In 

2023 

namen we 

afscheid van...     

            

                                               

Nu 2023 onherroepelijk voorbij is, 

staan we hieronder even stil bij enkele 

memorabele namen uit de filmindustrie 

die het afgelopen jaar overleden zijn. 

Onze selectie is 

chronologisch gerangschikt 

op basis van hun geboortedata:

Gina Lollobrigida

1927-2023

Na haar verdienstelijke 3de plaats in de Miss Italia-verkiezing van 1947, groeide de donkerharige Romeinse schoonheid Luigia "Gina" Lollobrigida stilaan uit tot een populaire actrice, die aanvankelijk vooral te zien was in Italiaanse romantische komedies zoals onder meer de kaskrakers:

- Pane, amore e fantasia (1953);

- de sequel Pane, amore e gelosia (1954);

- en La donna più bella del mondo (1955) die Lollobrigida niet alleen de David de Donatello-prijs voor beste actrice maar ook de bijnaam "de mooiste vrouw ter wereld" opleverde. 

Daarnaast was zij ook te zien in Italiaanse drama's, zoals La provinciale (1953) en La romana (1954). 

Daarnaast scoorde Lollobrigida in Frankrijk met haar rollen in enkele succesvolle Franse films: 

- de romantische mantel-en-degenfilm Fanfan la tulipe (1952);

- de muzikale fantasy-komedie Les belles de nuit (1952);

- het avontuurlijke romantisch drama Le grand jeu (1954);

- en het historisch drama Notre-Dame de Paris (1956) met Hollywoodster Anthony Quinn.

Vanaf 1953 speelde Lollobrigida ook mee in Engelstalige Hollywoodproducties, zoals:

- de avontuurlijke film noir-komedie Beat the Devil (1953) van John Huston met Humphrey Bogart;

- het succesvolle romantisch circusdrama Trapeze (1956) van Carol Reed met Burt Lancaster en Tony Curtis;

- en het lucratieve Bijbeldrama Solomon and Sheba (1959) van King Vidor (lees onze recensie hier). 

In 1961 won Lollobrigida een Golden Globe voor haar vertolking van een Italiaanse maîtresse in de Amerikaanse romantische komedie Come September van Robert Mulligan met Hollywoodster Rock Hudson. En voor haar rol titelrol als Paolina Bonaparte (de favoriete zuster van de Franse veroveraar Napoleon Bonaparte) in het Frans-Italiaanse romantisch kostuumdrama Venere imperiale (1962) van Jean Delannoy won Lollobrigida zowel de David di Donatello-prijs als de Nastro d'argento in de categorie 'beste actrice in een hoofdrol'. Ook voor haar titelrol in de romantische komedie Buona Sera, Mrs. Campbell (1968) van Hollywoodregisseur Melvin Frank kreeg Lollobrigida (voor de derde keer) de David di Donatello-prijs als beste actrice.

Vanaf de jaren zeventig ging het bergaf met haar filmcarrière. Zij was nog te zien in enkele bioscoopfilms, bijvoorbeeld als een hoofdpersonage in de zwarte komedie King, Queen, Knave (1972) van de Poolse regisseur Jerzy Skolimowski (naar de gelijknamige roman van Vladimir Nabokov), maar haar hoogdagen als filmster waren definitief voorbij.

Gina Lollobrigida overleed op 16 januari 2023 in een ziekenhuis in de Italiaanse hoofdstad Rome op de gezegende leeftijd van 97 jaar.  

Piper Laurie

1932-2023

Deze veelzijdige Amerikaanse karakteractrice zal altijd in ons geheugen gegrift blijven dankzij haar schitterende vertolking van de dominante, seksueel gefrustreerde, verbitterde en religieus fanatieke moeder Margaret White (één van de beste movie villains aller tijden) in de briljante horrorthriller Carrie uit 1976 (één van onze favoriete horrorfilms) onder regie van Brian De Palma (één van onze favoriete cineasten). Bekijk een making-of-documentaire over Carrie hier. 

Piper Laurie kreeg in haar carrière driemaal een Oscarnominatie, voor haar rollen in:

- The Hustler (1961) met Hollywoodster Paul Newman (één van onze favoriete acteurs);

- Carrie (1976);

- en Children of a Lesser God (1986).

Maar geen van die nominaties leverde Laurie een Oscar op, terwijl zij volgens ons sowieso de Oscar voor beste vrouwelijke bijrol had moeten krijgen voor haar onnavolgbare vertolking in Carrie (lees daarover meer hier). 

Ze won wel een Golden Globe, voor haar bijrol als het personage Catherine Martell in de fascinerende tv-serie Twin Peaks (1990-1991) van David Lynch (ook één van onze favoriete regisseurs).

Piper Laurie overleed op 14 oktober 2023 in de filmstad Los Angeles. Zij was reeds 91.

Carlos Saura

1932-2023

Carlos Saura Atarés was een kunstzinnige Spaanse cineast, die voor het eerst internationale bekendheid verwierf toen hij in 1966 met zijn psychosociale dramathriller La caza de Zilveren Beer voor beste regisseur won op het Filmfestival van Berlijn. Het jaar nadien won hij er met zijn dramathriller Peppermint Frappé (1967) opnieuw de Zilveren Beer voor beste regie. 

Ook in de jaren zeventig viel Saura in de prijzen: zijn drama's La prima Angélica (1974) en Cría cuervos (1976) wonnen beide de Grand Prix van de Jury op het Filmfestival van Cannes, en Saura's tragikomedie Mamá cumple 100 años werd genomineerd voor een Oscar in de categorie 'beste niet-Engelstalige film'.

In 1999 won Saura's romantische exploitatiefilm Deprisa, deprisa op het Filmfestival van Berlijn de Gouden Beer voor beste film.

Saura was gepassioneerd door dans en muziek, met name door flamenco, tango en fado, wat blijkt uit zijn documentaires Flamenco (1995) en Fados (2007) en uit zijn volgende romantische drama's waarin muziek en dans een centrale rol spelen: 

- Bodas de sangre uit 1981;

- Carmen uit 1983 (bekijk een filmfragment hier), naar de gelijknamige opera van Georges Bizet, bekroond met een BAFTA Award voor de beste niet-Engelstalige film en genomineerd voor een Oscar in de categorie 'beste niet-Engelstalige film';

- El amor brujo uit 1986;

- en Tango uit 1998, ook genomineerd voor een Oscar in de categorie 'beste niet-Engelstalige film'.

