Marathon Man - full movie

Marathon Man is een uitstekende achtervolgingsthriller uit 1976 van de Engelse regisseur John Schlesinger, gebaseerd op een boeiend scenario van de succesvolle joods-Amerikaanse schrijver en scenarist William Goldman naar diens eigen gelijknamige roman uit 1974.

De hoofdrollen worden vertolkt door Dustin Hoffman, Laurence Olivier, Roy Scheider, William Devane en Marthe Keller.

Lees onze recensie van Marathon Man hier.

Om de hele film te bekijken, klikt u hieronder in het videoscherm op de link "Watch on Odnoklassniki" en dan rechtsonder bij instellingen op "Quality" en op 720p voor hogere beeldkwaliteit.

(Klik op de link "Watch on Odnoklassniki" en dan rechtsonder bij instellingen op "Quality" en op 720p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: thriller / misdaad

Klik op de oranje link voor onze recensie van Marathon Man: Een intense achtervolgingsthriller

Een intense achtervolgingsthriller

Marathon Man  van John Schlesinger     ★★★★ 

Dustin Hoffman als het achtervolgde titelpersonage.

Gisterenavond hebben we een klassieker herbekeken waarvan we reeds in onze tienerjaren genoten hebben: de uitstekende achtervolgingsthriller Marathon Man uit 1976 van de Engelse regisseur John Schlesinger, gebaseerd op een boeiend scenario van de succesvolle joods-Amerikaanse schrijver en scenarist William Goldman naar diens eigen gelijknamige roman uit 1974. Bekijk de hele film hier.

Een vakkundige scenarist

Eerder schreef William Goldman reeds de scenario's van het misdaadmysterie Harper (1966) en van de uitstekende western Butch Cassidy and the Sundance Kid uit 1969 (één van onze favoriete westerns). En na Marathon Man kwamen er nog meer boeiende films uit die gebaseerd waren op scenario's van Goldman, zoals:

- het beklijvende politiek-journalistieke drama All the President's Men (1976) over het Watergate-schandaal;

- het avontuurlijke oorlogsdrama A Bridge Too Far (1977);

- de ijzersterke psychosociale misdaadthriller Misery uit 1990 (één van onze favoriete films over seriemoorden, alsook één van onze favoriete horrorfilms en één van onze favoriete films tout court; bekijk een filmfragment hier en de hele film hier);

- het boeiende militaire rechtbankdrama A Few Good Men (1992);

- en de geslaagde politieke thriller Absolute Power (1997). 

Kortom, William Goldman (overleden in 2018) kende zijn vak, wat ook blijkt uit zijn scenario van Marathon Man.

Tegen wil en  dank

Het meeslepende verhaal van Marathon Man draait rond de joods-Amerikaanse geschiedenisstudent Thomas "Babe" Levy (titelrol van de veelzijdige en gerespecteerde Hollywoodacteur Dustin Hoffman). Aan de Columbia-universiteit in New York City bereidt Babe zijn doctoraat over tirannie voor en in zijn vrije tijd traint hij om marathons te lopen. In de universiteitsbibliotheek ontmoet Babe voor het eerst zijn nieuwe lief Elsa (gespeeld door de Zwitserse actrice Marthe Keller). Babe's oudere broer Henry "Doc" Levy (Roy Scheider) doet zich voor als een zakenman in de olie-industrie, maar werkt in het geheim voor een schimmig Amerikaans overheidsagentschap onder leiding van Peter "Janey" Janeway (met brio vertolkt door William Devane). 

Dustin Hoffman als Babe
en Marthe Keller als Elsa.

Babe geraakt tegen wil en dank betrokken in een gevaarlijke missie van zijn broer wanneer de Duitse voortvluchtige nazi, oorlogsmisdadiger en tandarts Christian Szell (glansrol van Laurence Olivier) vanuit diens schuilplaats in het Zuid-Amerikaanse Uruguay naar New York reist om er in een bankkluis een lading diamanten te recupereren die Szell tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Poolse nazi-concentratiekamp Auschwitz ontvreemd had van joodse gevangenen...

