Een artistieke seriemoordenaar

The House That Jack Built  van Lars von Trier     ★★★½

Met zijn nieuwe film The House That Jack Built (2018) bevestigt de controversiële cultcineast Lars von Trier opnieuw zijn reputatie als enfant terrible van de Deense cinema (lees ons biografische portret hier). De gewelddadige film (die behoort tot onze favoriete films over seriemoorden) draait rond de Amerikaanse seriemoordenaar Jack (met brio vertolkt door Matt Dillon), die vanaf het eind van de jaren 70 jarenlang tientallen moorden pleegt en geënsceneerde foto's van de lijken maakt. Volgens Jack moeten zijn moorden en lugubere foto's begrepen worden als iconische kunstwerken...

Matt Dillon als de seriemoordenaar Jack.

Het donkere licht van de hel

The House That Jack Built is letterlijk en figuurlijk een reis naar de hel. Jack blikt zonder wroeging terug op zijn moorden in het gezelschap van Verge (gespeel door Bruno Ganz): een oudere man die fungeert als Jacks biechtvader terwijl hij de seriemoordenaar naar de hel leidt. De naam Verge verwijst naar het personage Vergilius in La Divina Commedia: een epos van de Florentijnse dichter Dante Alighieri uit het eerste kwart van de 14de eeuw, waarin Dante zichzelf opvoert als hoofdpersonage terwijl hij door de antieke Romeinse dichter Vergilius rondgeleid wordt door de negen cirkels van het Inferno (de hel). In Von Triers film dalen Jack en Verge af naar de hel, terwijl Jack zijn misdaden opbiecht. Zijn wrede moorden worden in beeld gebracht met flashbacks, waarin we ook meer te weten komen over Jacks jeugd en ontspoorde persoonlijkheid. Dit maakt van The House That Jack Built een postmoderne fabel over goed en kwaad, met echo's van Goethe's treurspel Faust uit de 18de eeuw, want Jack gedraagt zich net als Faust als een handlanger van de duivel. 

Jack deed ons ook denken aan de seriemoordenaars in enkele andere misdaadthrillers: 

- net als het titelpersonage Henry in Henry: Portrait of a Serial Killer uit 1987 (ook één van  onze favoriete films over seriemoorden en tevens één van onze favoriete horrorfilms), pleegt Jack nihilistische moorden op vaak willekeurige slachtoffers;

- net als Buffalo Bill in The Silence of the Lambs uit 1990 (ook één van  onze favoriete films over seriemoorden en tevens één van onze favoriete horrorfilms), loopt Jack soms rond met een kruk zodat hij een ongevaarlijke indruk wekt en hij zijn slachtoffers in zijn bestelwagen kan lokken; 

- net als Patrick Bateman in American Psycho uit 2000 (ook één van  onze favoriete films over seriemoorden; lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier), kan Jack zich jarenlang straffeloos bezondigen aan weerzinwekkende moorden omdat de meeste mensen te apathisch zijn om naar elkaar om te kijken;

- net als The Tooth Fairy in Red Dragon uit 2002 (een prequel op The Silence of the Lambs), dweept Jack met de Engelse dichter William Blake; 

- en net als Peter en Paul in Funny Games uit 2007 (ook één van  onze favoriete films over seriemoorden), pleegt Jack ook sadistische home invasions.

Op het schilderij La Barque de Dante van Eugène Delacroix uit 1822
steken de dichters Dante (met rode kap) en Vergilius de rivier Styx over naar de onderwereld Hades.
Rond de boot zien we wanhopige verdoemden, die als straf voor hun agressie
veroordeeld zijn tot eeuwig geworstel in de Styx.