Alle hogervermelde films zijn gebaseerd op scenario's die Saura zelf schreef.

Hij wordt beschouwd als één van de belangrijkste cineasten in de Spaanse filmgeschiedenis.

Carlos Saura overleed op 10 februari 2023 op de gezegende leeftijd van 91 jaar in zijn woning in de Madrileense gemeente Collado Mediano.

William Friedkin

1935-2023

Deze Amerikaanse iconoclast is één van onze favoriete cineasten en zal vooral herinnerd worden als de eigenzinnige regisseur van een rist compromisloze meesterwerken die hij in de jaren zeventig inblikte: 

- de realistische politiefilm The French Connection uit 1971, die wij opnamen in onze Top 20 van onze favoriete politiefilms, met Gene Hackman (één van onze favoriete acteurs) in zijn briljante, Oscarwinnende hoofdrol als de intense en racistische politiedetective Jimmy "Popeye" Doyle die obsessief jacht maakt op een bende internationale drugsmokkelaars (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier);

- The Exorcist: een angstaanjagende en uiterst invloedrijke horrorklassieker uit 1973, die wij opnamen in onze Top 25 van onze favoriete horrorfilms, met Linda Blair in haar onvergetelijke hoofdrol als een 12-jarig meisje dat door de duivel bezeten lijkt (bekijk de trailer hier); 

- de intense thriller Sorcerer uit 1977 (een remake van de Franse klassieker Le salaire de la peur van Henri-Georges Clouzot uit 1953), over vier mannen die zich schuilhouden in een afgelegen dorpje in Colombia en daar de kans krijgen om veel geld te verdienen door met twee vrachtwagens een explosieve en dus levensgevaarlijke lading dynamiet te vervoeren door de jungle;

- het fascinerende misdaadmysterie Cruising (gefilmd in 1979 en uitgebracht in 1980), dat wij zowel opnamen in onze Top 20 van favoriete politiefilms als in onze Top 45 van beklijvende films over seriemoorden, met Al Pacino (ook één van onze favoriete acteurs) in zijn doorleefde hoofdrol als een undercover cop die zich eind jaren zeventig onderdompelt (en verliest?) in de bizarre homo-erotische S&M-onderwereld van New York tijdens zijn speurtocht naar de dader(s?) van een reeks homoseksuele seriemoorden (bekijk de hele film hier).

Voormelde films leverden Friedkin de reputatie op van een vernieuwende beeldenstormer die controversiële thema's exploreerde in rauwe en realistische films met een bijna documentaire sfeerschepping. Vooral The Exorcist en Cruising veroorzaakten destijds flink wat ophef: The Exorcist omdat deze griezelfilm volgens velen de meest angstaanjagende en shockerendste film ooit was; en Cruising omdat heel wat leden van de homoseksuele gemeenschap bezwaar hadden tegen de manier waarop de film volgens hen de pejoratieve, homofobe indruk wekt dat de homoseksuele gemeenschap doordrongen is van seksuele perversiteiten en geweld.   

Friedkin regisseerde later nog andere boeiende films, zoals: 

- de misdaadthriller To Live and Die in L.A. uit 1985 (bekijk de hele film hier);

- de erotische neo noir misdaadthriller Jade uit 1995;

- en de misdaadthriller Killer Joe uit 2011 (lees onze recensie hier). 

In zijn lange filmcarrière won Friedkin één Oscar als regisseur: voor The French Connection. 

Friedkin was een enthousiaste cinefiel die zich liet inspireren door het werk van zijn vakbroeders. Dat blijkt ook uit een interview met William Friedkin over zijn favoriete films, dat dateert van 2012.

Friedkins laatste film, The Caine Mutiny Court-Martial, is een militair rechtbankdrama (met Kiefer Sutherland in de hoofdrol) dat in augustus 2023 in première ging op het Filmfestival van Venetië.

William Friedkin overleed op 7 augustus 2023 in zijn woning in de wijk Bel Air in Los Angeles aan hartfalen en een longontsteking. Hij werd 87. 

Raquel Welch

1940-2023

Deze knappe Amerikaanse actrice groeide vanaf het midden van de jaren zestig uit tot een internationaal sekssymbool dankzij haar vertolkingen in films zoals Fantastic Voyage (1966), One Million Years B.C. (1966), Bedazzled (1967), Bandolero! (1968), 100 Rifles (1969), Myra Breckinridge (1970), Hannie Caulder (1971), Kansas City Bomber (1972), Fuzz (1972), The Last of Sheila (1973) en The Wild Party (1975). 

Haar bijrol in het vermakelijke mantel-en-degen-avontuur The Three Musketeers (1973) van Richard Lester leverde Raquel Welch een Golden Globe op in de categorie 'beste actrice in een musical of komedie'. En voor haar rol in  de tv-film Right to Die (1987) werd zij genomineerd voor een Golden Globe in de categorie 'beste actrice in een tv-film'. 

Raquel Welch overleed op 15 februari 2023 in Los Angeles aan een hartaanval. Ze was 82 en leed al een tijd aan de ziekte van Alzheimer.

Ryan O'Neal

1941-2023

  

Wij zullen deze Amerikaanse acteur vooral herinneren voor zijn hoofdrollen in:

- het tragiromantisch drama Love Story van Arthur Hiller uit 1970;

- de tragikomische road movie Paper Moon van Peter Bogdanovich uit 1973: één van onze favoriete komedies, één van onze favoriete road movies en één van onze favoriete films tout court (lees onze recensie hier, bekijk de trailer hier en een filmfragment hier);

- het historisch kostuumdrama Barry Lyndon van Stanley Kubrick (één van onze favoriete regisseurs) uit 1975: een visueel meesterwerk dat behoort tot onze favoriete historische drama's en onze favoriete road movies (bekijk een filmfragment hier);

- en de misdaadthriller The Driver van Walter Hill uit 1978. 

Ryan O'Neil overleed op 8 december 2023 in een hospitaal in Santa Monica, Californië aan hartfalen. Hij werd 82.