Roy Scheider (links) en Laurence Olivier in Marathon Man.

Koortsig

Marathon Man boeit van begin tot eind, dankzij de verrassende plotwendingen, het sfeervolle camerawerk onder leiding van Conrad Hall, met locatie-opnames in onder meer New York en Parijs, de vakkundige montage door Jim Clark, de sfeerversterkende muziek van Michael Small, de degelijke vertolkingen van de cast en de strakke regie van John Schlesinger. Samen levert dat een koortsige thriller van de bovenste plank op.

William Devane als Janey.

Der Weiße Engel 

Twee acteurs springen er bovenuit: 

- William Devane, die perfect gecast is als de flegmatieke en ondoorgrondelijke commandant van het geheime Amerikaanse overheidsagentschap; 

- en bovenal de ervaren Engelse topacteur Laurence Olivier, die de show steelt als de gewetenloze en wrede dokter Christian Szell alias der Weiße Engel (de Witte Engel, vanwege zijn witte haren). Olivier heeft er als Szell nooit perverser uitgezien, met zijn geschoren witte haren en een bril met dikke glazen die zijn ogen vergroten. Het personage en zijn bijnaam der Weiße Engel zijn trouwens losjes gebaseerd op een échte oorlogsmisdadiger: de Duitse nazidokter en eugeneticus Josef Mengele alias der Todesengel (de Engel des Doods), die onder meer wrede medische experimenten uitvoerde op gevangenen in Auschwitz.

 Laurence Olivier als dokter Szell alias der Weiße Engel.

De folterscènes waarin Szell zijn oude technieken als nazi en tandarts combineert en toepast op Babe ("Is it safe...?") zijn ondraaglijk intens, mede dankzij de geloofwaardige vertolkingen van Dustin Hoffman en Laurence Olivier. Ook de spannende sequenties waarin Szell eerst 'zijn' diamanten in New York op waarde laat schatten in de joodse juwelierswijk, dan de diamanten ophaalt in de bank, en nadien herkend wordt op straat, behoren tot het beste wat Olivier in zijn lange carrière als acteur presteerde. Let op de reactie van Szell wanneer hij in de New Yorkse bankkluis voor het eerst weer 'zijn' diamanten ziet: Oliviers mimiek en motoriek tonen dat onder het aura van Szells zelfverklaarde nazisuperioriteit in feite vooral laag-bij-de-grondse hebzucht schuilgaat. Ook tijdens de spannende finale, die zich afspeelt in een New Yorks waterpomphuis in Central Park, bewijst Olivier zijn veelzijdige acteertalent met genuanceerde, wisselende emoties, waaronder verrassing, sluwe manipulatiedrang, ongeloof, hebzucht, verontrusting, trots en angst... 

Olivier kreeg voor zijn vertolking in Marathon Man onder meer een Oscarnominatie en de Golden Globe voor beste acteur in een bijrol. Wij namen zijn charismatische glansrol van der Weiße Engel op in onze Top 150 van de beste slechteriken in de filmgeschiedenis.

JN.

Marathon Man (USA-1976): beschikbaar op dvd en blu-ray disc, alsook te bekijken via onderstaande link.
Met: Dustin Hoffman, Roy Scheider, Laurence Olivier, William Devane en Marthe Keller.

