Black Narcissus - full movie

Gebaseerd op de gelijknamige roman van de Engelse schrijfster Rumer Godden uit 1939, is Black Narcissus een uniek, fascinerend en visueel verbluffend meesterwerk uit 1947 dat geschreven, geproduceerd en geregisseerd werd door het veelgeprezen Britse filmmakersduo Michael Powell en Emeric Pressburger (lees daarover meer hier), gefilmd in glorieuze Technicolor, met schitterend, Oscarwinnend camerawerk onder leiding van de briljante Engelse cinematograaf Jack Cardiff. Lees onze recensie van de film hier.

Black Narcissus is een eigenzinnig en veelzijdig buitenbeentje dat onmogelijk in één genre onder te brengen valt. De film begint als een avontuurlijke tragikomedie over een groepje Britse nonnen in Brits-Indië, die onder leiding van hun nieuwe, jonge zuster overste Clodagh (glansrol van de Schotse topactrice Deborah Kerr) vanuit Calcutta vertrekken naar een afgelegen dorpje in het Indiase Himalayagebergte om daar op een hoge, winderige bergkam het voormalige harempaleis van een Indiase generaal te transformeren tot een nieuw anglicaans klooster, waar de naburige Indiase dorpelingen medische hulp kunnen krijgen en hun kinderen naar school kunnen sturen. De blanke nonnen krijgen daarbij hulp van ene mister Dean (gespeeld door David Farrar): een flegmatieke Britse koloniaal agent die met zijn arrogante en vrijpostige gedrag op de zenuwen werkt van de strikte zuster overste Clodagh, waarna de film evolueert naar een sensueel religieus en romantisch drama over de eeuwige strijd tussen geest en lichaam, cultuur en natuur, ascese en lust, religieuze spiritualiteit en aards genot. Wanneer er bovendien jaloezie ontstaat tussen enerzijds de labiele non zuster Ruth (een intense Kathleen Byron als één van de beste movie villains aller tijden) en anderzijds zuster overste Clodagh, omdat beide nonnen zich aangetrokken voelen tot mister Dean, vloeit Black Narcissus gradueel over in een dreigende psychosociale thriller, waarna de film eindigt met een sublieme, bloedstollende finale die niet zou misstaan in een horrorfilm...

Flora Robson is uitstekend in haar gevoelige bijrol van de vertwijfelde zuster Philippa, die begint te twijfelen aan haar religieuze roeping en zelfs overweegt om het bergklooster te verlaten. En Hollywoodster Jean Simmons speelt een opvallende bijrol als het bevallige Indiase dorpsmeisje Kanchi dat onderdak krijgt in het bergklooster en daar in de smaak valt van de jonge, sympathieke, maar ijdele Indiase prins Dilip Rai die als zelfverklaarde anglofiel les komt volgen bij de Britse nonnen in hun nieuwe kloosterschooltje. Die jonge prins wordt met toepasselijke trots gespeeld door de bekende Indiase acteur Sabu. 

Maar het zijn Deborah Kerr en Kathleen Byron die de show stelen met hun briljante vertolkingen in het meeslepende psychologische steekspel tussen zuster overste Clodagh en zuster Ruth.

Bekijk de hele film hieronder:

(Klik op de playbutton en dan bij instellingen op "Ondertiteling" en "Engels" voor Engelstalige ondertitels, en op "Kwaliteit" en 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: psychosociale thriller / romantisch drama / horror

Klik op de oranje links voor:

- onze recensie van Black Narcissus: Bedwelmend

- een achtergrondartikel: Visuele meesterwerken: Top 80

- een achtergrondartikel: Zijn romantische films gevaarlijk voor uw relatie?

- een achtergrondartikel: De beste schurken en feeksen in de filmgeschiedenis: Top 150

The Red Shoes - full movie

De fascinerende dansdrama's Carmen (1983) van Carlos Saura (bekijk een filmfragment hier) en Black Swan (2010) van Darren Aronofsky (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier) zijn minstens even interessant, maar het tragiromantisch en sprookjesachtig visueel meesterwerk The Red Shoes uit 1948 van het geniale Britse filmmakersduo Michael Powell en Emeric Pressburger is en blijft naar onze smaak nog steeds de mooiste dansfilm aller tijden.