Jack is een belezen en intelligente ingenieur met een compulsieve drang naar orde en properheid. Maar hij is ook een narcistische, gewetenloze en cynische psychopaat met een dwangmatige en sadistische moordlust. Jack noemt zichzelf Mister Sophistication, omdat hij zijn misdaden beschouwt als een goddelijke vorm van kunst. Zo legt hij aan Verge uit dat zijn slachtoffers als het ware "eeuwig voortleven" in de geënsceneerde foto's die hij van hun lijken maakt. Jack benadrukt daarbij "de demonische kwaliteit" van "het donkere licht" dat te zien is in de fotonegatieven. Hiermee verwijst regisseur Von Trier naar Lucifer en de hel, want de naam van de duivel is afgeleid van het Latijnse woord lucis voor 'licht', terwijl de Antichrist en de hel tegenstellingen en perversies van God en de hemel zijn, net zoals fotonegatieven een 'omgekeerde' antirealiteit tonen want op een fotonegatief ziet licht er als een donkere schaduw uit en vice versa. "Demon est Deus inversus" (de Duivel is het omgekeerde van God) luidt een antieke wijsheid, die onder meer uitdrukking geeft aan de tegenstellingen in de natuur. Er is geen licht zonder duisternis, geen warmte zonder koude, geen goed zonder kwaad, want elk fenomeen bestaat slechts (en kan slechts begrepen worden) in en door zijn verwijzing naar wat het niét is. Zo weten we bijvoorbeeld dat iets nat is, omdat het niét droog is. Of zoals de filosoof Spinoza het uitdrukte: "Determinatio negatio est." (elke bepaling is een ontkenning) Jack misbruikt gelijkaardige wijsheden om zijn moorden en foto's te legitimeren als artistieke uitdrukkingen van de noodzaak van het Kwade als de schaduw van het Goede. Het toepasselijke slotbeeld van The House That Jack Built is trouwens een fotografisch negatief van het donkere licht van het hellevuur.

Dit barokke tableau vivant, gefilmd in extreme slow motion en gebaseerd op het schilderij La Barque de Dante (zie hoger),
toont Jack en Verge terwijl zij de rivier Styx oversteken naar Elysium in de onderwereld Hades.

Voorbij goed en kwaad

Terwijl Jack en Verge filosoferen over kunst en moraal, worden de flashbacks naar Jacks misdadige levenswandel vaak onderbroken met educatieve interludes, zoals reproducties van kunstwerken, archiefopnames van de Canadese pianovirtuoos Glenn Gould, een animatiefilmpje over schaduwen, oude filmopnames van oorlogsgeweld, homevideo-beelden, en korte minidocumentaires over wijn of over de gedichten The Lamb en The Tyger van William Blake. In dat verband beweert Jack dat God zowel de woestheid van de tijger als de onschuld van het lam schiep omdat beiden noodzakelijk zijn: de tijger doodt het lam zoals de kunstenaar de onschuld vernietigt, omdat elk leven en elke creatie noodzakelijkerwijze ook dood en destructie met zich meebrengen. Jack identificeert zich op Nietzscheaanse wijze, voorbij goed en kwaad, met de tijger, in plaats van een mak lammetje te zijn dat door de slavenmoraal van godsdiensten gedoemd is tot slachtofferschap. Volgens Jack is de menselijke ziel rationeel, maar vertegenwoordigt het lichaam alle gevaarlijke dingen, zoals kunst. Verge, die fungeert als spreekbuis voor het geweten van de kijker, protesteert tegen Jacks destructieve esthetiek en zegt tegen hem: "You read Blake like the devil reads the Bible. (...) Without love there is no art."

Een provocatieve metafilm

The House That Jack Built zorgde op het voorbije Filmfestival van Cannes voor flink wat ophef, vanwege enkele uiterst gewelddadige scènes. Heel wat filmrecensenten en kijkers verwijten Von Trier dat hij grossiert in gratuit geweld om te provoceren en te shockeren. Begrijpelijk, want The House That Jack Built toont de zieke exploten van een genadeloze seriemoordenaar die zelfs kinderen vermoordt. Feministen en aanhangers van de #MeToo-beweging worden in de film geprovoceerd met onder meer Jacks vraag "Why is it always the man's fault?", terwijl hij nochtans heel wat vrouwen vermoordt. Bovendien verheerlijkt Jack zelfs dictators zoals Hitler, Mussolini, Pol Pot, Leopold II, Idi Amin, Stalin en Mao, wier grootschalige bloedbaden door Jack verontschuldigd worden als "iconisch".