Genre: thriller / misdaad

Klik op de oranje link om de hele film te bekijken: Marathon Man - full movie

Rauw realisme

The French Connection  van William Friedkin     ★★★★★

Twee New Yorkse flikken maken jacht op een bende drugsmokkelaars: ziedaar de eenvoudige plot van The French Connection, een Amerikaanse politiefilm van William Friedkin uit 1971, die qua opzet dus niet wezenlijk verschilt van talrijke eerdere (en latere) politiefilms. Toch was The French Connection destijds een gigantisch succes in de bioscopen. Het bescheiden productiebudget bedroeg slechts 1,8 miljoen dollar, maar in de VS alleen al bracht de film aan de kassa bijna 52 miljoen dollar op. The French Connection won bovendien 5 Oscars: voor beste film, beste regie, beste acteur (Gene Hackman als de iconische flik "Popeye" Doyle), beste geadapteerd scenario (van Ernest Tidyman) en beste montage (door Gerald B. Greenberg). De film (die behoort tot onze favoriete politiefilms) was een instantklassieker in het genre van de hard-boiled politiefilm en zorgde voor de internationale doorbraak van regisseur William Friedkin (één van onze favoriete cineasten) en hoofdrolspeler Gene Hackman (één van onze favoriete acteurs; lees ons In Memoriam hier). In 1998 en 2007 haalde The French Connection de Top 100 van de beste Amerikaanse films aller tijden volgens het American Film Institute.

Het succes van deze iconische en invloedrijke klassieker is vooral te danken aan volgende factoren: de realistische stijl van de film, die vrij vernieuwend was begin jaren 70, met sfeervol cinéma vérité-camerawerk onder leiding van Owen Roizman; de beklijvende vertolkingen van hoofdrolspelers Gene Hackman, Roy Scheider en Fernando Rey; enkele spannende achtervolgingssequenties; de briljante montage door Gerald B. Greenberg; en de jazzy avant-garde muziek van Don Ellis. Samen levert dat een ijzersterk meesterwerk op.

Roy Scheider (links) en Gene Hackman als het duo New Yorkse flikken.

Cinéma vérité

Het realisme van The French Connection hangt samen met het geloofwaardige bronmateriaal. Het scenario van Ernest Tidyman is immers gebaseerd op het non-fictie boek The French Connection: A True Account of Cops, Narcotics, and International Conspiracy (1969) van Robin Moore over een waargebeurd onderzoek door twee echte politierechercheurs van de New Yorkse narcoticabrigade, namelijk Eddie Egan en Sonny Grosso, die begin jaren 60 een grote heroïnelevering uit Frankrijk op het spoor kwamen. Hun onderzoek bestond vooral uit surveillance van de verdachten, waardoor regisseur Friedkin en zijn filmmonteur Gerald B. Greenberg de moedige keuze namen om heel wat sequenties in te lassen waarin de intense politiedetective Jimmy "Popeye" Doyle (gespeeld door Gene Hackman) en zijn veel kalmere collega Buddy "Cloudy" Russo (Roy Scheider) de verdachten observeren terwijl het duo flikken in auto's zit, op straat loopt of telefoons afluistert. Hiermee wilde Friedkin tonen hoe tijdrovend, saai en onaangenaam het speurwerk van de politie vaak is. 

Zo is er een schitterende sequentie waarin de Franse drugsmokkelaar Alain Charnier (Fernando Rey) en zijn handlanger Pierre Nicoli (Marcel Bozzuffi) in New York genieten van een smakelijk, met dure wijn overgoten diner in een knus restaurant terwijl Popeye buiten op straat stampvoetend in de kou stiekem staat toe te kijken en vrede moet nemen met een stuk pizza en een plastic bekertje slechte koffie. Tijdens een andere sequentie demonteren Popeye en Russo een Cadillac om te controleren of er drugs in de wagen verborgen zitten. Ook die sequentie duurt vrij lang, maar verveelt geen moment omdat we als kijker, net als Popeye en Russo, branden van nieuwsgierigheid.

Geïnspireerd door de Franse filmstroming nouvelle vague en door de politieke thriller Z uit 1969 van Costa-Gavras, filmde Friedkin The French Connection bovendien in een documentaire stijl, op locatie in de straten van New York, Marseille en Washington, met heel wat hand-held shots. Ook dit droeg bij tot het gritty realisme van de film. Cameraman Owen Roizman, die twee jaar later ook achter de camera stond voor Friedkins briljante horrorklassieker The Exorcist (één van onze favoriete horrorfilms), kreeg een Oscarnominatie voor zijn realistische maar tevens sfeervolle beelden in The French Connection.

Een sfeervol shot op locatie in New York.

  

Gene Hackman als de vastberaden
politiedetective "Popeye" Doyle.

