Menselijk, al te menselijk

Rise of the Planet of the Apes  van Rupert Wyatt     ★★★

De Amerikaanse neurogeneticus en farmaceutische chemist Will Rodman (gespeeld door James Franco) heeft een nieuw geneesmiddel ontwikkeld waarmee hij hoopt de Alzheimer-ziekte van zijn vader (rol van John Litgow) te kunnen genezen. Een vrouwelijke chimpansee wordt gebruikt als proefdier voor het experimentele medicijn, waarna de intelligentie van de aap begint toe te nemen. Caesar, het mannelijke jong van de chimpansee, blijkt nog slimmer dan zijn moeder. Wanneer Caesar volwassen is, evenaart zijn intelligentie die van een doorsneemens. Hij leert echter ook dat mensen wrede wezens kunnen zijn...

Prequel 

Gebaseerd op een scenario van het Amerikaanse echtpaar Rick Jaffa en Amanda Silver, is de nieuwe film Rise of the Planet of the Apes (2011) van de Engelse regisseur Rupert Wyatt, zoals de filmtitel al verklapt, een prequel (voorgeschiedenis) op de populaire  sciencefictionklassieker Planet of the Apes van Franklin J. Schaffner uit 1968 (die op zijn beurt gebaseerd was op de gelijknamige roman van de Franse schrijver Pierre Boulle waarvan de oorspronkelijke Franstalige versie verscheen in 1963 onder de titel La planète des singes). 

Charlton Heston als gevangene in Planet of the Apes.

In Planet of the Apes (1968) speelt Hollywoodster Charlton Heston de hoofdrol van de Amerikaanse kolonel George Taylor: de leider van een groep astronauten die de aarde verlaten met een ruimteschip. Nadat zij ontwaken uit hun hibernatie (ruimteslaap) blijkt dat hun ruimteschip gecrasht is op een planeet waar intelligente, pratende apen de rollen omgedraaid hebben en de mensheid domineren. In de slotscène -spoiler op komst!- ontdekt kolonel Taylor op een strand restanten van het Amerikaanse Vrijheidsbeeld (Statue of Liberty) en beseft hij dat hun ruimteschip niet op een andere planeet geland was, maar tijdens hun ruimteslaap teruggekeerd was naar de aarde. "We finally really did it. You maniacs! You blew it up!", schreeuwt Taylor, vermoedend dat een grootschalige oorlog de menselijke beschaving op aarde vernietigde. "Damn you. God damn you all to hell!" De prequel Rise of the Planet of the Apes gaat dus vooraf aan dit verhaal en verklaart hoe de apen hun quasi menselijke intelligentie verwierven. 

Screenshot van de fameuze slotscène in Planet of the Apes.

Levensechte apen

Caesar in Rise of the Planet of the Apes.

In Planet of the Apes waren de apen acteurs die apenmaskers en apenkostuums droegen, omdat men in 1968 nog niet beschikte over de huidige digitale special effects. Daarom zien de apen in Planet of the Apes er vandaag vrij ongeloofwaardig en gedateerd uit.

De aanblik van de apen in Rise of the Planet of the Apes daarentegen is heel realistisch, dankzij uitstekende special effects van de vermaarde Nieuw-Zeelandse WETA-workshop, die wereldfaam verwierf met de schitterende digitale effecten, miniaturen, kostuums, wapens en decors in de succesvolle, briljante, visueel verbluffende en uiterst invloedrijke The Lord of the Rings-trilogie van Peter Jackson uit 2001, 2002 en 2003 (waarvan de drie delen behoren tot onze favoriete sword & sorcery-films, onze favoriete road movies en onze favoriete films tout court). Net zoals voor The Lord of the Rings-trilogie, maakte WETA ook voor Rise of the Planet of the Apes  gebruik van zogeheten performance capture: een complexe visuele techniek waarbij eerst echte acteurs gefilmd worden en de beelden nadien een digitaal bewerking ondergaan. De waarschuwing indachtig dat het regisseren van echte dieren om moeilijkheden vragen is, hoefde regisseur Rupert Wyatt dankzij de digitale tovenaars van WETA voor Rise of the Planet of the Apes dus geen echte apen of ongeloofwaardige apenkostuums te gebruiken en zien de apen er in deze prequel hyperrealistisch uit.