Terence Davies

1945-2023

Een poëet in hart en nieren, voltooide de Engelse cineast Terence Davies onder meer drie weemoedige drama's die zich afspelen in het Engeland van de jaren veertig en/of vijftig:

- Distant Voices, Still Lives uit 1988, dat een rist internationale prijzen won en in 2011 op de 3de plaats belandde in de Top 100 van de beste Britse films aller tijden volgens een toenmalige enquête van het tijdschrift Time Out; 

- The Long Day Closes uit 1992;

- en The Deep Blue Sea uit 2011 (lees onze recensie hier).

Zijn voorlaatste langspeelfilm is de biopic A Quiet Passion uit 2016, over de 19de-eeuwse Amerikaanse dichteres Emily Dickinson (bekijk de trailer hier).  

Terence Davies overleed op 7 oktober 2023 in zijn woning in het Engelse dorpje Mistley aan kanker. Hij was 77.

Tom Wilkinson

1948-2023

De Engelse karakteracteur Thomas Geoffrey Wilkinson viel op door zijn degelijke vertolkingen in films zoals onder meer In the Name of the Father (1993), Martin Chuzzlewit (1994), The Full Monty (1997) waarmee hij een BAFTA Award won, Shakespeare in Love (1998), In the Bedroom (2001) waarvoor hij een Oscarnominatie kreeg, Michael Clayton (2007) waarvoor hij zijn tweede Oscarnominatie kreeg, en de miniserie John Adams (2008) waarmee hij een Golden Globe en Emmy Award won.  

Tom Wilkinson stierf in zijn woning in Londen op 30 December 2023. Hij was 75.

Treat Williams

1951-2023

Hoewel Treat Williams nooit een grote ster werd, zullen wij deze Amerikaanse acteur toch blijven herinneren dankzij zijn doorleefde, emotionele hoofdrol van de corrupte flik in gewetensnood Daniel Ciello in het beklijvende psychosociaal politiedrama Prince of the City van Sidney Lumet uit 1981, één van onze favoriete politiefilms.

Daarnaast was Treat Williams ook te zien in onder meer de hippiemusical Hair (1979) van Miloš Forman, de briljante gangsterkroniek Once Upon a Time in America (1984) van Sergio Leone (bekijk de hele film hier), het psychologisch tv-drama A Streetcar Named Desire (1984) van John Erman waarmee Williams een Golden Globe won, het romantisch drama Smooth Talk (1985) van Joyce Chopra, de superheldenfilm The Phantom (1996) van Simon Wincer, de tv-film The Late Shift (1996) van Betty Thomas, de actiethriller The Devil’s Own (1997) van Alan J. Pakula, de komedie Hollywood Ending (2002) van en met Woody Allen, de dramaserie Everwood (2002 t.em. 2006) van bedenker Greg Berlanti, en de tragikomedie The Etruscan Smile (2018) van Oded Binnun en Mihal Brezis.

Binnenkort zal Treat Williams te zien zijn in Feud: Capote vs. The Swans (2024), geregisseerd door Gus Van Sant. Dat is het 2de seizoen van de Amerikaanse docudramaserie Feud. Williams speelt in het 2de seizoen zijn laatste rol: als Bill Paley, het voormalige hoofd van de Amerikaanse tv-zender CBS.

Treat Williams overleed op 12 juni 2023 nadat hij op zijn motorfiets aangereden was door een auto in het stadje Dorset in de Amerikaanse staat Vermont. Hij was 71.

Matthew Perry

1969-2023

Deze sympathieke Amerikaans-Canadese acteur verwierf wereldfaam en een fortuin met zijn vertolking van het personage Chandler Bing in de razend populaire Amerikaanse sitcom Friends (1994 t.e.m. 2004).

Perry, die naar eigen zeggen vanaf zijn 14de een alcoholicus was en later ook verslaafd geraakte aan andere verdovende middelen, werd op 28 oktober 2023 op 54-jarige leeftijd dood aangetroffen in de jacuzzi van zijn woning in de wijk Pacific Palisades in Los Angeles. Volgens de lijkschouwer overleed Perry aan de gevolgen van onder meer zijn consumptie van de verdovende middelen ketamine en buprenorfin.

Joeri Naanai

Slaaf van de tijdsgeest

Belle  van Amma Asante     ★★½

We schrijven het jaar des Heeren 1769: Groot-Brittannië rules the waves en is daarbij niet vies van slavenhandel. Belle (als kind gespeeld door Lauren Julien-Box), het buitenechtelijke dochtertje van een Britse marineofficier en een zwarte slavin, wordt na de dood van haar moeder meegenomen naar het landgoed Kenwood House in Hampstead Village op het Engelse platteland. Daar wordt het mokkakleurige meisje door haar vader onder voogdijschap geplaatst van zijn oom William Murray (Tom Wilkinson) en diens vrouw (gespeeld door Emily Watson). Murray is als Lord Chief Justice (hoofd van de rechtbanken) één van de invloedrijkste mannen van het land. Belle leert echter meteen dat zij als bastaard en mulattin niet van dezelfde rechten geniet als Elizabeth Murray (Sarah Gadon), het blanke achternichtje van Murray. Toch worden de meisjes goede vriendinnen.

  

Belle wordt door haar vader toevertrouwd aan de familie Murray.

Exotische bloem  

Flash forward: Belle is opgegroeid tot een nuchtere, welopgevoede jongedame (gespeeld door de Engelse actrice Gugu Mbatha-Raw) wanneer zij verneemt dat haar vader overleden is en haar een fortuin van 2.000 pond per jaar naliet. Daarmee is Belle in één klap veel rijker dan Elizabeth, wier eigen vader haar in de steek liet en geen toelage gunt. Toch mag Belle vanwege de toenmalige racistische mores nog steeds niet samen met haar familie aan tafel zitten wanneer er op een avond gentleman suitors komen dineren. Na het diner vervoegt Belle de gasten in het salon, waar één van de jongemannen haar vergelijkt met een exotische bloem. Zijn broer reageert neerbuigend: "One does not make a wife of the rare and exotic. One samples it on the cotton fields of the Indies. Then finds a pure English rose to decorate ones home." Ook hun moeder (gespeeld door Miranda Richardson) waarschuwt: "You shall refrain from any intercourse with the negro."

