funny:
- adjective: comical; providing fun, amusement or laughter (you're a funny guy) / facetious (are you being funny?) / strange; peculiar; odd (he looks funny) / deceitful; waranting suspicion (there's something funny about him) / insolent; impertinent (don't get funny with me!).
- noun: a funny remark or story; a joke (to make a funny) / a comic strip; the funny paper (let me read the funnies).

dinsdag 3 oktober 2017

In de greep van Medusa

Possession  van Andrzej Zulawski     ★★★★



A
ls u Possession nog nooit gezien hebt en dat na lectuur van deze recensie alsnog zou doen, dan kunnen wij alvast twee dingen voorspellen: ten eerste, dat u deze fascinerende cultfilm van de Poolse cineast Andrzej Zulawski uit 1981 wellicht nooit zult vergeten; en, ten tweede, dat u na afloop van de film in de war zult zijn en u zichzelf zult afvragen: wat ik heb ik, in godsnaam, net gezien?

Onze interpretatie van Possession verschaft meer duidelijkheid over de symboliek in deze beklemmende film, die balanceert tussen een realistisch relatiedrama en een bizar psychoseksueel horrormysterie dat soms doet denken aan Repulsion (1965) van Zulawski's Poolse vakbroeder Roman Polanski en aan Enemy (2013) van de Canadese cineast Denis Villeneuve, ook een psychoseksueel mysterie (dat wellicht schatplichtig is aan Possession). Lees hier onze recensie van Enemy.

Wij willen uw kijkplezier echter niet vergallen met spoilers. Daarom komen sommige aspecten van onze interpretatie van Possession pas aan bod na een spoilerwaarschuwing boven de laatste alinea's van deze recensie.

Muur

Isabelle Adjani als Anna en Sam Neill als Mark.
Geïnspireerd door de pijnlijke echtscheiding die regisseur Zulawski zelf doormaakte, draait Possession rond de relatieproblemen van een gehuwd koppel dat in West-Berlijn woont voor de val van de Berlijnse Muur.

Mark (Sam Neill) is een professionele spion die na zijn terugkeer van een missie thuiskomt en verneemt dat zijn vrouw Anna (Isabelle Adjani) een echtscheiding wil. Mark verlaat hun appartement en laat de zorg van hun zoontje Bob over aan Anna. Wanneer hij terugkeert naar het appartement om zijn zoontje te bezoeken, stelt Mark vast dat Anna afwezig is en dat de kleine Bob zich in een verwaarloosde toestand bevindt. Wat is hier aan de hand? Waarom laat Anna haar zoontje aan zijn lot over? Heeft zij misschien een minnaar? Gedreven door jaloezie en achterdocht, begint Mark, die in de ban blijft van zijn vrouw als ware zij een hypnotische Medusa, een speurtocht naar de ware toedracht achter Anna's onverantwoorde gedrag. Stukje bij beetje ontdekt hij verschrikkelijke dingen...

Anna houdt van haar zoontje Bob, maar hunkert naar meer vrijheid.

Intens

Hoewel Possession te wensen overlaat op het vlak van narratieve structuur en montage, is dit een heel intrigerende film met een zeer origineel scenario (geschreven door Zulawski), boeiend camerawerk (waaronder knappe tracking shots), fotogenieke locaties in oude stadswijken vlak bij de Berlijnse Muur, griezelige special effects (ontworpen door Carlo Rambaldi), sfeervolle muziek van Andrzej Korzynski en interessante vertolkingen.

Anna in de metro: een van de meest intense scènes
in de filmgeschiedenis.
Met name Isabelle Adjani maakt indruk met haar doorleefde vertolking van de verwarde, licht ontvlambare Anna, die heen en weer geslingerd wordt tussen haar verlangen naar vrijheid, vooral op seksueel vlak, en haar plichtsbewustzijn als moeder en echtgenote. Dit is een van de meest intense vertolkingen in de filmgeschiedenis, waarvoor Adjani op het Filmfestival van Cannes terecht uitgeroepen werd tot beste actrice. Zo is er een onbeschrijfelijke flashback waarin een hysterische Anna in de lege gangen van een metrostation een soort van symbolische miskraam beleeft, waarbij zij het grillige Toeval baart, dat het product is van haar oncontroleerbare seksuele verlangens, en afscheid neemt van haar Geloof in haar routineuze huwelijk. "I'm the maker of my own evil", aldus Anna. Adjani combineert in deze legendarische scène op onnavolgbare wijze zeer intense lichaamsbewegingen, die er uitzien als spasmen, en een radeloze mimiek, die waanzin suggereert, waardoor de scène aanvoelt als een unieke avantgardistische dansvoorstelling. Ook de sadomasochistische, diep tragische grijns van Anna (nadat zij Mark een klap in het gezicht geeft en hij zegt: "Do it again.") is onvergetelijk. Wat echter het meest op uw netvlies gegrift zal blijven, zijn de bizarre scènes in een goor appartement, waar Anna vaak heen gaat om er shockerende dingen te doen. Daardoor walgt zij van zichzelf. Maar toch kan zij geen weerstand bieden aan de weerzinwekkende bron van haar verlangens. Dit verklaart de filmtitel, want Anna gedraagt zich als een bezetene.