Om de The Red Shoes volledig te bekijken, klikt u hieronder in het videoscherm op de playbutton en dan bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p voor hogere beeldkwaliteit.

(Klik op de playbutton en dan bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: dansfilm / drama / romantiek

Klik op de oranje links voor:

- onze recensie van The Red Shoes: Betoverend

- een filmfragment: The Red Shoes - fragment

- een achtergrondartikel: Visuele meesterwerken: Top 80

- een achtergrondartikel: Zijn romantische films gevaarlijk voor uw relatie?

- een achtergrondartikel: De kemels van Pauline Kael

- een achtergrondartikel: Schaf de Oscars af!

Bedwelmend

Black Narcissus  van Michael Powell en Emeric Pressburger     ★★★★½

Ten tijde van het Britse koloniale bewind in India vertrekken vier Britse nonnen onder leiding van hun nieuwe, nog jonge zuster overste Clodagh (briljant vertolkt door de Schotse topactrice Deborah Kerr) vanuit hun anglicaans klooster in Calcutta naar een afgelegen dorpje in het Indiase Himalayagebergte om daar op een hoge, winderige bergkam het voormalige harempaleis van een Indiase rajput-generaal te transformeren tot een nieuw klooster. De vijf nonnen krijgen daarbij hulp van ene mister Dean (gespeeld door David Farrar): een flegmatieke en vrijzinnige Britse koloniaal agent, die zuster overste Clodagh op de zenuwen werkt met zijn arrogante en vrijpostige gedrag.



Deborah Kerr schittert als zuster overste Clodagh in Black Narcissus.

Verleiding

De renovatie en reconversie van het oude, leegstaande paleis verloopt niet zonder problemen, maar al gauw doet het nieuwe bergklooster ook dienst als ziekenhuis en als schooltje voor de kinderen van de Indiase dorpelingen die in de vallei aan de voet van de bergkam wonen. 

Sensuele muurschilderingen in het voormalige Indiase harempaleis in Black Narcissus.

De geïsoleerde en winderige locatie, betoverende vergezichten, ijle berglucht, primitieve tradities van de dorpelingen en erotische Indiase muurschilderingen in het voormalige harempaleis hebben echter een merkwaardig, desoriënterend effect op de blanke nonnen. De desolate plek is als een mooie exotische bloem of een kostbaar parfum: sensueel, maar ook bedwelmend wanneer men zich te lang laaft aan de indringende geur. Zuster Philippa (gevoelig vertolkt door Flora Robson) begint te twijfelen aan haar religieuze roeping en overweegt zelfs om het bergklooster te verlaten. Ook de strikte, immer zelfbeheerste zuster overste 'ontdooit' stilaan: Clodagh, oorspronkelijk afkomstig uit Ierland, herinnert zich de tijd alvorens zij non werd, toen in haar leven en hart nog plaats was voor familiaal geluk en verliefdheid, geïllustreerd met wondermooie flashbacks die Clodaghs bitterzoete, weemoedige, tragiromantische herinneringen aan haar verleden tonen en mondjesmaat verklaren waarom zij een kloosterzuster werd. Tot haar eigen ontreddering, voelt zij zich bovendien aangetrokken tot de vrijpostige mister Dean, wat vanzelfsprekend haaks staat op haar kuisheidsgelofte als non. Maar zij is niet alleen: ook zuster Ruth (briljant vertolkt door een intense Kathleen Byron) geraakt in de ban van de even behulpzame als arrogante mister Dean. De jaloezie en het wederzijdse wantrouwen tussen beide nonnen ontspoort tot een gevaarlijk psychologisch steekspel...

V.l.n.r.: zuster overste Clodagh, zuster Ruth, en mister Dean.