Gugu Mbatha-Raw als Belle (links) en Sarah Gadon als Elizabeth.

De enige die geen punt maakt van Belle's huidskleur is John Davinier (Sam Reid): een jonge advocaat die in de leer gaat bij Lord Chief Justice Murray. Wanneer Murray uitspraak moet doen in een rechtszaak over een moorddadig geval van slavenhandel (het zogenaamde Zong massacre), geraakt Murray in conflict met John en Belle...

Tom Wilkinson als Lord Chief Justice William Murray.

Keurslijf

Losjes gebaseerd op het leven van de echte Dido Elizabeth Belle (1761-1804) en geïnspireerd door een schilderij met een dubbelportret van Belle en Elizabeth Murray dat tot 1922 in Kenwood House hing, is het nieuwe historisch kostuumdrama Belle (2013) een interessante studie van de hypocriete moraal in een elitair milieu waar de waarde van een mens afgemeten wordt aan zijn of haar geld, sociale status en... huidskleur. Niet alleen Belle, maar ook de lelieblanke Elizabeth die wanhopig dingt naar de gunst van mannen -"we are but their property"- zit gevangen in het krappe keurslijf van de 18de-eeuwse tijdsgeest. Zelfs Murray, die als Lord Chief Justice wikt en weegt tussen rechtvaardigheid en de commerciële belangen van de lucratieve slavenhandel, heeft weinig bewegingsruimte.

Dubbelportret van de echte Belle en Elizabeth.

Klassiek

Geschreven door de Nigeriaans-Britse scenariste Misan Sagay en geregisseerd door de Engelse cineaste en voormalige actrice van Ghanese afkomst Amma Asante, is Belle een verzorgd in beeld gebracht historisch kostuumdrama dat vorig jaar in de VS een verrassende zomerhit was. De film verschaft niet alleen historische duiding over een keerpunt in de Britse slavenhandel, maar zoomt ook in op de complexe romantische aspiraties van jongedames in de 18de eeuw. Dat is mee te danken aan de kunstige dialogen, die even zwierig zijn als de hoepeljurken van Belle en Elizabeth. 

Ook de cast presteert behoorlijk. Met uitzondering echter van Sam Reid, die met zijn gekwelde, zielige 'hondenblik' als de jonge advocaat John Davinier maar één gelaatsuitdrukking lijkt te kennen. 

Gugu Mbatha-Raw en Sam Reid.

Verwacht geen grote verrassingen in Belle, want het scenario is heel klassiek. Een beetje meer zwarte humor (pun intended), spanning en onvoorspelbaarheid, zoals in Stanley Kubricks briljante en visueel verbluffende historisch kostuumdrama Barry Lyndon uit 1975 (één van onze favoriete historische drama's en één van onze favoriete road movies), kortom een beetje meer 'peper' zou deze brave Belle geen kwaad gedaan hebben. 

JN.

Belle (Groot-Brittannië-2013): in de Belgische bioscopen vanaf 3 juni 2015.

Met: Gugu Mbatha-Raw, Tom Wilkinson, Sarah Gadon, Sam Reid, Emily Watson en Miranda Richardson.  

Genre: historisch drama/ romantiek

Klik op de oranje link voor de trailer: Belle - trailer

Selma - trailer

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder op 480p, 720p of 1080p voor hogere beeldresolutie)


Klik op de oranje link voor onze recensie van Selma: De lijdensweg van Martin Luther King

Genre: biopic / historisch drama

De lijdensweg van Martin Luther King

Selma  van Ava DuVernay     ★★

Selma (2014) is een nieuw biografisch drama over de wereldberoemde Amerikaanse dominee en zwarte burgerrechtenactivist Martin Luther King (ingetogen vertolkt door de Britse acteur van Nigeriaanse afkomst David Oyelowo). De film focust op de strijd die King in de jaren 60 voerde om zijn zwarte landgenoten eindelijk stemrecht te bezorgen. Het brandpunt van zijn geweldloze protestbeweging was het stadje Selma in de destijds racistische staat Alabama. 

Terwijl president Lyndon B. Johnson (Tom Wilkinson) tijd probeert te winnen en King volk op de been brengt voor een grootschalige protestmars, begint Kings hardnekkige idealisme ook een zware tol van zijn vrouw (gespeeld door Carmen Ejogo) te eisen...

David Oyelowo en Carmen Ejogo als het echtpaar King.

Too little, too late

Mooi in beeld gebracht en geloofwaardig geënsceneerd, biedt Selma (bekijk de trailer hier) een interessante blik achter de schermen van Kings lovenswaardige activisme, waarvoor niet alleen heel wat van zijn medestanders een gewelddadige dood stierven maar ook hijzelf uiteindelijk de ultieme prijs betaalde. 

Alleen jammer dat de film zo traag op gang komt. Pas halverwege -vanaf de dramatische sequentie op de Edmund Pettus Brug, waar honderden demonstranten slachtoffer werden van brutaal politiegeweld- wordt het gevoel van dreiging en terreur tegen de zwarte Amerikanen echt tastbaar. Tegen dan is het echter te laat voor regisseuse Ava DuVernay om de nochtans boeiende thematiek op een meeslepende wijze te koppelen aan de karakterontwikkeling van King in het eerste deel van de film. 