De sadomasochistische grijns van Anna.

Alter ego's  

Helen met de groene ogen is het alter ego van Anna.
Op een bepaald moment ontmoet Mark de lerares van Bob (ook vertolkt door Adjani), die Helen heet en als twee druppels water op Anna lijkt. Het enige fysieke verschil is dat Helen felgroene ogen en lichtere haren heeft. In het verwarrende slot van de film duikt ook een dubbelganger van Mark op, die tevens groene ogen heeft. Volgens ons zijn deze dubbelgangers de alter ego's van Mark en Anna, waarbij Helen een zachtaardige en toegewijde versie van Anna voorstelt, terwijl Marks dubbelganger zijn viriele en zelfzekere versie voorstelt. De embryonale basis van Marks dubbelganger werd door Anna zelf gebaard in de metro als het product van haar wensdromen. Op deze manier bekeken, gaat Possession over de spanningen tussen een koppel waarvan de vrouw hunkert naar meer vrijheid en seksuele opwinding, wat leidt tot jaloezie en wantrouwen bij de man. De Berlijnse Muur staat daarbij symbool voor de figuurlijke muur tussen het koppel. Pas wanneer Mark een transformatie ondergaat, zijn controledrang overwint en uitgroeit tot een nieuwe versie van zichzelf, is verzoening met Anna mogelijk, op voorwaarde echter dat ook Anna verandert en voortaan haar rol van echtgenote en moeder (gesymboliseerd door Helen) ernstig neemt...

Gevangen in wantrouwen

Voorafgaand aan de val van de Berlijnse Muur, was Oost-Berlijn een plek waar de bevolking in de gaten gehouden werd door de geheime dienst Stasi. Dit creëerde een sfeer van paranoïa, die ook voelbaar is in Possession. Mark verdenkt zijn vrouw immers van ontrouw. We zien hem soms uit het raam staren naar Oost-Berlijnse grenswachters, die op hun beurt over de Muur naar hem kijken door verrekijkers. Bovendien werkt Mark als spion, bespioneert hij ook zijn vrouw en schakelt hij daarbij zelfs twee privédetectives in. Dit bevestigt dat Possession niet alleen in de buurt van de Berlijnse Muur werd opgenomen omwille van esthetische redenen, maar ook als een metafoor voor de ontwrichtende kracht van wantrouwen in intermenselijke relaties.

Possession speelt zich vlak bij de Berlijnse Muur af.

De Berlijnse Muur staat tevens symbool voor het gevoel van gevangenschap dat Anna ervaart in haar huwelijk. De Ossies konden destijds immers niet zomaar op bezoek in het westen en leefden in feite in een open gevangenis. Anna voelt zich als echtgenote en moeder ook een gevangene. Daarom is zij onderhevig aan een onweerstaanbare drang naar vrijheid, die haar huwelijk en moederschap ondergraaft. Ook Mark is een gevangene: van zijn liefde voor Anna en van zijn eigen controledrang en jaloezie.

Zulawski slaagt er in om deze boeiende politieke en psychosociale thema's te combineren met een intrigerend mysterie dat de kijker meesleurt in een onheilspellende draaikolk van griezelige psychoseksuele fantasieën die symbool staan voor de eeuwige strijd tussen verstand en gevoel, verantwoordelijkheid en vrijheid, beheersing en ongebreideld verlangen. Dit levert een volstrekt unieke film op, die we elke cinefiel kunnen aanbevelen.



Waarschuwing: SPOILERS op komst! Lees niet verder als u de afloop van Possession niet wil kennen.