Lars von Trier als vastgebonden slachtoffer
op een filmposter voor The House That Jack Built,
waarmee de omstreden cineast de restrictieve kritiek
op zijn film anticipeert en pareert.  

Toch is The House That Jack Built meer dan een gewelddadige slasher movie. In wezen stelt deze film immers de boeiende metavraag waar de grens ligt tussen gemene exploitatiefilms en (uitdagende) kunst. Moet je als cineast rekening houden met morele en maatschappelijke normen, bijvoorbeeld op het vlak van 'goede smaak', vrouwvriendelijkheid en politieke correctheid? Of is ware kunst integendeel een moralinevrije discipline die, voorbij goed en kwaad, onder het vrijdenkersmotto Anything goes bespaard moet blijven van censuur? Daarmee thematiseert Von Trier onrechtstreeks zijn eigen gespannen relatie met pers en publiek, vermits ook enkele van zijn eerdere films, met name The Idiots (1998), Antichrist (2009) en het tweedelige Nymph()maniac (2013), heel wat controverse veroorzaakten. Von Triers zelfreferentie blijkt ook uit het herhaaldelijk gebruik van David Bowie's popnummer Fame op de soundtrack van The House That Jack Built. Volgens sommigen gaat dit popnummer in feite over cocaïne, maar Von Trier lijkt Fame te gebruiken als commentaar op zijn eigen infame reputatie als een provocateur. Om aan te tonen dat hij daar niet wakker van ligt en als cineast vrijuit zijn ding wil blijven doen, verwerkte hij in The House That Jack Built ook een dosis pikdonkere humor, zoals: de versnelde opnames waarin Jack een stijf bevroren vrouwenlijk draagt; de geënsceneerde foto's van dat bevroren lijk; de hilarische én spannende scène waarin Jack zijn eigen blonde vriendin vernedert als een spreekwoordelijk 'dom blondje' en haar de naam "Simple" geeft; en de sequentie waarin Jack tijdens een jachtpartij aan een moeder en haar twee zoontjes vraagt om 'veiligheidshalve' rode petjes op te zetten zodat zij niet per ongeluk beschoten zouden worden, waarna hij vervolgens op hén begint te jagen terwijl de rode petjes van het gezinnetje nu makkelijke doelwitten vormen voor Jacks jachtgeweer. De rode petjes zijn misschien ook bedoeld als een sneer naar de rode Make America Great Again-petjes van de Amerikaanse president Donald Trump, vermits Trump het grondwettelijk beschermde recht van burgers op wapendracht verdedigt voor de jacht, uit zelfverdediging of tegen een tirannieke overheid.

Riley Keough als "Simple"
en Matt Dillon als Jack.