Kunstzinnig duo

Gebaseerd op de gelijknamige roman uit 1939 van de Engelse schrijfster Rumer Godden, is Black Narcissus (bekijk de hele film hier) een uniek, fascinerend en visueel verbluffend meesterwerk uit 1947 van het veelgeprezen Britse filmmakersduo Michael Powell en Emeric Pressburger, die samen het scenario schreven, waarbij Pressburger optrad als producent van de film terwijl Powell in de regiestoel zat. 

Volgens hun eigen verklaringen, ging het duo bij het maken van hun talrijke films (vanaf hun eerste film The Spy in Black uit 1939 tot en met hun laatste film The Boy Who Turned Yellow uit 1972) telkens als volgt te werk: de eerste versie van het scenario werd doorgaans geschreven door Pressburger en was meestal gebaseerd op een origineel verhaal van Pressburger maar soms op reeds bestaand bronmateriaal (in het geval van Black Narcissus was dat de gelijknamige roman van Rumer Godden), waarna Powell en Pressburger telkens samen het scenario (bv. de dialogen) bijschaafden, en Pressburger vervolgens als producer de zakelijke aspecten van de productie goeddeels op zich nam (waarbij hij onder meer op zoek ging naar geld om hun scenario te kunnen verfilmen), waarna de film opgenomen werd onder regie van Powell, terwijl het duo heel wat belangrijke beslissingen samen nam. Het valt echter moeilijk te reconstrueren hoe hun samenwerking telkens concreet verliep, bijvoorbeeld inzake de casting (de keuze van acteurs), het production design (de visuele aanblik van de film), de decors, de kostuums, de muziek en de montage. Hoe dan ook: hun aanpak werkte, want de samenwerking tussen Powell en Pressburger leverde in de loop der jaren boeiende en kunstzinnig in beeld gebrachte Britse klassiekers op, waaronder One of Our Aircraft Is Missing (1942), The Life and Death of Colonel Blimp (1943), I Know Where I'm Going! (1945), A Matter of Life and Death (1946), Black Narcissus uit 1947 (een visueel meesterwerk), The Red Shoes uit 1948 (ook een visueel meesterwerk; lees onze recensie hier, bekijk een filmfragment hier en de hele film hier) en The Tales of Hoffmann uit 1951 (ook een visueel meesterwerk). 

Michael Powell (links) en Emeric Pressburger.

Een sensueel en spannend religieus drama

Kathleen Byron als de jaloerse zuster Ruth
in Black Narcissus.

Black Narcissus is een uniek buitenbeentje dat onmogelijk in één genre onder te brengen valt, want de film begint als een avontuurlijke tragikomedie, evolueert naar een sensueel religieus en romantisch drama, vloeit dan gradueel over in een dreigende psychosociale thriller, die het niveau haalt van Alfred Hitchcocks fascinerende en briljant in beeld gebrachte misdaadmysterie Vertigo uit 1958 (een visueel meesterwerk dat behoort tot onze favoriete films), waarna Black Narcissus afstevent op een sublieme, bloedstollende finale die niet zou misstaan in een horrorfilm.

Dat laatste is geen toeval: in zijn autobiografische memoires schreef regisseur Michael Powell dat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog genoot van de horrorfilms van de Amerikaanse producer Val Lewton. Eén van die films is de sfeervolle zwart-wit horrorklassieker I Walked with a Zombie, die de Frans-Amerikaanse regisseur Jacques Tourneur in 1943 inblikte voor Lewton. Net als de nonnen in Black Narcissus, zijn de hoofdpersonages in I Walked with a Zombie beschaafde, rationele blanken die op een geïsoleerde, exotische locatie geconfronteerd worden met oeroude, onbegrijpelijke natuurkrachten en driften die een magische invloed lijken uit te oefenen. In Black Narcissus blijkt dat onder meer uit het onvoorspelbare gedrag van zuster Ruth: een labiele, antipathieke vrouw met een duister (want erg vaag) verleden, wier morbide karakter en verborgen passies haar uiteindelijk naar de afgrond van de waanzin voeren. In de hallucinante finale ziet zuster Ruth er trouwens nog demonischer en angstaanjagender uit dan de vrouwelijke zombie in I Walked with a Zombie.

Kathleen Byron als de labiele en angstaanjagende zuster Ruth.