Last but not least, is het realisme van The French Connection ook te danken aan de naturalistische vertolkingen van de cast. Zo maakte Gene Hackman -die met zijn alledaagse uiterlijk en kalende karakterkop sowieso niet overkomt als de typische, glamoureuze Hollywoodster- doelbewust géén sympathieke held van politiedetective Popeye, maar integendeel een botte, ruwe en racistische antiheld van middelbare leeftijd, die verdachten hardhandig aanpakt en wiens obsessieve jacht op misdadigers meer dan eens ten koste gaat van het welzijn en de veiligheid van zijn collega-speurders. Het scenario liet Hackman ook toe om wat humor aan zijn vertolking te verlenen, bijvoorbeeld tijdens de grappige sequentie in het begin van de film wanneer Popeye in het kostuum van een kerstman achter een zwarte drughandelaar aanzit. Kortom, Hackman zet een mens van vlees en bloed neer, waardoor de kijker zich kan identificeren met de nochtans antipathieke Popeye. Roy Scheider geeft hem daarvoor onbaatzuchtig alle ruimte door van Russo een prozaïsche politiecollega met gezond verstand te maken. Ook dit was een vernieuwende aanpak, want in de meeste klassieke politiefilms uit Hollywood waren politieagenten ééndimensionale en vaak ongeloofwaardige actiehelden.

Op zijn beurt portretteert Fernando Rey in zijn charismatische vertolking van de Franse drugsbaron Charnier geen stereotiepe, onheilspellende booswicht zoals in de ouderwetse gangster- en politiefilms uit Hollywood, maar een schijnbaar minzame, deftige, charmante en stijlvolle heer. Schijn bedriegt, want Charnier verbergt, zoals échte misdadigers, achter zijn respectabele voorkomen een gewetenloze en genadeloze inborst. Hij handelt immers niet alleen in een illegaal en dodelijk goedje, maar deinst er bovendien niet voor terug om opdracht te geven voor moordaanslagen op de politie. Ook Tony Lo Bianco als de New Yorkse maffioso Sal Boca, en Marcel Bozzuffi als de Franse moordenaar Pierre Nicoli, overtuigen in hun bijrollen.

Fernando Rey als de gewiekste Franse drugsbaron Alain Charnier.

Dynamiet

De sterkste sequenties in The French Connection zijn wellicht de twee lange achtervolgingen, waarin Popeye de misdadigers op de hielen zit.

De eerste lange achtervolging gebeurt te voet en is een briljant gemonteerde sequentie, op muziek van Don Ellis, waarin Charnier in New York op straat wandelt en beseft dat hij geschaduwd wordt door Popeye. Hun spannende kat-en-muisspel duurt ruim 7 minuten en eindigt in de ondergrondse metro, waar de sluwe Charnier zijn vindingrijkheid toont om Popeye van zich af te schudden.

De tweede lange achtervolging is een legendarische car chase, waarin Popeye aan het stuur van een Pontiac LeMans door de wijk Brooklyn raast terwijl hij een bovengrondse metrotrein probeert in te halen om boosdoener Pierre Nicoli te pakken te krijgen. Met inbegrip van Nicoli's mislukte moordaanslag op Popeye, waarmee de achtervolging begint, duurt deze sequentie ruim 11 minuten. De zenuwslopende dollemansrit ging de geschiedenis in als één van de beste en invloedrijkste car chases aller tijden, die herinnert aan de knappe car chase door de straten van San Francisco in de eerdere politiethriller Bullitt uit 1968 van Peter Yates met Steve McQueen in de titelrol als politieluitenant Frank Bullitt. In dat verband is de gelijkenis tussen The French Connection en Bullitt trouwens geen toeval, want de producer van beide films, Philip D'Antoni, vroeg aan regisseur Friedkin om voor The French Connection een gelijkaardige car chase in te blikken als die in Bullitt.  