Hierdoor mist DuVernay de kans om bij de kijker het gevoel van spanning, opwinding en betrokkenheid op te roepen dat wij wél voelen wanneer we naar veel betere antiracistische films kijken, zoals het politiedrama In the Heat of the Night (1967) van Norman Jewison met Sidney Poitier en Rod Steiger (één van onze favoriete politiefilms), het psychosociaal romantisch drama Guess Who's Coming to Dinner (1967) van Stanley Kramer met Sidney Poitier, Spencer Tracy, Katharine Hepburn en Katharine Houghton, de historische biopic Gandhi (1982) van Richard Attenborough met Ben Kingsley (één van onze favoriete acteurs), het psychosociaal historisch drama A Passage to India uit 1984 van David Lean (één van onze favoriete regisseurs) met Judy Davis, Victor Banerjee en Peggy Ashcroft (één van onze favoriete historische drama's; bekijk een filmfragment hier), het FBI-drama Mississippi Burning (1988) van Alan Parker met Gene Hackman (één van onze favoriete acteurs) en Willem Dafoe (één van onze favoriete politiefilms; bekijk een filmfragment hier), de thriller Betrayed (1988) van Costa-Gavras met Debra Winger en Tom Berenger, het tragikomisch stadsdrama Do the Right Thing (1989) van Spike Lee met Spike Lee, Danny Aiello, John Turturro (één van onze favoriete acteurs) en Ossie Davis (bekijk een filmfragment hier), de biopic Malcolm X (1992) van Spike Lee met Denzel Washington, de western Django Unchained (2012) van Quentin Tarantino (één van onze favoriete regisseurs) met Jamie Foxx, Christoph Waltz en Leonardo DiCaprio (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier) en de historische slavenbiopic 12 Years a Slave (2013) van Steve McQueen (één van onze favoriete historische drama's; lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier).

JN.

Selma (USA/Groot-Brittannië-2014): in de Belgische bioscopen vanaf 11 maart 2015.

Met: David Oyelowo, Tom Wilkinson en Carmen Ejogo.

Genre: psychosociale biopic / historisch drama

Klik op de oranje link voor de trailer: Selma - trailer

Belle - trailer

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder op 480p of 720p voor hogere beeldresolutie)


Klik op de oranje link voor onze recensie van Belle: Slaaf van de tijdsgeest

Genre: historisch kostuumdrama / psychosociaal drama / romantiek

The Lone Ranger - trailer

Armie Hammer en Johnny Depp (één van de knapste acteurs aller tijden) vertolken de Lone Ranger en zijn indiaanse sidekick Tonto, die het opnemen tegen de vogelvrije bandiet en kannibaal Butch Cavendish (William Fichtner) in de nieuwe avontuurlijke western The Lone Ranger (2013) van de Amerikaanse regisseur Gore Verbinski.

Bekijk de trailer hieronder: 

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: western / avontuur / actie / komedie

Klik op de oranje links voor:

- ons biografische portret van Johnny Depp: Johnny Depp: Van tieneridool tot rasacteur

- een achtergrondartikel: De knapste acteurs aller tijden: Top 15

- een biografisch interview met Johnny Depp: Inside the Actors Studio met Johnny Depp 

Onbereikbare liefde

Girl with a Pearl Earring  van Peter Webber    ★★★½

Met zijn verfilming van de gelijknamige historische roman uit 1999 van de Amerikaanse schrijfster Tracy Chevalier, biedt de Britse regisseur Peter Webber in zijn bioscoopdebuut Girl with a Pearl Earring uit 2003 niet alleen een boeiende blik in het huishouden van de beroemde 17de-eeuwse Hollandse schilder Johannes Vermeer, maar brengt hij tevens een ontroerende ode aan de liefde. De liefde van Vermeers dienstmeisje Griet voor haar meester en diens doeken. De liefde van de meester zelf voor de kunst. En de onmogelijke liefde die zij, elk op hun eigen manier, koesteren voor het onbereikbare…

De picturale, intimistische beeldkwaliteit van Girl with a Pearl Earring -een biopic over ‘de schilder van het licht’ waardig-, de beheerste regie en getemporiseerde montage, de waarheidsgetrouwe decors en historische kostuums, de sfeervolle muziek en de uitstekende vertolkingen van de hoofdrolspelers maken van Webbers bioscoopdebuut een erg geslaagde kunstfilm. Geen wonder dat dit filmjuweeltje drie Oscarnominaties in de wacht sleepte, voor beste camerawerk, beste art direction en decors, en beste kostuums.

Symboliek



Scarlett Johansson als het dienstmeisje Griet.

Girl with a Pearl Earring begint met een shot dat meteen bol staat van symboliek: de 17-jarige Griet (titelrol van de perfect gecaste Amerikaanse actrice Scarlett Johansson) is uien, rapen, wortelen, bieten en kool aan het snijden. Een stille hint dat deze film over (onvervuld) verlangen, liefde en erotiek gaat, want deze groenten stonden in de schilderkunst eeuwenlang symbool voor viriliteit en vruchtbaarheid.

Griet is de enige dochter in een verarmd protestants gezin. We schrijven het jaar des Heeren 1665. Griets moeder en zieke, blinde vader sturen haar naar het huis van de beroemde Delftse kunstschilder Johannes Vermeer om daar als dienstmeisje te werken. We volgen haar door het toenmalige Delft, prachtig tot leven gewekt door art director Ben Van Os, decorontwerper Cecile Heideman en cameraman Eduardo Serra. Die hadden zich blijkbaar goed gedocumenteerd en gaven het Hollandse stadje dezelfde, haast impressionistische aanblik als op Vermeers enige, maar niettemin sublieme landschapsschilderij Gezicht op Delft. Aangekomen op de Oude Langendijk, krijgt Griet een slaapplaats toegewezen in de donkere kelder van het riante, aan de gracht gelegen huis van Vermeer...

Gezicht op Delft van Johannes Vermeer (circa 1660).

Gevangen in het web

Het is een kil welkom ten huize van de Vermeers. Catarina, de echtgenote van de schilder (briljant vertolkt door de Australische actrice Essie Davis), is een ijdele, jaloerse vrouw, die Griet van meet af aan diets maakt dat zij haar plaats moet kennen: ze is hier als dienstmeid en schoonmaakster, en moet zich dan ook als zodanig gedragen. Catarina’s moeder (rol van de Britse Judy Parfitt) -een ka die “zure melk zou kunnen verkopen aan koeien”- bestiert het huishouden als een onbuigzame, manipulatieve matrone: haar wil is wet. En in haar matriarchaat betekent dit dat alle huisgenoten moeten bijdragen tot ideale arbeidsomstandigheden voor haar geniale schoonzoon Johannes, wiens doeken per slot van rekening brood op de plank brengen. Niet dat zijn schoonmoeder het genie van de kunstenaar apprecieert, laat staan begrijpt. “Het zijn maar schilderijen”, zegt zij over zijn oeuvre. “Prentjes voor geld. Ze hebben niets te betekenen.” Maar de rijke mecenas Pieter Van Ruijven (Tom Wilkinson) heeft voor die prentjes kennelijk flink wat guldens veil en dus staat het hele huishouden ten dienste van Vermeers kunstenaarschap. “Je bent een vlieg in zijn web. Dat zijn we allemaal”, zegt de schoonmoeder tegen Griet, en ze laat daarbij in het midden of dat web door Vermeer, Van Ruijven, dan wel beiden gesponnen wordt.