Dualisme op de rand van de afgrond

In wezen gaan zowel I Walked with a Zombie als Black Narcissus over de strijd tussen geest en lichaam die ook in de roman Narziss und Goldmund uit 1930 van de Duitse schrijver Herman Hesse centraal staat: het interne conflict tussen het hoofd en het hart, verstand en gevoel, inhibitie en passie, Logos en Eros, ascese en lust, het cerebrale en het zinnelijke, religieuze spiritualiteit en aards genot. In Black Narcissus wordt die tegenstelling tussen cultuur en natuur gevisualiseerd door de narratieve opbouw te ondersteunen met symbolische beelden van de wisselende seizoenen. Zo zien we close-ups van kleurige bloemen en planten, die niet alleen de lente in de natuur aankondigen maar ook de psychologische en emotionele transformatie van de belangrijkste personages symboliseren. Zuster Philippa bijvoorbeeld plant bloemen in plaats van groenten in de groentetuin van het bergklooster. 

Black Narcissus is volgens regisseur Michael Powell de meest erotische film in zijn oeuvre: "It is the most erotic film that I have ever made. It is all done by suggestion, but eroticism is in every frame and image from the beginning to the end", aldus Powell in zijn autobiografische memoires.

Zuster Ruth (links) bespiedt zuster overste Clodagh en mister Dean.

Om de metaforen in Black Narcissus in de verf te zetten, haalden het duo Powell en Pressburger en hun getalenteerde filmploeg al hun cinematografische troeven boven: oogstrelende, theatraal belichte beelden met een zinderend kleurenpalet in glorieuze Technicolor, gefilmd onder leiding van de briljante Engelse cameraman Jack Cardiff (die er een Oscar en Golden Globe mee won); een kunstzinnige art direction van de ervaren Duitse production designer Alfred Junge, met onder meer door hem ontworpen exotische decors (bekroond met de Oscar voor beste art direction en decorontwerp in een kleurenfilm); toepasselijke kostuums (ontworpen door de Duitser Hein Heckroth), waaronder de witte habijten van de nonnen en de schitterende garderobe van de jonge Indiase prins Dilip Rai (gespeeld door Sabu; zie verder); suggestieve make-up, zoals de knalrode lippenstift van zuster Ruth in een cruciale scène (zie de gif hierboven) en de rode oogschaduw onder zuster Ruths ogen die afsteekt tegen haar krijtwitte, ziekelijke gelaat tijdens de intense finale; veelzijdige muziek van Brian Easdale (waaronder zijn schitterende, dramatische compositie tijdens de finale, met onder meer sfeerversterkend woordenloos koorgezang); en een uitstekende montage (door Reginald Mills) die in crescendo bijdraagt tot de spannende opbouw naar de onthutsende apotheose van dit visueel verbluffende drama.

Zuster Ruth.

De Engelse Master of Suspense Alfred Hitchcock (één van onze favoriete regisseurs) heeft zich voor Vertigo (1958) waarschijnlijk laten inspireren door Black Narcissus. Michael Powell werkte in de late jaren 20 een tijd voor Hitchcock, onder meer als stills photographer (marketingfotograaf) op de set van de stille Hitchcock-film Champagne (1928) en als co-scenarist van Hitchcocks eerste geluidsfilm Blackmail (1929), waardoor Powell en Hitchcock levenslange vrienden werden die elkaars werk bewonderden en elkaar door de jaren heen inspireerden op filmvlak. Net als Black Narcissus, gaat Hitchcocks psychologische misdaadmysterie en film noir Vertigo over verleiding, verliefdheid, obsessie en gespleten identiteit. De shots met een gekleurde waas voor de ogen van het door James Stewart gespeelde hoofdpersonage in Vertigo lijken rechtstreeks gebaseerd op het shot in Black Narcissus met een rood waas voor de ogen van zuster Ruth (zie het screenshot hieronder) nadat zij afgewezen is door mister Dean. Ook in de finale van Hitchcocks misdaadmysterie Rear Window (1954) zijn er POV-shots vanuit het oogpunt van de slechterik (gespeeld door Raymund Burr) waarbij het scherm herhaaldelijk oranje-rood kleurt, terwijl de slechterik verblind wordt door de felle lichtflitsen van de fotografische flitslamp die de slimme held (ook gespeeld door James Stewart) uit zelfverdediging gebruikt. En de spannende finale in de beroemde klokkentoren van Vertigo vertoont sterke gelijkenissen met de spannende finale van Black Narcissus in de kloosterkapel en onder de grote kloosterklok aan de (letterlijke en figuurlijke) rand van de afgrond. 