Het rauwe realisme in The French Connection had een enorme impact en beïnvloedde onder meer:

- realistisch ogende politiefilms zoals The New Centurions (1972) van Richard Fleischer, Serpico (1973) van Sidney Lumet (ook één van onze favoriete politiefilms; bekijk de hele film hier), The Seven-Ups (1973) van Philip D'Antoni met Roy Scheider in de hoofdrol, Prince of the City (1981) van Sidney Lumet (ook één van onze favoriete politiefilms) en de Hongkongse filmreeks Police Story (1985, 1988, 1992, 1993, 1996, 2004 en 2013) met Jackie Chan in de hoofdrol;

- politieseries zoals The Sweeney (1975-1978), Hill Street Blues (1981-1987) en The Wire (2002-2008);

- nihilistische stadsdrama's zoals Taxi Driver (1976) van Martin Scorsese (één van onze favoriete films over seriemoorden en één van onze favoriete films tout court; lees onze recensie hier, bekijk de trailer hier en een filmfragment hier);

- realistische (anti-)oorlogsfilms zoals Apocalypse Now (1979) van Francis Ford Coppola (onze favoriete oorlogsfilm, alsook één van onze favoriete road movies en één van onze favoriete films tout court) en Saving Private Ryan (1998) van Steven Spielberg;

- gritty misdaadthrillers zoals Se7en (1995) van David Fincher (bekijk de begingeneriek hier), State of Grace (1990) van Phil Joanou, The Yards (2000) van James Gray en We Own the Night (2007) van James Gray;

- de tv-serie 24 (2001-2014);

- politieke thrillers zoals Munich (2005) van Steven Spielberg;

- actiefilms zoals Mission: Impossible - Fallout (2018) van Christopher McQuarrie;

- en de films van de Amerikaanse broers Joshua en Benjamin Safdie.

In 1975 blikte regisseur John Frankenheimer French Connection II in, waarin Gene Hackman en Fernando Rey het spannende kat-en-muisspel tussen Popeye en Charnier voortzetten in de Franse havenstad Marseille. Dat is een zeer degelijke sequel, maar toch iets minder beklijvend dan zijn voorganger. Begrijpelijk, want The French Connection is en blijft, in de woorden van de gebrilde chemicus die de heroïne in de film test: "Absolute dynamite".

JN.

The French Connection (USA-1971): beschikbaar op dvd en blu-ray disc.
Met: Gene Hackman, Roy Scheider, Fernando Rey, Marcel Bozzuffi en Tony Lo Bianco. 

Genre: politiefilm / misdaadthriller / actie

Klik op de oranje link voor de trailer: The French Connection - trailer

The French Connection - trailer

Als een hommage aan The French Connection, maakte YouTuber ThorC1138 een nieuwe, uitstekende trailer van deze iconische politiefilm uit 1971 (die behoort tot onze favoriete politiefilms aller tijden; lees onze recensie hier). 

Ik weet niet of regisseur William Friedkin (één van onze favoriete cineasten) deze fan-made trailer van zijn meesterwerk ooit gezien heeft, maar ik vermoed dat hij goedkeurend zou geglimlacht hebben...

Bekijk die trailer hieronder:

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: politiefilm / misdaadthriller / actie

Klik op de oranje links voor:

- onze recensie van The French Connection: Rauw realisme

- een achtergrondartikel: Onze favoriete politiefilms: Top 20

- een achtergrondartikel: De kemels van Pauline Kael

Onverwoestbaar

Jaws  van Steven Spielberg     ★★★★★

Op het strand van (het fictieve) badplaatsje Amity Island -een toeristisch eilandje voor de Amerikaanse Oostkust- duikt een jonge, naakte zwemster 's nachts de zee in, met dodelijke afloop. Nadat haar aangespoelde en zwaar verminkte lijk ontdekt wordt op het strand, stelt de lijkschouwer vast dat de jonge vrouw wellicht gedood werd door een haai. Daarom wil de nieuwe politiechef Martin Brody (gespeeld door Roy Scheider) een algemeen zwemverbod invoeren op de stranden van het eiland. Dat is echter niet naar de zin van de plaatselijke burgemeester (rol van Murray Hamilton), omdat het toeristische zomerseizoen voor de deur staat en hij vreest dat het eiland badgasten en dus "summer dollars" zal mislopen. "You yell 'shark', and we got a panic on our hands on the Fourth of July", aldus de burgemeester. Wanneer echter nog twee andere slachtoffers ten prooi vallen aan haaientanden, roept politiechef Brody de hulp in van de zeebioloog Matt Hooper (Richard Dreyfuss) en de ervaren visser Quint (Robert Shaw) om met Quints robuuste vissersboot samen op jacht te gaan naar de grote witte mensenhaai...

