Psychologisch steekspel

A Dangerous Method  van David Cronenberg     ★★½

Michael Fassbender als Carl Gustav Jung (links) en Viggo Mortensen als Sigmund Freud.

Op 17 augustus 1904 wordt de briljante Russische studente geneeskunde Sabina Spielrein (gespeeld door de Engelse actrice Keira Knightley) opgenomen in de Klinik Bürgholzli: een psychiatrische instelling in de Zwitserse stad Zürich, waar Sabina vanwege haar angst- en woedeaanvallen wordt behandeld door de Zwitserse dokter Carl Gustav Jung (Michael Fassbender). Jung is een leergierige en ambitieuze psychiater met een nieuwe therapie: de zogeheten psychoanalyse. Die therapie werd ontwikkeld door de beroemde zenuwarts en psycholoog Sigmund Freud (Viggo Mortensen) en omvat het voeren van 'anamnetische' gesprekken met de patiënt om verborgen en onderdrukte angsten en verlangens op te diepen.

Michael Fassbender als Carl Gustav Jung
en Keira Knightley als Sabina Spielrein.

Verlangens

Vincent Cassel als de libertijn Otto Gross.

Jung leert al gauw dat Sabina's labiele persoonlijkheid en masochisme wellicht te wijten zijn aan jarenlange vernederingen en agressie door haar vader. Sabina heeft baat bij de therapie en helpt Jung bij het verder op punt stellen van diens methode. Beiden hebben overigens meer gemeen dan hun gedeelde interesse in psychologie. Zowel Sabina als Jung houden van de muziek van de klassieke Duitse componist Richard Wagner en ze voelen zich ook aangetrokken tot elkaar. Jung is echter getrouwd en biedt weerstand aan zijn overspelige verlangens. Een andere patiënt van Jung, de libertijn Otto Gross (Vincent Cassel), maakt de zaken er niet makkelijker op door Jung te bestoken met argumenten dat monogamie een ongezonde repressie van natuurlijke instincten is en hij dus beter zou toegeven aan zijn verlangens...

Kan dokter Jung weerstand blijven bieden aan zijn verlangens naar zijn patiënte...?  

Rivaliteit

Gebaseerd op een scenario van de Britse schrijver Christopher Hampton naar diens eigen toneelstuk The Talking Cure uit 2002, is A Dangerous Method (2011) een nieuw historisch drama van de Canadese regisseur David Cronenberg (lees ons biografische portret hier), dat meer inzicht verschaft in de ontstaansgeschiedenis van de psychoanalyse. De scènes waarin Jung en Freud met elkaar discussiëren over droomduiding, libido, repressie, thanatos (doodsverlangen) en andere centrale concepten in hun experimentele methode bevestigen dat de psychoanalyse geen afgeronde theorie was toen Freud ze lanceerde, maar integendeel een work in progress dat aangevuld en bijgestuurd werd door volgelingen zoals Jung. Freud had een 'panseksuele' benadering van psychologische problemen: volgens hem vinden vrijwel alle neuroses hun oorzaak in de seksualiteit. Jung zocht een bredere verklaring: "There must be more than one hinge in the universe." Bovendien beperkte Freud de taak van de psycholoog goeddeels tot het verschaffen van zelfinzicht aan de patiënten: "Whatever you do, give up any idea of trying to cure them." De idealistische (naïeve?) Jung daarentegen hoopte zijn patiënten te kunnen genezen. 

Freud en Jung gaan in de clinch over de gewenste evolutie van de psychoanalyse. 

"I've simply opened the door; it's for young men like yourself to walk trough it", zegt Freud tegen zijn jonge protégé. Maar Jung verzet zich tegen Freuds "rigide pragmatisme" en wil de psychoanalyse opentrekken naar speculatieve gebieden die de strikt wetenschappelijke en seksuologische benadering van zijn mentor overstijgen. Hun rivaliteit dreigt tot een breuk te leiden nadat Freud ook nog te horen krijgt dat Jung een relatie begonnen is met één van zijn patiënten... 

Cerebraal

Viggo Mortensen (links) en Michael Fassbender.

Michael Fassbender en Viggo Mortensen acteren uitstekend in hun mentale steekspel tussen de twee beroemdste denkers in de geschiedenis van de psychologie. 

Ook Keira Kneightley heeft haar momenten als Sabina, maar zij bezondigt zich soms aan overacting. Daarom vroegen wij ons af: hoe zou een actrice van het kaliber van Naomi Watts of Charlize Theron de complexe rol van Sabina gestalte gegeven hebben...? 