De vijand in onszelf 

Na verloop van tijd ontdekt Mark dat zijn vrouw Anna hem inderdaad bedriegt: niet alleen met een filosofische libertijn die Heinrich heet (rol van Heinz Bennent), maar ook met een vreemd, glibberig monster dat groeide uit Anna's miskraam in de metro. Met zijn slangachtige tentakels verschaft dit creatuur aan Anna het seksuele genot dat zij bij Mark ontbeert. Het monster is dus de incarnatie van Anna's eigen seksuele fantasieën. Het bizarre wezen ontwikkelt gestaag een mensachtige gedaante met felgroene ogen en evolueert uiteindelijk tot Marks dubbelganger. Ook Helen heeft felgroene ogen. Gelet op de filmposter voor Possession, waarop we Anna zien met haren die lijken op slangen, verwijst Zulawski met de slangachtige tentakels en met de groene ogen wellicht naar de antieke mythologische figuren Venus en Medusa. De Romeinse godin Venus, die bij de oude Grieken Aphrodite heette, stond symbool voor de planeet Venus, die vaak werd geassocieerd met de kleur groen. Zij had een dubbele gedaante: enerzijds werd zij aanbeden als de godin (en planeet) van de liefde en de schoonheid, anderzijds werd zij gevreesd voor haar toorn in de gedaante van het gorgonenmonster Medusa met groene ogen en met haren als een nest kronkelende slangen, wier verschrikkelijke, hypnotische aanblik de toeschouwer versteent. Die associatie met kronkelende slangen is overigens geen toeval, want de elektromagnetische ontladingen rond de planeet Venus zien er uit als kronkelende slangen. In Possession belichaamt Helen de goedaardige kant van Venus (Anna), terwijl het monster met de groene ogen zowel de (zelf)destructieve lusten van Medusa (Anna) als Marks jaloezie belichaamt. De Griekse godin Pallas Athena, die oorspronkelijk ook de planeet Venus symboliseerde en wier naam gedeeltelijk afkomstig is van de Hurritische godin Anna en van de Sumerische godin Inanna, was immers jaloers op Medusa (die oorspronkelijk heel mooi was) en veranderde haar in een monster. En in het toneelstuk Othello omschreef Shakespeare jaloezie als een "green-eyed monster":

O, beware, my lord, of jealousy;
It is the green-eyed monster which doth mock
The meat it feeds on; that cuckold lives in bliss
Who, certain of his fate, loves not his wronger;
But, O, what damned minutes tells he o'er
Who dotes, yet doubts, suspects, yet strongly loves!     


Bovenstaand citaat is van toepassing op Marks jaloezie: hij wantrouwt Anna, maar houdt nog steeds van haar. Marks liefde voor Anna wordt op de proef gesteld nadat hij achterhaalt dat zij de twee privédetectives vermoordde die 'haar' monster ontdekten. Toch probeert Mark de sporen van Anna's misdaden uit te wissen, zelfs al betekent dit dat hij Heinrich moet vermoorden omdat ook Heinrich  Anna's moorden en haar monster ontdekte. Kortom, Mark heeft er alles voor over om zijn huwelijk te redden. Ook Anna komt uiteindelijk tot het besef dat ze nog steeds van Mark houdt. Op zijn vraag "How did you find me?", antwoordt Anna immers: "How could I not?"

Dat het monster waar Anna vaak seks mee heeft stilaan een antropomorfe gedaante krijgt, verklaart Marks dubbelganger in de gewelddadige finale van Possession: het monster ontwikkelde zich tot Marks dubbelganger, die immers dezelfde groene ogen heeft als het monster. Mark en Anna worden uiteindelijk neergeschoten door de politie, waarna zij beiden zelfmoord plegen, terwijl Marks dubbelganger overleeft en ontsnapt. Hun zelfmoorden zijn figuurlijk bedoeld: Mark en Anna nemen afscheid van hun oude 'ego's' om hun huwelijk te redden. Mark onderdrukt zijn controledrang en jaloezie (hij is nu zijn dubbelganger), Anna onderdrukt haar compulsieve verlangen naar vrijheid en ontrouw (zij overleeft als Helen).