V.l.n.r.: Richard Dreyfuss, Roy Scheider en Robert Shaw.

Een iconische klassieker en kaskraker

Jaws (één van onze favoriete horrorfilms en één van onze favoriete films tout court) is een nagelbijtende thriller uit 1975 van Hollywoodicoon Steven Spielberg (één van onze favoriete regisseurs), naar de gelijknamige roman van Peter Benchley (die een jaar eerder verscheen). Spielberg was destijds slechts 29 en Jaws pas zijn derde bioscoopfilm, na zijn geslaagde road action-mysteriethriller Duel uit 1971 (bekijk de hele film hier) en zijn road movie The Sugarland Express. Toch bleek Jaws een instantklassieker in het genre van de avontuurlijke horrorthriller en wordt de film door heel wat cinefielen, onder wie ook ondergetekende, beschouwd als een meesterwerk. 

Jaws was ook een gigantische kaskraker: de eerste film in de geschiedenis die meer dan 100 miljoen dollar opbracht. In totaal telden bioscoopbezoekers wereldwijd ruim 470 miljoen dollar neer aan de kassa. Dat is bijna 60 keer meer dan het productiebudget van circa 8 miljoen dollar!

You'll never go in the water again!

Lange rijen bioscoopbezoekers schoven in 1975 aan om naar Jaws te gaan kijken. De tagline van de film was: "You'll never go in the water again!" Een toepasselijke slogan, want heel wat kijkers konden na afloop van de film nooit meer met een gerust gemoed in zee zwemmen. Ook wij kunnen sinds we Jaws zagen niet meer voluit genieten van een zwempartij in zee zonder af en toe toch eventjes de golven af te speuren naar een mogelijke haaienvin. Dat heeft alles te maken met de onheilspellende spanning die Spielberg oproept in Jaws. Dat begint al tijdens de openingsgeneriek, met onderwateropnames op de briljante, Oscarwinnende muziek van John Williams. Het muzikale thema, met gradueel versnellende staccato-noten van dreigende strijkers (duh-dum-duh-dum...), waarschuwt dat er onder water ergens iets gevaarlijks op de loer ligt en nadert. Dat wereldberoemde muzikale thema keert vaak terug in de film, telkens als omineuze aankondiging van de gevreesde haai. Ook het knappe camerawerk (onder leiding van Bill Butler) en de Oscarwinnende montage (door Verna Fields) dragen bij tot de spanning, bijvoorbeeld in de briljante openingssequentie: de hogervermelde naakte zwemster, die 's nachts in zee duikt, wordt in beeld gebracht met onderwateropnames vanuit het oogpunt van de haai, waarna de camera omhoog stijgt, steeds dichter bij het slachtoffer... Bekijk die sequentie hier.

De grote mechanische haaien die Spielberg liet bouwen functioneerden niet optimaal tijdens de filmopnames. Daarom zagen Spielberg en zijn filmmonteur Verna Fields zich genoodzaakt om de aanwezigheid van het roofdier veeleer te suggereren in plaats van de haai voortdurend te tonen. Dat bleek uiteindelijk geen vloek maar een zegen, want de dreigende suggesties wekken in de verbeelding van de kijker veel meer spanning dan een zichtbare haai ooit zou kunnen. Let maar eens op de spannende scène waarin de onzichtbare haai een houten stijger in het water trekt. Of de scène waarin het zoontje van politiechef Brody uit een zeilbootje in het water valt en we slechts een rondcirkelende haaienvin zien uitsteken boven het water. Of de sequentie met het knappe Vertigo shot (dolly zoom) van Brody wanneer hij op het strand vanuit een strandstoel de kustlijn in de gaten houdt en plots opmerkt dat de goeddeels onzichtbare haai de badgasten aanvalt, waarna een moeder wanhopig naar haar verdwenen zoontje zoekt... Bekijk die scène hier.