Dit POV-shot van mister Dean, vanuit het oogpunt van zuster Ruth,
toont het rode waas voor de ogen van zuster Ruth
nadat zij afgewezen is door mister Dean.

Tijdens het POV-shot met het rode waas voor de ogen van zuster Ruth (zie het screenshot hierboven), valt zij flauw. In het volgende shot ontwaakt zij in waanzin, waarna zij mister Deans woning in de jungle verlaat en in het holst van de nacht terugkeert naar het bergklooster. Daar, rond zonsopgang, begint de finale van Black Narcissus: een bijna 6 minuten durende sequentie waarin geen woord gesproken wordt, terwijl zuster Ruth als een roofdier Clodagh besluipt in het duistere ochtendgloren en de onheilspellende muziek van Brian Easdale steeds spannender wordt, eerst buiten op weg naar de kloosterkapel en dan in de kloosterkapel en tot slot weer buiten onder de kloosterklok tijdens de ultieme confrontatie tussen beide nonnen aan de rand van de afgrond. Die geniale sequentie, waarin de motoriek en mimiek van de personages en de montage van de shots afgestemd werden op de vooraf opgenomen muziek (die naar verluidt afgespeeld werd op de set tijdens het filmen van de sequentie), is een audiovisuele 'choreografie' die een gestileerd, theatraal resultaat oplevert en door regisseur Michael Powell "composed film" (gecomponeerde film) genoemd werd: een artistieke werkwijze die Powell en Pressburger later opdreven in hun kunstzinnige balletdrama The Red Shoes en in hun operaverfilming The Tales of Hoffman.

Zuster Ruth besluipt zuster overste Clodagh
tijdens de angstaanjagende finale van Black Narcissus.

Misplaatste trots

Black Narcissus is oogstrelende, tijdloze, essentiële, onverwoestbare cinema over het mooiste en het slechtste waartoe mensen in staat zijn. 

Voor de achtergronden in de Indiase buitenscènes
werden vaak decors en grote landschapsschilderijen gebruikt.

Valt er dan niets aan te merken op deze film? Toch wel. De filmploeg draaide de Indiase scènes niet op locatie, maar nam ze op in de Pinewood Studios in het Engelse graafschap Buckinghamshire en in de exotische tuinen op het landgoed Leonordslee in het Engelse dorpje Lower Beeding. Voor de achtergronden in de Indiase buitenscènes werden vaak decors en grote landschapsschilderijen gebruikt, wat een kunstmatige indruk geeft. Soms werkt dat (zie bv. het sfeervolle screenshot hierboven), soms niet. En voor de wide shots van het bergklooster filmde men een maquette die er op het scherm uitziet als... een ongeloofwaardige maquette. Bovendien zitten niet alle acteurs goed in hun rol. Zo heeft David Farrar te weinig charisma voor de ambivalente mister Dean en ziet hij er in zijn korte broek op de rug van een pony veeleer belachelijk dan verleidelijk uit. Op haar beurt stelt de Engelse actrice May Hallatt teleur, vanwege haar overacting in haar bijrol van de excentrieke Indiase concièrge Angu Ayah.

Gelukkig ligt de focus op de nonnen. En die worden één voor één uitstekend vertolkt door Deborah Kerr als zuster overste Clodagh, Kathleen Byron als zuster Ruth, Flora Robson als zuster Philippa, Judith Furse als zuster Briony en Jenny Laird als zuster Honey.

Judith Furse als zuster Briony.