V.l.n.r.: Essie Davis, Tom Wilkinson en Scarlett Johansson.

Alles wat de schilder zou kunnen afleiden van zijn werk -een nieuw, jong en aantrekkelijk dienstmeisje bijvoorbeeld- wordt door zijn schoonmoeder met wantrouwen bejegend. Wanneer zij Griet in het schildersatelier betrapt terwijl die in bewondering staat voor Vermeers doek Vrouw met een parelhalssnoer, waarschuwt zij het meisje: “Je bent niet de eerste die haar manieren vergeet bij de aanblik van zijn schilderijen.” Een terechte waarschuwing, zo blijkt later in de film...

Scarlett Johansson als Griet.

In Tracy Chevaliers roman zegt Griet over de vrouw op het schilderij (en het valt ook af te lezen van het expressieve gezicht van Scarlett Johansson): “Ik wilde haar mantel en halssnoer dragen. Ik wilde de man leren kennen die haar zo geschilderd had.” 

Die man leert Griet pas kennen wanneer de film al bijna een kwartier bezig is. Vermeer (gespeeld door de Engelse acteur Colin Firth) betreedt zijn atelier terwijl Griet er aan het schoonmaken is. Ze kijken elkaar een ogenblik aan, waarna Vermeer weer uit beeld verdwijnt. Iedereen praat over hem, maar je ziet hem nauwelijks. Pas in de 21ste minuut komt Vermeer voor de tweede maal in beeld, tijdens een diner ter ere van een dubbele geboorte: Vermeers zesde kind en zijn voltooiing van het hogervermelde doek Vrouw met een parelhalssnoer.

Ongrijpbaar als het licht



De uitgestelde introductie van de kunstenaar drijft de spankracht van het verhaal op en draagt bij tot de geheimzinnigheid die als een sluier over Vermeers persoonlijkheid hangt. Wat bezielt deze man? Hoe is hij in staat zulke onaards mooie kunstwerken te maken? Net als het etherische licht in zijn schilderijen, blijft Vermeer de hele film lang ongrijpbaar. Ongrijpbaar voor de andere personages in de film, maar ook voor ons, hedendaagse toeschouwers. We kijken door de ogen van Griet naar de kunstenaar en zijn oeuvre, maar vatten geen van beide. Iets -en dat ‘iets’ is net het wezenlijke- blijft ons ontsnappen. Door Vermeer en zijn werk consequent in een waas van geheimzinnigheid te hullen en hem in zijn waarde te laten als het onnavolgbare en ondoorgrondelijke genie dat hij was, koos regisseur Peter Webber voor een subtiele aanpak die wellicht veel beklijvender is dan wanneer hij geprobeerd zou hebben om de zielenroerselen van Vermeer restloos uit de doeken te doen.

Colin Firth als Johannes Vermeer.

Webber werd daarbij geholpen door de verdienstelijke acteerprestatie van Colin Firth, die een introverte, onderkoelde maar ook menselijke Vermeer neerzet. Firths Vermeer is een raadselachtig genie, maar wel een mens van vlees en bloed. Dat blijkt als de kunstenaar zijn dienstmeisje in bescherming neemt wanneer zij valselijk beschuldigd wordt van diefstal en wanneer de geile mecenas Van Ruijven haar probeert in te palmen. Wat een verademing in vergelijking met de grootschalige biopics uit Hollywood, waarin doorgaans aan ongenuanceerde hagiografie wordt gedaan en vaak zo gekunsteld geacteerd wordt dat de personages op bordkarton lijken (denk aan het slaapverwekkende historisch epos Alexander met Colin Farrell in de titelrol van de veroveraar Alexander de Grote). Firth heeft niet het charisma van een Marlon Brando (onze favoriete acteur). Wie wel trouwens? Maar zou deze kunstfilm gebaat geweest zijn met een acteur wiens charisma de historische Vermeer en diens oeuvre in de schaduw stelt? Vermeers schilderijen en het porseleinen gelaat van Scarlett Johansson, waar het in Girl with a Pearl Earring uiteindelijk om draait, hebben bovendien genoeg uitstraling om de film te dragen.

Tom Wilkinson en Scarlett Johansson.

Subtiele schoonheid

Girl with a Pearl Earring valt evenmin in de valkuil van het historisch realisme (iets waarvan we de bombastische Hollywoodepiek overigens ook niet kunnen beschuldigen). De wijsheid indachtig dat dichterlijke vrijheid vaak een waarheidsgetrouwer resultaat oplevert dan historische accuratesse, baseerde Tracy Chevalier haar roman op de boeiende, maar compleet uit de lucht gegrepen hypothese dat Griet ooit model stond voor Vermeers doek waarnaar de titel van het boek verwijst. In werkelijkheid is het model dat poseerde voor Het meisje met de parel nooit geïdentificeerd. Maar Chevaliers hypothese levert wel een erg boeiend verhaal op, dat wellicht meer zegt over Vermeer en zijn oeuvre dan een historisch verantwoorde biografie ooit had gekund. 

Vrouw met waterkan van Johannes Vermeer
(circa 1663).

Daarom wordt in Girl with a Pearl Earring aan Griet ook een aangeboren affiniteit met schilderkunst toegeschreven die het dienstmeisje in werkelijkheid wellicht ontbeerde. En naarmate de film vordert, blijkt Vermeer haar esthetische gevoeligheid steeds meer te appreciëren. Hij toont haar de nieuwe camera obscura waarmee hij het ingenieuze perspectief in zijn doeken perfectioneert, wijst haar op subtiele kleurschakeringen in de wolken en leert haar hoe ze verf moet mengen. Griet, die als enige in huis toegang krijgt tot het atelier van de meester, blijkt een ijverige en toegewijde pupil. Tussen de kunstenaar en Griet groeit iets moois. Maar wat...? 