De combinatie van geweld en humor is wel vaker gebruikt door cineasten, bijvoorbeeld in de films van Quentin Tarantino en in Stanley Kubricks dystopische meesterwerk A Clockwork Orange uit 1971 (één van onze favoriete sciencefictionfilms en tevens één van onze favoriete films tout court; lees onze recensie hier). Von Trier gebruikt die combinatie van geweld en humor op een provocatieve en maatschappijkritische wijze, net zoals Kubrick in A Clockwork Orange, om de grenzen van de goede smaak af te tasten en stap voor stap te verleggen. Het lachen vergaat de kijker echter wanneer Von Trier zijn provocaties op de spits drijft door in The House That Jack Built gruwelijke archiefopnames van oorlogsexecuties en van lijken in oorlogskampen te tonen. Met deze taboedoorbrekende aanpak toont Von Trier wat heel wat kijkers liever niet willen zien. Maar waarom? Om te provoceren? Ja dus, maar dan wel met een doel: bij monde van Jack, die cultuurfilosofisch commentaar geeft om zijn moorden goed te praten, vraagt Von Trier aan elke kijker eigenlijk: wanneer ga ik volgens u te ver? Toen ik u toonde hoe Jack zijn vriendin vernederde? Toen u zag dat Jack zelfs kinderen vermoordt? Of pas toen u de lijken in de oorlogskampen zag? Wat is uw houding ten opzichte van kunst? Is cinema een cathartische kunstvorm waarin we onze onderdrukte angsten en agressie kwijtkunnen? Is kunst zelfs niet denkbaar zonder vernietiging van onschuld? In dat verband vergelijkt Jack kunstwerken met goede wijn: het resultaat van rottende druiven, van ontbinding en destructie dus, net als de rottende lijken van Jacks slachtoffers in diens grote diepvrieskamer, waarna Jack even in de camera kijkt met een blik die aan de kijker vraagt: nietwaar? En zo manipuleert Jack de kijker, terwijl Von Trier achter de schermen aan de touwtjes trekt en ons als voyeur medeplichtig maakt aan het geweld op het scherm. Net zoals Kubrick ons als kijker doelbewust medeplichtig maakte aan het brutale geweld in A Clockwork Orange om ons een maatschappelijke spiegel voor te houden, provoceert Von Trier ons in The House That Jack Built met extreem geweld om de spanning tussen artistieke vrijheid en maatschappelijke normen scherp te stellen. Dit maakt van The House That Jack Built een uitdagende en interessante metafilm die ons aanspoort tot kritische zelfreflectie over onze relatie met moraal en kunst in het algemeen en met cinema in het bijzonder.

Onvoorspelbaar

Matt Dillon acteert uitstekend in zijn titelrol van de diabolische Jack. Dat is ook te danken aan het onvoorspelbare scenario, waarin dreiging, geweld en zwarte humor dicht bij elkaar liggen. Dillon bewees eerder al dat hij de juiste, ambivalente uitstraling heeft voor de rol van een perverse slechterik, bijvoorbeeld in de geslaagde neo noir misdaadthriller Wild Things (1998) van John McNaughton en als de  de oneerlijke privédetective Pat Healy (één van de beste movie villains aller tijden) in de stoute komedie There's Something About Mary (1998) van de gebroeders Farrelly (één van onze favoriete komedies). In The House That Jack Built speelt Dillon een slechterik in het kwadraat, maar hij doet dat op een ingehouden en bemeten manier in plaats van een ongeloofwaardig karikatuur neer te zetten. Dit maakt van Jack, spijts zijn extreme misdaden, een geloofwaardig personage. In de slotscènes slaagt Dillon er zelfs in om Jack een ontroerend kantje te geven.

Bruno Ganz daarentegen was een foute keuze voor de rol van Verge. De Duitse acteur spreekt gebrekkig Engels, waardoor zijn dictie ingestudeerd en dus niet spontaan genoeg klinkt. Ook Uma Thurman overtuigt niet echt in haar bijrol van een vrouw met autopech die een lift krijgt van Jack. Haar personage moet een zelfzekere, irritante vrouw voorstellen, maar Thurmans mimiek straalt in deze film niet genoeg zelfvertrouwen uit. Siobhan Fallon Hogan overtuigt wél in haar geloofwaardige bijrolletje van een vrouw die Jack in haar huis binnenlaat. De Deense actrice Sofie Gråbøl (beter bekend als de politiedetective Sarah Lund in de uitstekende Deense crimiserie The Killing) bevestigt haar acteertalent in haar emotionele vertolking van de moeder die met haar zoontjes het doelwit wordt van Jacks sadistische jachtpartij. En ook Riley Keough verdient een pluim voor haar veelzijdige vertolking van Jacks naïeve vriendin "Simple", die heen en weer geslingerd wordt tussen hoop en vrees.

Uma Thurman en Matt Dillon.