A Dangerous Method toont mooie historische kostuums en sfeervolle locaties. De film bevat ook enkele pakkende emotionele momenten, maar blijft goeddeels toch wat te cerebraal.

JN.

A Dangerous Method (Groot-Brittannië/Duitsland/Canada/Zwitserland-2011): in de Belgische bioscopen vanaf 4 januari 2012.

Met: Michael Fassbender, Keira Knightley, Viggo Mortensen, Sarah Gadon en Vincent Cassel.

Genre: historische biopic / psychologisch drama / romantiek

Klik op de oranje link voor de trailer: A Dangerous Method - trailer

Keira Knightley en Michael Fassbender.

A Dangerous Method - trailer

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder op 480p of 720p voor hogere beeldresolutie)


Klik op de oranje link voor onze recensie van A Dangerous Method: Psychologisch steekspel

Genre: historisch drama / psychologisch drama / romantiek / biopic

Dansen op een vulkaan

Black Swan  van Darren Aronofsky     ★★★★

Met zijn nieuwe psychologische balletthriller Black Swan (2010) heeft de eigenzinnige Amerikaanse cultcineast Darren Aronofsky alweer een erg boeiende film afgeleverd, volgens ons zelfs de beste film van het jaar. 

Het uitstekende scenario (geschreven door Andres Heinz, Mark Heyman en John J. McLaughlin) is gebaseerd op The Understudy: een intrigerend verhaal van Andres Heinz over de rivaliteit tussen twee ambitieuze danseressen in een New Yorks balletensemble. 

Tweestrijd

De artistiek directeur en choreograaf van het dansgezelschap (gespeeld door de Franse acteur Vincent Cassel) besluit prima ballerina Beth (bijrol van Winona Ryder) te vervangen voor zijn nieuwe opvoering van Tsjaikovski's wereldberoemde balletsprookje Het zwanenmeer. De toegewijde, maar geremde en onzelfzekere danseres Nina (hoofdrol van Natalie Portman) staat onder druk van haar bemoeizieke moeder (Barbara Hershey) om Beths plaats te veroveren. Nina's moeder was ooit zelf een ballerina en hoopt de voortijdige mislukking van haar eigen danscarrière te compenseren met het toekomstige succes van haar dochter. Nina krijgt echter concurrentie van Lilly (Mila Kunis): een nieuwe, extraverte danscollega die ook haar zinnen heeft gezet op de vrijgekomen positie van sterdanseres...  

Natalie Portman als Nina (links) en Mila Kunis als Lily.

Tegenpolen

De vrouwelijke hoofdrol in Het zwanenmeer is een dubbelrol die het fysieke, danstechnische, mentale en emotionele vermogen vergt om niet alleen de onschuld en gratie van de witte zwaan uit te beelden, maar ook de sensuele verleiding en gewetenloze sluwheid van de zwarte zwaan. De rol van de witte zwaan is Nina op het lijf geschreven, maar Lilly lijkt als Nina's tegenpool de perfecte personificatie van de zwarte zwaan.

Nina heeft er echter alles voor over om de dubbelrol in de wacht te slepen, ook als zij daarvoor de donkere kant van haar eigen ziel moet exploreren op de rand van de waanzin. Op haar beurt gebruikt Lilly haar vrouwelijke charme en vrijpostige natuur om in de gunst te komen van de artistiek directeur. Het bikkelharde danstechnische, artistieke en psychologische steekspel tussen beide ballerina's leidt tot een gevaarlijk web van intriges waarin ambitie, jaloezie, verraad en de niets ontziende drang naar perfectie een hoge tol eisen en leiden tot een verrassende finale die de film een nieuwe betekenis geeft...

Natalie Portman als Nina.

Werkelijkheid of fictie?

In navolging van briljante dansfilms waarin wat zich afspeelt op het podium overvloeit in wat zich in het echte leven afspeelt, zoals het visueel meesterwerk The Red Shoes van Michael Powell en Emeric Pressburger uit 1948 (lees onze recensie hier, bekijk een filmfragment hier en de hele film hier) en Carmen van Carlos Saura uit 1983 (bekijk een filmfragment hier), is ook in Black Swan de grens tussen fictie en realiteit flinterdun. Dat levert een erg fascinerende, genre-overstijgende film op die het midden houdt tussen een kunstzinnige dansfilm, een psychologisch coming-of-age-drama, een erotische thriller en een tragiromantische horrorfilm. De beheerste montage (door Andrew Weisblum) biedt de kijker houvast terwijl de plot van Het zwanenmeer zich parallel ontwikkelt aan Nina's zoektocht naar haar eigen identiteit, waarbij vaak spiegels in beeld komen. Bekijk een interview met Natalie Portman en Darren Aronofsky over de symboliek van de spiegels in Black Swan hier.