Het dienstmeisje lijkt verliefd te worden op haar meester. Of is zij veeleer verliefd op zijn schilderijen? “Ze zag er gevangen uit”, antwoordt Griet wanneer Vermeer haar vraagt waarom zij de stoel in zijn studio-opstelling voor zijn schilderij Vrouw met waterkan verwijderd heeft. En haar antwoord zegt meteen iets over Griet zelf. Ze put troost uit de doeken van Vermeer: onbereikbare taferelen die haar doen wegdromen. Weg van haar armzalige leventje als sjofele dienstmeid.

Op zijn beurt geraakt Vermeer geobsedeerd door Griets eenvoudige en tegelijk betoverende schoonheid. Maar houdt hij ook van haar? Of gebruikt hij haar slechts als muze, als inspiratiebron voor zijn werk? Is deze man, die boven alles van zijn kunst houdt en daaraan zelfs zijn eigen vrouw ondergeschikt maakt, in staat om Griets gevoelens te beantwoorden? Of staan zijn emoties alleen ten dienste van zijn niet aflatende zoektocht naar het onbereikbare beeld waarmee hij de Ultieme Schoonheid kan visualiseren? En hoe zullen zijn mecenas, zijn schoonmoeder en zijn jaloerse vrouw reageren op Vermeers voornemen om Griet -een meisje van lage komaf- te gebruiken als model voor een nieuw (obsceen?) meesterwerk...?

Open einde

Het meisje met de parel van Vermeer (circa 1666).

Hoe Girl with a Pearl Earring uiteindelijk afloopt, verklappen we hier niet. 

Maar de memorabele scène waarin Griet wenend poseert voor Vermeers wereldberoemde doek Het meisje met de parel (vandaar de filmtitel), spreekt boekdelen: Griet draait zich naar Vermeer, verwacht een kus van hem, maar in plaats van haar te kussen, vangt hij een traan op om daarmee haar lippen te bevochtigen en zo haar portret nog levendiger te maken...

Wanneer Griet voor het eerst haar geschilderde portret ziet, zucht zij ontroerd tegen Vermeer: “Je hebt in mijn ziel gekeken.”

Het open einde, waarin Griet een verrassend geschenk krijgt, is, net als Vermeers schilderijen, vatbaar voor verschillende interpretaties en draagt bij tot de subtiele, bitterzoete schoonheid van deze boeiende kunstfilm.

Scarlett Johansson.

JN.

Girl with a Pearl Earring (Groot-Brittannië/Luxemburg-2003): beschikbaar op dvd en blu-ray disc.

Met: Scarlett Johansson, Colin Firth, Essie Davis, Tom Wilkinson en Judy Parfitt.

Genre : biopic / kunstfilm / romantiek / historisch drama

Lees hieronder verder voor meer achtergrondinformatie over de film.

Peter Webber 

(regisseur): 

een droomdebuut

Scarlett Johansson en Peter Webber op de set van Girl with a Pearl Earring. 

Het is geen toeval dat Peter Webbers bioscoopdebuut over de liefde voor kunst gaat. Alvorens hij aan zijn filmopleiding begon, studeerde hij aan de universiteit immers kunstgeschiedenis. 

Na zijn studies, voltooide Webber samen met co-regisseur Tom Hare Duke in 1992 zijn eerste kortfilm. The Zebra Man, waarvoor hij de toen nog onbekende Engelse actrice Minnie Driver wist te strikken, gaat over het waargebeurde verhaal van majoor Horace Ridler: een Engelse aristocraat die zijn lichaam van top tot teen liet tatoeëren met zwart-witte strepen. Vervolgens blikte Webber tal van documentaires in voor de Britse tv-zender Channel 4. Met Eurotrash, Badass, An A to Z of Wagner, Creatures of the Abyss, Apocalypse When? en The Secret Life of Crash Test Dummies bewees Webber een veelzijdige documentairemaker te zijn met een voorkeur voor artistieke en eigenzinnige onderwerpen. Van 1997 tot 2002 regisseerde hij vier tv-drama’s: The Temptation of Franz Schubert, Underground, het controversiële Men Only (over een voetbalploeg die naar de criminaliteit afglijdt) en The Stretford Wives. 

Webbers kans om zijn eerste bioscoopfilm te regisseren kwam er door een toevallige samenloop van omstandigheden. De producers van Girl with a Pearl Earring, Anand Tucker en Andy Paterson, hadden oorspronkelijk de Engelse regisseur Mike Newell op het oog. Kate Hudson en Ralph Fiennes zouden respectievelijk Griet en Johannes Vermeer vertolken. Alvorens de opnames begonnen, haakte Hudson echter af. Het project dreigde daardoor niet meer gefinancierd te kunnen worden. En toen het weer op de rails stond, had Newell al andere verplichtingen. Met Webber als nieuwe regisseur, werden extra audities georganiseerd voor de vrouwelijke hoofdrol van het personage Griet. De Amerikaanse actrice Kirsten Dunst was Webbers eerste keuze, maar die haakte na het succes van de superheldenfilm Spider-Man in 2002 op haar beurt af. Het lange wachten beu, gaf ten slotte ook Fiennes er de brui aan. Uiteindelijk koos Webber voor Scarlett Johansson en Colin Firth. De producers Tucker en Paterson zouden zich hun vertrouwen in Webber niet betreuren, want Girl with a Pearl Earring viel in de smaak van pers en publiek, kreeg drie Oscarnominaties en won een rist andere filmprijzen (zie verder). 

Dankzij Girl with a Pearl Earring brak Webber als regisseur internationaal door. De gerenommeerde Italiaanse producer Dino De Laurentiis vroeg hem voor de regie van Hannibal Rising (2007): de prequel (voorgeschiedenis) op de drie eerdere, populaire misdaadthrillers over de flamboyante seriemoordenaar Hannibal "The Cannibal" Lecter. De film vertelt het verhaal van de jonge Hannibal: hoe zijn ouders gedood worden tijdens de Tweede Wereldoorlog, hoe hij als tiener de gruwelen aan het Oostfront doorstaat en hoe hij zelf stilaan in een gewelddadig monster verandert. Behalve de Franse acteur Gaspard Ulliel, die de titelrol vertolkt, speelt in Hannibal Rising ook de Chinese filmster Li Gong mee. Anthony Hopkins, wiens geniale vertolking van Hannibal in The Silence of the Lambs (één van onze favoriete horrorfilms en één van onze favoriete films over seriemoorden) sinds 1991 in het collectieve filmgeheugen gegrift staat als één van de beste slechteriken in de filmgeschiedenis, leende deze keer alleen zijn stem aan Hannibal.

