheer Lynch: tot ziens, in onze dromen. Of zoals het personage Ben (gespeeld door Dean Stockwell) in Blue Velvet zingt in zijn memorabele playback van het betoverende liefdesliedje In Dreams van Roy Orbison uit 1963 (bekijk dat filmfragment hieronder): 

I close my eyes

Then I drift away

Into the magic night

I softly say

A silent prayer 

Like dreamers do

Then I fall asleep to dream 

My dreams of you

In dreams 

I walk 

With you

In dreams 

I talk 

To you

In dreams You're mine 

All of the time

We're together

In dreams

In dreams...

Joeri Naanai

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p voor hogere beeldkwaliteit)