Nina wil zich losmaken van haar dominante moeder en op eigen benen staan, maar ze heeft angst om zichzelf te (her)ontdekken en vreest zichzelf te verliezen. Toch vindt zij de moed om zich over te geven aan diepe, duistere passies die veel verder reiken dan puur artistieke ambitie en raken aan de essentie van het menselijke verlangen. De erotische dimensie van het intelligente, gelaagde scenario ontvouwt zich zowel in de danschoreografie als in de scènes waarin de ontluikende seksualiteit van de verlegen, introverte en preutse Nina duidelijk wordt. 

Acteertalent

Natalie Portman slaagt er dankzij haar acteer- én danstalent in om de complexe, veeleisende transformatie van Nina geloofwaardig gestalte te geven. Vincent Cassel daarentegen mist uitstraling voor de rol van de meedogenloze choreograaf die zijn danseressen tegen elkaar uitspeelt en ze als een moderne Pygmalion naar zijn hand zet. Maar de charismatische Oekraïense actrice Mila Kunis is dan weer perfect gecast als de onpeilbare Lilly. Op het voorbije Filmfestival van Venetië, waar Black Swan werd voorgesteld als de openingsfilm, kreeg Kunis voor haar beklijvende bijrol alvast de prijs voor beste opkomend acteertalent.

Mila Kunis als Lilly.

Visuele flair

De sfeervolle fotografie (onder leiding van cameraman Matthew Libatique), de prachtige kostuums (van Amy Westcott) en de suggestieve make-up komen vooral tot hun recht in de onthullende ontknoping van Black Swan, tijdens de intense opvoering van Het zwanenmeer. In die slotscènes herinnert Aronofsky's visuele flair aan de cinematografische toverkunsten in The Red Shoes (met voorsprong nog steeds de mooiste dansfilm aller tijden). De rest van Black Swan is goeddeels opgenomen in een sobere, realistische stijl die bijdraagt tot de geloofwaardigheid van de film, maar af en toe ten koste gaat van de magie. Toch is Black Swan over de hele lijn visueel interessant genoeg voor deze eigenzinnige en verrassend spannende adaptatie van Tsjaikovski's tijdloze sprookje.

JN.

Black Swan (USA-2010): in de Belgische bioscopen sinds 2 maart 2011.

Met: Natalie Portman, Vincent Cassel, Mila Kunis, Barbara Hershey en Winona Ryder.

Genre: psychologisch coming-of-age-drama / dansfilm / erotische thriller / horror / romantiek

Klik op de oranje links voor:

- de trailer: Black Swan - trailer

- een interview: Natalie Portman en Darren Aronofsky praten over spiegels in Black Swan

- een achtergrondartikel: De beste films van 2011

- nieuws: Alle Oscarnominaties in 2011

- nieuws: Alle Oscars in 2011

Interview.

Natalie Portman en Darren Aronofsky 
praten over spiegels in

Black Swan

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 480p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: psychologisch drama / erotische thriller / romantische horrorfilm / dansfilm

Klik op de oranje links voor:

- onze recensie van Black Swan: Dansen op een vulkaan

- de trailer: Black Swan - trailer

- onze keuze voor Black Swan als de beste film van 2011: De beste films van 2011

- de Oscarnominaties van Black Swan: Alle Oscarnominaties 2011

Black Swan - trailer

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: psychologisch drama / erotische thriller / dansfilm / romantiek / horror

Klik op de oranje links voor:

- onze recensie van Black Swan: Dansen op een vulkaan

- een interview: Natalie Portman en Darren Aronofsky praten over spiegels in Black Swan

- onze keuze voor Black Swan als de beste film van het jaar: De beste films van 2011

- de Oscarnominaties voor Black Swan: Alle Oscarnominaties 2011

- de Oscars voor Black Swan: Alle Oscars 2011

- een achtergrondartikel: Schaf de Oscars af!

- ons biografische portret van regisseur Darren Aronofsky: Darren Aronofsky: Van π tot 200.000.000 $