De Amerikaanse Hollywoodster Jean Simmons speelt een opvallende bijrol als het bevallige Indiase dorpsmeisje Kanchi dat onderdak krijgt in het bergklooster. Zij valt in de smaak van de plaatselijke jonge Indiase rajput-prins Dilip Rai, die les komt volgen in het nieuwe Britse kloosterschooltje.

Hollywoodster Jean Simmons als het Indiase dorpsmeisje Kanchi.

De Indiase prins in Black Narcissus is een sympathieke, maar ijdele, schitterend geklede en met kostbare juwelen behangen jongeman, gespeeld door de bekende Indiase acteur Sabu die in 1940 reeds te zien was als het jonge titelpersonage in het avontuurlijke en kleurrijke sprookje The Thief of Bagdad dat gecoregisseerd was door Michael Powell. De jonge prins in Black Narcissus is een zelfverklaarde anglofiel. Zo draagt hij een intens geurend Engels parfum, dat Black Narcissus heet (vandaar de filmtitel) en symbool staat voor de tegenstelling tussen het ijdele, koloniale superioriteitsgevoel van de 'beschaafde' blanke nonnen en hun onvermogen ten overstaan van oeroude natuurkrachten, primaire verlangens en eeuwenoude 'primitieve' volkstradities. De trots van de jonge maar ambitieuze en controlezuchtige Clodagh, waartegen de Moeder Overste van haar kloosterorde in Calcutta waarschuwde toen Clodagh werd benoemd tot zuster overste van het op te richten bergklooster, herinnert aan het narcisme van de antieke Griekse mythologische figuur Narcissus die als gevolg van zijn narcisme wegkwijnde. Ook Clodagh ondervindt aan den lijve dat haar trots misplaatst is. Zo worden onder meer haar religieuze kuisheidsgelofte en voorbeeldfunctie als zuster overste op de proef gesteld terwijl zij in toenemende mate onderhevig is aan haar menselijke-al-te-menselijke romantische verlangens en jaloezie.

Sabu als de Indiase prins Dilip Rai in Black Narcissus.

Intense confrontaties

Deborah Kerr en Kathleen Byron stelen in Black Narcissus de show met hun psychologische steekspel tussen zuster overste Clodagh en zuster Ruth. De antagonistische verhouding tussen beide nonnen, die jaloers zijn op elkaar, levert intense confrontaties op, bijvoorbeeld tijdens de briljante scène waarin Clodagh aan zuster Ruth verwijt dat zij in de ban is van mister Dean terwijl Clodagh met haar vingers een potlood omklemt en zij plots niet alleen beseft dat haar eigen puntig gevijlde vingernagels te zien zijn (hoewel nonnen hun nagels kort moeten houden uit preutse bescheidenheid) maar Clodagh wellicht ook plots de seksuele bijbetekenis beseft van het potlood (een 'fallus') tussen haar vingers, waarna de camera naar boven zwenkt en eerst een Bijbel toont en dan de veelzeggende (bijna grijnzende) gelaatsuitdrukking van zuster Ruth (zie het screenshot hieronder) ter bevestiging dat zij reeds gemerkt heeft dat ook Clodagh onderhevig is aan profane driften (zoals ijdelheid en lust) als gevolg van mister Deans aantrekkingskracht: "I've noticed you're very pleased to see him yourself", aldus zuster Ruth tegen de volgens haar hypocriete Clodagh.

Zuster Ruth heeft zuster overste Clodagh ontmaskerd.

Verontrustend

Kathleen Byron maakt van zuster Ruth één van de meest verontrustende filmpersonages aller tijden, wat verklaart waarom wij haar vertolking opnamen in onze Top 150 van de beste schurken en feeksen in de filmgeschiedenis. Haar waanzinnige blik alleen al is genoeg om er nachtmerries aan over te houden. Zo droegen Byrons uitstraling en schitterende acteerprestatie ertoe bij dat de spannende en briljant in beeld gebrachte finale van Black Narcissus in de kloosterkapel en onder de kloosterklok aan de rand van de afgrond behoort tot de allerbeste sequenties in de filmgeschiedenis. 