Op filmtechnisch vlak koos Von Trier in The House That Jack Built voor een hybride combinatie van visuele stijlen en montagetechnieken: vaak sobere, soms korrelige beelden met vale kleuren in een realistische, bijna documentaire tv-stijl uit de jaren 70, die ook herinnert aan het realisme in de nihilistische misdaadshockers Henry: Portrait of a Serial Killer en Funny Games; dramatische belichting, deep focus en een fel kleurenpalet in de slotscènes (warm geel voor Elysium en diep rood voor de hel); heel wat hand-held shots, maar ook uitgekiende beeldcomposities; af en toe jump cuts; off-screen dialogen; grappige versnelde opnames; dan weer extreme slow motion in een haarscherp en barok tableau vivant tijdens de scène waarin Jack en Verge de rivier Styx naar de onderwereld Hades oversteken; archiefbeelden in zwart-wit, enzovoort... Net als in JFK (1991) en Natural Born Killers (1994) van Oliver Stone en in Michael Moore's documentaires Bowling for Columbine (2002) en Fahrenheit 9/11 (2004), levert de combinatie van visuele en narratieve technieken in The House That Jack Built een stilistisch lappendeken op. Dat gaat ten koste van een consequente look en geeft een fragmentaire indruk, maar het levert wel variatie en verrassingen op.

Fuck you

Wij houden niet van pseudo-artistieke films waarin het publiek shockeren een doel op zich is -iets waar Von Trier wel vaker van beschuldigd is- maar The House That Jack Built gaat als metafilm precies over dat verwijt. Bij monde van Jack, lijkt Von Trier tegen zijn critici te zeggen: Fuck you, ik ben geen voorspelbare Hollywoodregisseur en ik maak de films die ik wil maken. 

The House That Jack Built is door Von Trier doelbewust als een house of horror opgetrokken. Hij koos het materiaal en de bouwstijl. Net zoals Jack twee huizen bouwt: één voor zichzelf en één luguber huis dat pas laat in de film onthuld wordt. Maar de filmtitel kan ook existentieel begrepen worden: elk individueel leven is een huis dat goeddeels ontworpen wordt door de mens die het leeft. Elk van ons is als het ware een architect die zélf tot op zekere hoogte kiest met welk materiaal en hoe zijn/haar leven opgebouwd wordt. En elk van ons moet daarin leven en sterven. Jack leeft een huiveringwekkend leven en creëert zo zijn eigen hel. Of hij daarvoor moet boeten dan wel ontsnapt aan zijn straf, verklappen we hier niet...

Zo bekeken, is The House That Jack Built geen immorele of amorele exploitatiefilm, maar integendeel een morele fabel. De film pendelt immers tussen een slasher movie en een cultuurfilosofisch exposé. Dit verklaart ook waarom The House That Jack Built, hoewel zeer gewelddadig, minder spannend is dan heel wat andere beklijvende films over seriemoorden. 

Wat de filosofische dimensie van deze film betreft, bleven wij wel wat op onze honger: de dialogen tussen Jack en Verge sturen aan op een onthullend inzicht in de complexe verhouding tussen kunst en moraal, maar Von Triers beloftevolle analyse lost de verwachtingen niet helemaal in en blijft tot op zekere hoogte steken in de tegenstellingen tussen Jacks amorele cynisme en Verge's morele pleidooi voor liefde. 

Toch zit The House That Jack Built erg goed in elkaar, blijft de film 2,5 uur boeien en hebben we vooral genoten van Matt Dillon, de duivelse humor en de fascinerende en knap in beeld gebrachte slotscènes. 

JN.

The House That Jack Built (Denemarken/Frankrijk/Duitsland/Zweden-2018): in de Belgische bioscopen sinds 17 oktober 2018.

Met: Matt Dillon, Bruno Ganz, Uma Thurman, Riley Keough, Sofie Gråbøl en Siobhan Fallon Hogan.

