Marathon Man van John Schlesinger ★★★★
 |
| Dustin Hoffman als het achtervolgde titelpersonage. |
Gisterenavond hebben we een klassieker herbekeken waarvan we reeds in onze tienerjaren genoten hebben: de uitstekende achtervolgingsthriller Marathon Man uit 1976 van de Engelse regisseur John Schlesinger, gebaseerd op een boeiend scenario van de succesvolle joods-Amerikaanse schrijver en scenarist William Goldman naar diens eigen gelijknamige roman uit 1974. Bekijk de hele film hier.
Een vakkundige scenarist
Eerder schreef William Goldman reeds de scenario's van het misdaadmysterie Harper (1966) en van de uitstekende western Butch Cassidy and the Sundance Kid uit 1969 (één van onze favoriete westerns). En na Marathon Man kwamen er nog meer boeiende films uit die gebaseerd waren op scenario's van Goldman, zoals: - het beklijvende politiek-journalistieke drama All the President's Men (1976) over het Watergate-schandaal;
- het avontuurlijke oorlogsdrama A Bridge Too Far (1977);
- het boeiende militaire rechtbankdrama A Few Good Men (1992);
- en de geslaagde politieke thriller Absolute Power (1997).
Kortom, William Goldman (overleden in 2018) kende zijn vak, wat ook blijkt uit zijn scenario van Marathon Man.
Tegen wil en dank
Het meeslepende verhaal van Marathon Man draait rond de joods-Amerikaanse geschiedenisstudent Thomas "Babe" Levy (titelrol van de veelzijdige en gerespecteerde Hollywoodacteur Dustin Hoffman). Aan de Columbia-universiteit in New York City bereidt Babe zijn doctoraat over tirannie voor en in zijn vrije tijd traint hij om marathons te lopen. In de universiteitsbibliotheek ontmoet Babe voor het eerst zijn nieuwe lief Elsa (gespeeld door de Zwitserse actrice Marthe Keller). Babe's oudere broer Henry "Doc" Levy (Roy Scheider) doet zich voor als een zakenman in de olie-industrie, maar werkt in het geheim voor een schimmig Amerikaans overheidsagentschap onder leiding van Peter "Janey" Janeway (met brio vertolkt door William Devane).
 |
Dustin Hoffman als Babe
en Marthe Keller als Elsa. |
Babe geraakt tegen wil en dank betrokken in een gevaarlijke missie van zijn broer wanneer de Duitse voortvluchtige nazi, oorlogsmisdadiger en tandarts Christian Szell (glansrol van Laurence Olivier) vanuit diens schuilplaats in het Zuid-Amerikaanse Uruguay naar New York reist om er in een bankkluis een lading diamanten te recupereren die Szell tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Poolse nazi-concentratiekamp Auschwitz ontvreemd had van joodse gevangenen...
 |
Roy Scheider (links) en Laurence Olivier in Marathon Man.
|
Koortsig
Marathon Man boeit van begin tot eind, dankzij de verrassende plotwendingen, het sfeervolle camerawerk onder leiding van Conrad Hall, met locatie-opnames in onder meer New York en Parijs, de vakkundige montage door Jim Clark, de sfeerversterkende muziek van Michael Small, de degelijke vertolkingen van de cast en de strakke regie van John Schlesinger. Samen levert dat een koortsige thriller van de bovenste plank op.
 |
| William Devane als Janey. |
Der Weiße Engel
Twee acteurs springen er bovenuit:
- William Devane, die perfect gecast is als de flegmatieke en ondoorgrondelijke commandant van het geheime Amerikaanse overheidsagentschap;
- en bovenal de ervaren Engelse topacteur Laurence Olivier, die de show steelt als de gewetenloze en wrede dokter Christian Szell alias der Weiße Engel (de Witte Engel, vanwege zijn witte haren). Olivier heeft er als Szell nooit perverser uitgezien, met zijn geschoren witte haren en een bril met dikke glazen die zijn ogen vergroten. Het personage en zijn bijnaam der Weiße Engel zijn trouwens losjes gebaseerd op een échte oorlogsmisdadiger: de Duitse nazidokter en eugeneticus Josef Mengele alias der Todesengel (de Engel des Doods), die onder meer wrede medische experimenten uitvoerde op gevangenen in Auschwitz.
 |
Laurence Olivier als dokter Szell alias der Weiße Engel.
|
De folterscènes waarin Szell zijn oude technieken als nazi en tandarts combineert en toepast op Babe ("Is it safe...?") zijn ondraaglijk intens, mede dankzij de geloofwaardige vertolkingen van Dustin Hoffman en Laurence Olivier. Ook de spannende sequenties waarin Szell eerst 'zijn' diamanten in New York op waarde laat schatten in de joodse juwelierswijk, dan de diamanten ophaalt in de bank, en nadien herkend wordt op straat, behoren tot het beste wat Olivier in zijn lange carrière als acteur presteerde. Let op de reactie van Szell wanneer hij in de New Yorkse bankkluis voor het eerst weer 'zijn' diamanten ziet: Oliviers mimiek en motoriek tonen dat onder het aura van Szells zelfverklaarde nazisuperioriteit in feite vooral laag-bij-de-grondse hebzucht schuilgaat. Ook tijdens de spannende finale, die zich afspeelt in een New Yorks waterpomphuis in Central Park, bewijst Olivier zijn veelzijdige acteertalent met genuanceerde, wisselende emoties, waaronder verrassing, sluwe manipulatiedrang, ongeloof, hebzucht, verontrusting, trots en angst...
JN.
Marathon Man (USA-1976): beschikbaar op dvd en blu-ray disc, alsook te bekijken via onderstaande link.
Met: Dustin Hoffman, Roy Scheider, Laurence Olivier, William Devane en Marthe Keller.
Genre: thriller / misdaad