Waanzin in de ogen van zuster Ruth.

Spiegels van de ziel

De beste acteerprestatie in Black Narcissus komt echter van Deborah Kerr. Haar subtiele overschakelingen tussen enerzijds de vaak koele, afstandelijke, verbitterde zuster overste Clodagh en anderzijds de warme, gevoelige, goedlachse en verliefde jongedame die zij sinds het bitterzoete afscheid van haar jeugd onder haar habijt verbergt, belichamen perfect de innerlijke strijd waaraan Clodagh en de andere nonnen onderhevig zijn. Die interne tweestrijd valt af te lezen van Kerrs sprekende ogen, die als spiegels de paradoxale krachten in mens en natuur reflecteren.

JN.

Black Narcissus (Groot-Brittannië-1947): beschikbaar op dvd en blu-ray disc, alsook te bekijken via onderstaande link.

Met: Deborah Kerr, Kathleen Byron, David Farrar, Flora Robson, Judith Furse, Jenny Laird, Jean Simmons, Sabu en May Hallatt.

Genre: psychosociale thriller / religieus drama / romantiek / horror

Klik op de oranje links voor:

- de hele film: Black Narcissus - full movie

- een achtergrondartikel: Visuele meesterwerken: Top 80

- een achtergrondartikel: De beste schurken en feeksen in de filmgeschiedenis: Top 150 

- een achtergrondartikel: Zijn romantische films gevaarlijk voor uw relatie?

Clodagh mijmert over haar bitterzoete verleden in Ierland,
alvorens zij non werd.

Betoverend

The Red Shoes  van Michael Powell en  Emeric Pressburger     ★★★★½

Victoria (gespeeld door Moira Shearer)
past de magische rode balletschoentjes die niet willen stoppen met dansen.

Gebaseerd op het gelijknamige sprookje uit 1845 van de Deense schrijver Hans Christian Andersen, is The Red Shoes een tijdloos en visueel verbluffend meesterwerk van het legendarische Britse filmduo Michael Powell en Emeric Pressburger over de tragiromantische lotgevallen van de jonge, ambitieuze balletdanseres Victoria Page (mooie hoofdrol van de roodharige prima ballerina Moira Shearer). Zij wordt de protégé van de fanatieke impresario Boris Lermontov (een charismatische Anton Walbrook), die van haar een ster wil maken. Victoria moet daarvoor echter een hoge prijs betalen: zij wordt door Lermontov als een moderne Pygmalion genadeloos naar zijn hand gezet en gedwongen om te kiezen tussen haar danscarrière en haar liefde voor de jonge componist Julian Craster (Marius Goring)...

Oogstrelend

The Red Shoes dateert van 1948, maar staat ook vandaag nog overeind als één van de mooiste films aller tijden. 

De prachtige, gesatureerde Technicolor-kleuren, de magnifieke decors, kostuums en make-up, de sfeervolle belichting, het oogstrelende camerawerk onder leiding van Jack Cardiff, de betoverende danschoreografieën, en de naadloze eenheid van beeld en muziek dankzij de briljante montage door Reginald Mills: superlatieven schieten tekort om dit unieke staaltje filmkunst te beschrijven. 

De nieuwe dvd bevat bovendien de in volle Technicolor gerestaureerde versie.

JN.

The Red Shoes (Groot-Brittannië-1948): beschikbaar op dvd en blu-ray disc, alsook te bekijken via onderstaande link.

Met: Moira Shearer, Anton Walbrook en Marius Goring.

Genre: dansfilm / drama / romantiek

Klik op de oranje links voor:

- een filmfragment: The Red Shoes - fragment

- de hele film: The Reds Shoes - full movie

- een achtergrondartikel: Zijn romantische films gevaarlijk voor uw relatie?

- een achtergrondartikel: Visuele meesterwerken: Top 80

The Red Shoes - fragment

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op 360p voor hogere beeldkwaliteit)


Genre: dansfilm / drama / romantiek

Klik op de oranje links voor:

- de hele film: The Red Shoes - full movie

- onze recensie van The Red Shoes: Betoverend

- een achtergrondartikel over romantische films: Zijn romantische films gevaarlijk voor uw relatie?