Genre: slasher movie / misdaadthriller / horror / zwarte komedie / kunstfilm

Klik op de oranje links voor:

- de trailer: The House That Jack Built - trailer

- ons biografische portret van de regisseur: Lars von Trier: Enfant terrible van de Deense cinema

- een achtergrondartikel: Beklijvende films over seriemoorden: Top 45

Faust (1926) - full movie

Faust: Eine deutsche Volkssage is een visueel verbluffende stille zwart-wit film van de Duitse meestercineast F.W. Murnau uit 1926, gebaseerd op het treurspel Faust van de beroemde Duitse schrijver Goethe (1749-1832), over de Duitse alchemist Faust (gespeeld door Gösta Ekman) die zijn ziel verkoopt aan de duivel Mephisto (Emil Jannings).

Hieronder kan u kijken naar de in 1997 gerestaureerde versie (met Engelstalige tussentitels/tekstkaarten):

(Klik op de playbutton en dan bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: fabel / sprookje / fantasy / drama / horror

Klik op de oranje link voor een achtergrondartikel: Visuele meesterwerken: Top 80

Limitless - trailer

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder op 480p voor hogere beeldresolutie) 



Klik op de oranje link voor onze recensie van Limitless: Een postmoderne Faust

Genre: psychologische thriller / misdaad

Een postmoderne Faust

Limitless  van Neil Burger     ★★★

De (fictieve) Amerikaanse schrijver Eddie Morra (gespeeld door Bradley Cooper) zit in zak en as: hij heeft een writer's block, is blut en wordt gedumpt door zijn lief Lindy (Abbie Cornish). Eddie's uitzichtloze leventje krijgt echter een nieuwe, positieve wending wanneer hij via zijn voormalige schoonbroer een lading experimentele smart pillen in handen krijgt waarmee hij al zijn onbenutte hersencapaciteiten restloos kan activeren. Onder invloed van de pillen verandert Eddie plots in een hyperintelligente versie van zichzelf: zijn zintuigen staan op scherp, hij kan probleemloos informatie opdiepen uit de verste hoeken van zijn geheugen, zijn superbrein legt razendsnel verbanden en hij voelt zich energieker, helderder en doelbewuster dan ooit. 

 

Übermensch

Niet meer gehinderd door (faal)angst of schaamte en blakend van zelfvertrouwen, reorganiseert de new & improved Eddie zijn leven: hij voltooit zijn roman (een geheide bestseller), leert moeiteloos nieuwe talen en gebruikt zijn verscherpt mathematisch, economisch en psychologisch inzicht om samen met de gewiekste zakenman Carl Van Loon (bijrol van Robert De Niro) een fortuin te verdienen op de beurs (het personage Van Loon herinnert tot op zekere hoogte aan de prototypische beursmagnaat Gordon Gekko die Michael Douglas met brio vertolkte in de beklijvende yuppie-klassieker Wall Street van Oliver Stone uit 1987). Dankzij zijn hervonden levenslust en ambitie, slaagt Eddie er zelfs in Lindy weer voor zich te winnen. 

Geen writer's block meer...

Net zoals het titelpersonage Faust in de roman van Goethe zijn ziel verkoopt aan de duivel in ruil voor superieure gaven en persoonlijk succes, legt Eddie zijn lot in handen van de farmaceutica om een soort van Nietzscheaanse Übermensch te worden. Maar net als Faust, moet ook Eddy daar een hoge prijs voor betalen. Wanneer zijn voorraad pillen begint te slinken, krijgt Eddie ontwenningsverschijnselen. De chemische samenstelling van de unieke designer drug heeft immers gevaarlijke bijwerkingen. Bovendien is Eddie niet de enige die wil profiteren van de wonderpillen...

Boeiende vragen  

Gebaseerd op een scenario van Leslie Dixon, naar de roman The Dark Fields uit 2001 van Alan Glynn, roept de Amerikaanse regisseur Neil Burger boeiende vragen op in diens nieuwe psychologische sciencefictionthriller Limitless (2011). Wat is identiteit? Zijn we onszelf nog wanneer we op een kunstmatige manier onze mentale vermogens verhogen en onze persoonlijkheid veranderen? Hoever kan en mag je gaan in het streven naar zelfoverwinning en perfectie? Vanaf wanneer doe je jezelf geweld aan? En kan je echt gelukkig zijn wanneer het geluk in je schoot valt zonder moeite of eigen verdiensten...?