De sprekende blik van Caesar.

De Engelse acteur Andy Serkis speelde tijdens de performance capture voor The Lord of the Rings-trilogie het door WETA digitaal bewerkte iconische personage Gollum/Smeagol. Serkis vertolkte nadien ook de door WETA met performance capture gefilmde reuzengorilla in Peter Jacksons remake van King Kong (2005). Serkis heeft dus niet alleen veel affiniteit met de werkwijze van WETA, maar ook ervaring in het belichamen van een aap. Dat verklaart waarom hij door regisseur Wyatt gevraagd werd om voor Rise of the Planet of the Apes in de huid van het hoofdpersonage Caesar te kruipen. En Serkis deed dat met brio. Zijn motoriek ligt bijna breukloos in het verlengde van een echte chimpansee. En wie naar Caesars sprekende ogen kijkt, weet meteen wat de aap voelt. 

De rest van de cast acteert wisselvallig, met uitzondering van de beklijvende James Franco die de tegenstrijdige gevoelens van de idealistische wetenschapper Will Rodman (wetenschappelijke ambitie, ijdelheid, liefde, mededogen, wroeging en spijt) treffend uitdrukt.  

Andy Serkis als Caesar
en James Franco als Will Rodman.

Allegorie

Dankzij het evenwichtige scenario, is Rise of the Planet of the Apes zowel een spannende en meeslepende sciencefictionfilm als een boeiend  psychosociaal drama over de morele schaduwzijden van nieuwe biotechnologische ontwikkelingen. De lotgevallen van Caesar vertellen ons niet alleen iets over de vaak wrede manier waarop mensen met dieren omgaan, maar ook over de vage grens tussen mens en dier. De hele Planet of the Apes-franchise (met sequels en een tv-serie in de jaren 70 en een teleurstellende remake van Tim Burton in 2001) is in wezen één grote allegorie over de (on)menselijke 'beschaving'. En de apen zijn in dat verband ons spiegelbeeld. Wanneer we goed naar Caesar kijken, zien we onze eigen kwaliteiten en gebreken uitvergroot. In zijn ogen herkennen we onszelf: onze creativiteit en grootsheid, maar ook onze kleine en (zelf)destructieve kanten. Kennis -onze grootste troef- is macht, wist de Engelse filosoof Francis Bacon eeuwen geleden al. Maar macht corrumpeert...

In sommige recensies wordt WETA en regisseur Wyatt ten onrechte verweten dat zij in de ogen van Caesar een menselijke blik gelegd hebben. Hebt u ooit al eens diep in de ogen van een echte aap gekeken? Je hebt geen digitale spitstechnologie nodig om daarin een quasi 'humaan' karakter te leggen, noch antropocentrische verbeelding om in de ogen en het gedrag van echte apen quasi 'menselijke' eigenschappen te ontwaren; in de ogen van onze verre voorvaders herkennen we onszelf meteen...

Wordt vervolgd?

Rise of the Planet of the Apes bracht tijdens zijn openingsweekend in de VS alleen al bijna 55 miljoen dollar op. Niet slecht voor een film met een budget van 93 miljoen dollar. Deze film wordt dus wellicht een kaskraker. Geen wonder dat de producers (onder wie het scenaristenechtpaar Rick Jaffa en Amanda Silver) nu al hardop dromen van een nieuwe sequel...

JN.

Rise of the Planet of the Apes (USA-2011): in de Belgische bioscopen sinds 10 augustus 2011.

Met: James Franco, Andy Serkis, John Litgow, David Oyelowo, Brian Cox en Freida Pinto.

Genre: sciencefiction / psychosociaal drama / actie / avontuur

Klik op de oranje link voor de trailer: Rise of the Planet of the Apes - trailer