In de laatste, raadselachtige scène zien we dat Helen (die de betere kant van Anna symboliseert) zich met Bob in haar appartement bevindt. De deurbel gaat en Bob waarschuwt: "Niet opendoen!" Op de klankband horen we sirenes, ronkende vliegtuigen, vallende bommen en explosies. Gevaar! Achter de glazen voordeur zien we het donkere silhouet van Marks dubbelganger staan. Waarom vreest Bob dat Helen de deur opent? Wellicht omdat Marks viriele dubbelganger, die groeide uit Anna's monster, het monster in onszelf symboliseert: verleidelijke, egocentrische lusten die ontrouw, bedrog, jaloezie, wantrouwen, controledrang, ruzie en geweld kunnen veroorzaken. Bob wil dat die deur gesloten blijft en hoopt dat zijn ouders voortaan weerstand kunnen bieden aan de (zelf)destructieve impulsen die ten koste gingen van hun huwelijk en ouderschap. Of zij daar in slagen, laat Zulawski in het midden met een open einde: in het laatste shot van Possession zien we het weifelende gelaat van Helen, terwijl Marks dubbelganger nog steeds achter de glazen voordeur staat...

Het lijkt er op dat Denis Villeneuve inspiratie vond in Possession voor Enemy: Villeneuve's fascinerende psychologische thriller uit 2013, die ook draait rond relatieproblemen, lust, ontrouw, vrijheidsdrang versus verantwoordelijkheidszin, een dubbelganger, gespleten identiteit en monsters (in dit geval spinnen) die symbool staan voor onze angsten. Ook Enemy gaat over de vijand in onszelf en eindigt met een (angstaanjagend) shot dat waarschuwt voor het gevaar van een vicieuze cirkel...

Zulawski slaagde er destijds niet in om zijn eigen huwelijk te redden. Maar zijn echtscheiding leverde wel een instant cultklassieker op.

JN.  

Possession (Frankrijk/West-Duitsland-1981): beschikbaar op dvd en blu-ray disc.
Met: Isabelle Adjani, Sam Neill, Heinz Bennent en Margit Carstensen.

Genre: psychologisch gezinsdrama / horror / erotiek 






woensdag 27 september 2017

No Country for Old Men - fragment


Onze favoriete scène uit de briljante neo-western-thriller No Country for Old Men (2007) van de gebroeders Coen, met Javier Bardem als de koelbloedige huurmoordenaar Anton Chigurh, die in deze heel spannende maar ook grappige scène een nietsvermoedende uitbater van een tankstation de stuipen op het lijf jaagt...




(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 720p voor hogere beeldkwaliteit)


Klik op de oranje links:

- voor de trailer: No Country for Old Men - trailer

- voor een portret van de regisseur en producer: De gebroeders Coen: Een geniaal duo

- voor een achtergrondartikel: De beste schurken en feeksen in de filmgeschiedenis

- voor een achtergrondartikel: De beste westerns aller tijden

Genre: misdaadthriller / neo-western



The War of the Roses - fragment


Deze scène uit de schitterende zwarte komedie The War of the Roses (1989) van Danny DeVito is het begin van de intense vechtscheiding tussen het echtpaar Oliver Rose en Barbara Rose, met brio vertolkt door Michael Douglas en Kathleen Turner.




(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 480p voor hogere beeldkwaliteit)


Genre: zwarte komedie / romantisch drama



vrijdag 15 september 2017

The Jungle Book - fragment


Een schitterende scène uit de klassieke Disney-tekenfilm The Jungle Book (1967) naar de gelijknamige verhalenbundel van de Britse schrijver Rudyard Kipling, met de stemmen van George Sanders als de aristocratische tijger Shere Khan en van Sterling Holloway als de sluwe slang Kaa.




(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 720p voor hogere beeldkwaliteit)


Genre: animatiefilm / avontuur / komedie / drama



woensdag 13 september 2017

Forty Guns - full movie


Een boeiend westerndrama in zwart-witte CinemaScope van Samuel Fuller uit 1957, met Barbara Stanwyck, Barry Sullivan en Gene Barry in de hoofdrollen.




(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 720p voor hogere beeldkwaliteit)


Genre: western / drama / romantiek



dinsdag 12 september 2017

Downsizing - trailer


Om de toenemende overbevolking op aarde het hoofd te bieden, bedenken wetenschappers een nieuwe techniek waarmee ze mensen kunnen laten krimpen tot piepkleine mensjes. Het Amerikaanse echtpaar Paul en Audrey Safranek (gespeeld door Matt Damon en Kristen Wiig) besluit dat het de moeite loont om zich te laten krimpen zodat zij met hun spaargeld een luxueus leven kunnen leiden, vermits zij als minimensjes natuurlijk veel minder geld moeten uitgeven...

Deze sciencefiction-komedie werd geschreven en geregisseerd door de Amerikaan Alexander Payne, die eerder al scoorde bij pers en publiek met o.a. de tragikomedies About Schmidt, Sideways en Nebraska (lees hier onze recensie).




(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)


Genre: sciencefiction / komedie / drama