Scarlett Johansson 

(Griet): 

ongrijpbare charme



Scarlett Johansson kiest vaak voor uitdagende rollen in kunstzinnige films.

In een interview dat ik ooit voor De Morgen afnam van Keira Knightley -zelf allesbehalve een lelijk eendje- zei de Engelse actrice dat zij urenlang naar het gezicht van Scarlett Johansson zou kunnen staren (lees het volledige interview hier). 

Johansson behoort inderdaad tot het zeldzame soort van charismatische Hollywoodsterren wier schoonheid dieper gaat dan hun opperhuid. En als het in Girl with a Pearl Earring door Johansson gespeelde dienstmeisje Griet in het echte leven een vergelijkbare charme had als de actrice (wat niet onmogelijk is), dan wordt de hypothese dat Johannes Vermeer haar in zijn beroemdste schilderij vereeuwigde meteen een stuk aannemelijker.

Scarlett Johansson werd geboren in New York op 22 november 1984. Haar vader is een architect van Deense komaf, haar joodse moeder (die vandaag haar manager is) heeft Poolse en Belarussische roots. Op jonge leeftijd toonde Scarlett al een grote passie voor acteren. Ze speelde mee in tal van toneelstukken en droomde van een filmcarrière. Die begon in 1994 met een bijrol in North: een matige tragikomedie van de Amerikaanse Hollywoodregisseur Rob Reiner. Het jaar nadien was de jonge actrice te zien aan de zijde van de Schotse superster Sean Connery in de thriller Just Cause. In 1996 speelde ze in de komedie If Lucy Fell en in het tienerdrama Manny & Lo. 

Na rolletjes in het romantisch drama Fall en in de komedie Home Alone 3, brak Johansson in 1998 internationaal door met haar vertolking van een getraumatiseerd meisje in The Horse Whisperer. Ze speelt daarin moeiteloos Hollywoodveteraan Robert Redford van het scherm. Dankzij het succes van The Horse Whisperer groeide Johansson uit tot één van de meest gevraagde actrices in Hollywood. Toch bleef zij kritisch bij de beoordeling van de vele scenario’s die ze toegestuurd kreeg en koos ze vaak voor uitdagende rollen in relatief kleinschalige en alternatieve producties. 

Het legde haar geen windeieren, want haar vertolkingen in onder meer The Man Who Wasn’t There (2001) van de gebroeders Coen (die beiden behoren tot onze favoriete regisseurs; lees ons biografische portret hier), Ghost World (2001) van Terry Zwigoff en Lost in Translation (2003) van Sofia Coppola (waarvoor Johansson een BAFTA Award won), bevestigden haar reputatie als één van de meest getalenteerde actrices van haar generatie. Die reputatie deed ze in 2003 opnieuw alle eer aan met haar ingetogen, charmante vertolking van het dienstmeisje Griet in Girl with a Pearl Earring, wat haar een Golden Globe-nominatie opleverde.

Nadien sloeg Johansson de plank mis door mee te spelen in The Island: een matige sciencefictionthriller uit 2005 van Michael Bay. Datzelfde jaar speelde ze ook mee in Match Point (2005) van Woody Allen, met wie ze later opnieuw samenwerkte voor Scoop (2006) en Vicky Cristina Barcelona (2008). 

De voorbije jaren was Johansson onder meer te zien in het neo noir moordmysterie The Black Dahlia (2006) van Brian De Palma (één van onze favoriete regisseurs), het illusionistendrama The Prestige (2006) van Christopher Nolan, als kindermeisje in de tragikomedie The Nanny Diaries (2007) van Shari Springer Berman en Robert Pulcini, als de zuster van Anne Boleyn in het uitstekende middeleeuwse kostuumdrama The Other Boleyn Girl (2008) van Justin Chadwick (één van onze favoriete historische drama's) en in de superheldenfilm Iron Man 2 (2010) van Jon Favreau.

Filmprijzen

Girl with a Pearl Earring werd bekroond met tal van internationale filmprijzen en nominaties. Tot de belangrijkste onderscheidingen behoren:

* 3 Oscarnominaties, voor beste camerawerk, beste art direction en set decoration, en beste kostuums;

* 2 Golden Globe-nominaties, voor Scarlett Johansson als beste actrice en voor beste muziek van Alexandre Desplat;

* 10 BAFTA Award-nominaties, voor onder anderen Scarlett Johansson als beste actrice, Peter Webber als beste nieuwkomer en Eduardo Serra als beste cameraman;

* een nominatie voor de Spaanse Goya-prijs voor beste Europese film;

* de Europese Filmprijs voor beste camerawerk;

* de persprijzen in Los Angeles, San Diego en San Sebastian voor beste camerawerk;

* de Poolse Filmprijs voor beste Europese film.

Weetjes

* Girl with a Pearl Earring werd gedeeltelijk opgenomen op een set in Luxemburg die gebouwd was voor Secret Passage: een film uit 2004 van Ademir Kenović, die zich afspeelt in Venetië. Peter Webber liet de decors ombouwen zodat ze er uitzagen als het 17de-eeuwse Delft.

* Rockzanger David Morrisey kreeg van Peter Webber een bijrolletje in Girl with a Pearl Earring. Zijn scènes sneuvelden echter in de montagekamer.

* Wanneer Griet en de jonge slagerszoon Pieter een wandeling maken op het platteland, zie je in de verte een fietsende man. Fietsen werden echter pas uitgevonden in de 18de eeuw. Ook de vierpuntige vork die in beeld komt tijdens de voorbereiding van het diner met mecenas Pieter Van Ruijven is een anachronisme, want ook dat soort vorken werd pas uitgevonden in de 18de eeuw.