Eén van de mechanische haaien die gebruikt werden tijdens de opnames van Jaws.

De shots waarin een mechanische haai wél voluit te zien is, bijvoorbeeld in het gewelddadige slot van de film, komen vandaag overigens wat gedateerd over omdat de kijker kan zien dat het geen echte haai is. Maar dat is zowat het enige minpunt van Jaws.

Diepgang

De hele cast acteert voortreffelijk, met inbegrip van Lorraine Gary als Brody's sympathieke echtgenote. De dankbare glansrollen zijn voor Roy Scheider, Richard Dreyfuss en Robert Shaw, die zeer goed op elkaar inspelen. Zij konden daarvoor terugvallen op het geniale scenario van Peter Benchley en Carl Gottlieb, die veel diepte verleenden aan de karakterverschillen tussen de drie hoofdpersonages: politiechef Brody is een plichtsbewuste outsider uit New York, die last heeft van watervrees; de zeebioloog Hooper is een rationele techneut die de haai wil bestrijden met wetenschappelijke middelen; en de eigenzinnige visser Quint is een enigmatische ruige zeebonk die gebaseerd is op de flamboyante kapitein Ahab die in Herman Melville's magistrale avonturenroman Moby-Dick uit 1851 jacht maakt op een levensgevaarlijke witte potvis. John Huston verfilmde Moby-Dick in 1965, met Gregory Peck in de rol van kapitein Ahab. Ook Ernest Hemingway's wereldberoemde existentiële novelle The Old Man and the Sea uit 1952 was een inspiratiebron voor de scenaristen van Jaws.

Robert Shaw (links) en Richard Dreyfuss.

You're gonna need a bigger boat...

Net zoals kapitein Ahab geobsedeerd is door zijn jacht op de legendarische witte potvis Moby-Dick, is Quint in de ban van de grote witte haai in Jaws. Beide antihelden zetten niet alleen hun eigen, maar ook andermans leven op het spel in hun hardnekkige pogingen om hun maritieme aartsvijand te doden. Ook op andere vlakken is Jaws schatplichtig aan Moby-Dick, bijvoorbeeld in de geslaagde combinatie van avontuur, humor, spanning en actie. Dat zorgt in Jaws voor een rist memorabele sequenties, zoals bijvoorbeeld: 

- de spannende sequentie waarin Hooper 's nachts onder een verlaten boot duikt; 

- de meeslepende (ja, mééslepende) achtervolging van de haai, die Quints vissersboot letterlijk op sleeptouw neemt terwijl de avontuurlijke muziek van John Williams de zeejacht nog opwindender maakt; 

- de grappige kajuitscène in Quints vissersboot waarin Brody luistert naar de stoere zeemansverhalen van Hooper en Quint. Bekijk die scène hier; 

- de dramatische evolutie van die kajuitscène naar het aangrijpende moment waarop oorlogsveteraan Quint zijn herinneringen ophaalt aan de tragische lotgevallen van zijn voormalige scheepsmakkers op het oorlogsschip USS Indianapolis; 

- en het even komische als angstaanjagende moment waarop Brody vanop het dek van Quints gammele schuit voor het eerst oog in oog staat met de reusachtige haai en hij vervolgens Quint waarschuwt met de iconische oneliner: "You're gonna need a bigger boat..." Bekijk die scène hier.

"You're gonna need a bigger boat..."