Gemiste kans

In het tweede deel van de film geraakt het boeiende Faust-thema op een zijspoor en glijdt het verhaal af naar een nogal stereotiepe, inspiratieloze finale met obligate gangsters, achtervolgingen en moorden. Een gemiste kans, want samen met de intrigerende premisse, de degelijke vertolking van hoofdrolspeler Bradley Cooper, de ingenieuze montage en de toepasselijke muziek (van de Schotse filmcomponist Paul Leonard-Morgan) had een intelligentere afwikkeling van de plot ook een meer beklijvende thriller kunnen opleveren.

Tot slot nog een kritisch, paradoxaal vraagje: als die pillen werkelijk zo efficiënt zijn als we moeten geloven, waarom anticipeert Eddie's superbrein dan niet van meet af aan op hun risico's en contacteert hij andere gebruikers pas wanneer hij zelf de negatieve bijwerkingen ervaart? Het zullen, lieve deugd, toch geen 'zelfbewuste' pillen zijn die hun eigen voortbestaan willen verzekeren...?


JN.

Limitless (USA-2011): in de Belgische bioscopen vanaf 6 april 2011.
Met: Bradley Cooper, Abbie Cornish en Robert De Niro.

Genre: psychologische thriller / sciencefiction / misdaad

Klik op de oranje link voor de trailer: Limitless - trailer

Dankzij de experimentele drug NZT48 beleeft Eddie de ene epifanie na de andere 

en verandert hij van een wanhopige loser in een succesvolle zakenman.

Op zoek naar de ziel

Cold Souls  van Sophie Barthes     ★★★½

Paul Giamatti is op dreef in deze 'geestverruimende' tragikomedie over verloren zielen.

Net als John Malkovich in de surrealistische tragikomedie Being John Malkovich van Spike Jonze uit 1999, speelt de Amerikaanse acteur Paul Giamatti zichzelf in Cold Souls (2009): een nieuwe, filosofische tragikomedie van Sophie Barthes over het Cartesiaanse dualisme tussen lichaam en geest. 

Paul is ongelukkig en gaat te veel op in zijn vertolking van het titelpersonage in Anton Tsjechovs beroemde Russische toneelstuk Oom Vanja uit 1897. Daarom laat Paul zijn ziel machinaal verwijderen en invriezen door het bedrijf Soul Storage. De operatie maakt hem minder rusteloos, maar heeft ook bijwerkingen: hij acteert slecht, heeft geen zin meer in seks en voelt zich leeg van binnen. Wanneer hij zijn oude ziel terug wil, blijkt die reeds verkocht aan een vrouw in Rusland...

Een tragikomische Faust

Hoofdrolspeler Paul Giamatti is in topvorm en vindt het juiste evenwicht tussen humor en radeloosheid (let op zijn reactie wanneer hij merkt dat zijn ziel er uitziet als een kikkererwtje!). 

De mooie muziek (van Dickon Hinchliffe) en het intimistische camerawerk (onder leiding van Andrij Parekh) dragen bij tot de poëtische sfeer in deze eigenzinnige hedendaagse variant op de eeuwenoude Faust-parabel van Goethe. 

Cold Souls geeft geen moralistische indruk, maar stelt toch de juiste vragen. Wie of wat zijn we? Is geluk mogelijk zonder angst en verdriet? En is een 'zielloos' leven de naam 'leven' nog waardig...?

JN.

Cold Souls (USA/Frankrijk-2009): beschikbaar op dvd.

Met: Paul Giamatti, Dina Korzun, David Strathairn en Emily Watson.

Genre: existentiële tragikomedie

Klik op de oranje link voor de trailer: Cold Souls - trailer