Mythisch drama

Jaws is het Engelstalige woord voor 'kaken' en verwijst naar de opengesperde haaienbek met messcherpe tanden. Die bek komt vaak in beeld tijdens de bloederige finale van de film. Voordien blijft het zeemonster meestal letterlijk en figuurlijk onder de oppervlakte. Dat past niet alleen bij het mysterieuze karakter van haaien (want zelfs zeebiologen weten in feite relatief weinig over deze oeroude roofdieren), maar draagt ook bij tot de mythische uitstraling van de grote haai in Jaws. Net zoals de moorddadige en schijnbaar onverwoestbare potvis Moby-Dick, fungeert de meedogenloze en ongrijpbare haai in Jaws als de incarnatie van onze angst voor het onbekende; als een tastbare metafoor voor donkere krachten waartegen geen sterveling opgewassen lijkt. Groter, sterker, gevaarlijker, hardnekkiger en vaak sluwer dan mensen, daagt de haai niet alleen Brody, Hooper en Quint maar ook de kijkers uit om hun angst te overwinnen en het beste in henzelf naar boven te halen. Dankzij die filosofische dimensie, die de diepte van Melville's Moby-Dick en Hemingway's The Old Man and the Sea weerspiegelt, is Jaws niet alleen razend spannend amusement, maar ook een boeiend psychologisch en existentieel drama.     

Kortom, Jaws is een niet te missen klassieker die de toeschouwers ook vandaag, ruim 40 jaar na zijn première, nog steeds op het puntje van hun stoel kan houden. Even onverwoestbaar als de iconische haai zelf, die in de loop der jaren bleef opduiken in vier sequels: Jaws 2 in 1978, Jaws 3-D in 1983, Jaws: The Revenge in 1987 en de knock-off Cruel Jaws in 1995. Geen enkele van die sequels kan echter tippen aan de originele film waarmee Spielberg zichzelf in 1975 op de kaart zette als de meest succesvolle cineast aller tijden. 

     

JN.

Jaws (USA-1975): beschikbaar op dvd en blu-ray disc.

Met: Roy Scheider, Richard Dreyfuss, Robert Shaw, Murray Hamilton en Lorraine Gary.

Genre: thriller / avontuur / horror / psychosociaal drama

Klik op de oranje links voor:

- een filmfragment: Jaws - fragment

- een minidocumentaire: Cameratechnieken in Jaws van Steven Spielberg - documentaire

- een compilatievideo: Hoe Steven Spielberg zijn films begint (1971-1999)

- een minidocumentaire: Hoe Steven Spielberg zijn personages introduceert

- een achtergrondartikel: Onze favoriete regisseurs: Top 20

- een achtergrondartikel: Onze favoriete films: Top 35

- een achtergrondartikel: Onze favoriete horrorfilms: Top 25

- een achtergrondartikel: Zeven "perfecte" films volgens Quentin Tarantino

- een achtergrondartikel: Bekende cineasten kiezen horrortoppers

- een achtergrondartikel: Schaf de Oscars af!

- nieuws: Universal Pictures brengt Director's Collection van Steven Spielberg uit op blu-ray

De begingeneriek: Duh-dum-duh-dum...

Cameratechnieken in Jaws van Steven Spielberg - documentaire

Hieronder kan u kijken naar een leerzame analyse van de knappe cameratechnieken in de briljante thriller en kaskraker Jaws uit 1975 van Steven Spielberg (één van onze favoriete regisseurs).

Jaws behoort tot onze favoriete horrorfilms en onze favoriete films tout court (ongeacht het genre). Lees onze recensie hier.

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Quality" en op 720p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: making-of-minidocumentaire 

Jaws - fragment

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 480p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre:  thriller / avontuur / horror / psychosociaal drama

Klik op de oranje links voor:

- onze recensie van Jaws: Onverwoestbaar

 - een minidocumentaire: Cameratechnieken in 'Jaws' van Steven Spielberg

- een achtergrondartikel: Zeven "perfecte" films volgens Quentin Tarantino

- een achtergrondartikel: Onze favoriete films: Top 35

- een achtergrondartikel: Onze favoriete horrorfilms: Top 25

- een achtergrondartikel: Onze favoriete regisseurs: Top 20

- een achtergrondartikel: Schaf de Oscars af!

- een compilatievideo: Hoe Steven Spielberg zijn films begint (1979-1999)

- een minidocumentaire: Hoe Steven Spielberg zijn personages introduceert

- nieuws: Universal Pictures brengt Director's Collection van Steven Spielberg uit op blu-ray