- een achtergrondartikel: Visuele meesterwerken: Top 80

Tot op het bot

Touching the Void  van Kevin MacDonald     ★★★½

Touching the Void is een filosofische parabel
over de flinterdunne grens tussen leven en dood.

In de lente van 1985 reisden de 25-jarige Joe Simpson en de 21-jarige Simon Yates naar een uithoek van het Peruaanse Andesgebergte. Als ervaren en ambitieuze bergbeklimmers hadden de twee Britse vrienden hun zinnen gezet op de top van de Siula Grande. Hun poging om de destijds nog onbeklommen westelijke flank van deze 6.356 meter hoge berg te bedwingen zou hun leven onherroepelijk veranderen…

Gebaseerd op het gelijknamige boek van Joe Simpson, voltooide de Schotse regisseur Kevin MacDonald in 2003 een adembenemend docudrama over de lotgevallen van de twee avontuurlijke bergbeklimmers. Touching the Void is niet alleen één van de beste films over de klimsport, maar tevens een fascinerende parabel over vriendschap, (zelf)vertrouwen, (over)moed en de vastberaden wil om te overleven.

Helletocht

"We klimmen omdat het leuk is”, zegt Joe Simpson tijdens de proloog in Touching the Void. “We waren nogal anarchistisch en onverantwoordelijk. We hadden lak aan alles en iedereen. We wilden gewoon de wereld beklimmen. En we amuseerden ons geweldig. Maar af en toe liep het verschrikkelijk mis. En dan was het minder leuk…”

Minder leuk: een eufemisme dat kan tellen, want wat Simpson het volgende anderhalf uur in zijn eigen woorden beschrijft en door de Ierse acteur Brendan Mackey wordt nagespeeld, is niets minder dan een helletocht. Een helletocht die Simpson overleefde, want hij kan ze navertellen, maar waarvan de reconstructie daarom niet minder beklijvend is. Door de nagespeelde scènes in het Andesgebergte af te wisselen met het commentaar van Simpson en Yates wordt de kijker er immers voortdurend aan herinnerd dat wat zich op het scherm afspeelt geen fictie, maar bittere werkelijkheid is. En omdat die werkelijkheid ons bevattingsvermogen overstijgt, vermits ze sterker is dan fictie zou kunnen zijn zonder ongeloofwaardig te worden, verveelt Touching the Void geen moment en bleven wij aan het scherm gekluisterd. We wisten van meet af aan dat Simpson zijn hachelijke avontuur zal overleven, maar we konden amper geloven wat we zagen en wilden weten hoe hij zijn hachje redde...

De roep van het onbekende

De westelijke flank van de Siula Grande was de laatste grote flank van die reusachtige berg die in 1985 nog door niemand beklommen was. De uitdaging om gewapend met niets meer dan touwen, pikhouwelen, klimschoenen en een dosis jeugdige overmoed het Grote Onbekende te bedwingen, bleek voor Simpson en Yates onweerstaanbaar: “Hoe dichter je bij de dood staat, hoe beter je beseft dat je leeft.”



De 6.356 meter hoge Siula Grande in Peru.

Touching the Void begint in het basiskamp dat de twee Britten hebben opgetrokken op ongeveer zeven kilometer van de voet van de Siula Grande. Een afgelegen, desolate plek in het Andesgebergte, op twee dagen loopafstand van het dichtstbijzijnde dorp. Richard Hawking (in het filmgedeelte vertolkt door Ollie Ryall), een Britse toerist zonder klimervaring die Simpson en Yates in de Peruaanse hoofdstad Lima op sleeptouw nam, zal op het basiskamp letten terwijl het klimmersduo aan hun avontuur begint. 

En dat het een gevaarlijk avontuur wordt, weten Joe Simpson en Simon Yates maar al te goed. Eerdere expedities om de westelijke flank van de Siula Grande te beklimmen mislukten immers allemaal. Dat schrikt de jonge Britten echter niet af. Integendeel, het maakt de uitdaging er voor hen nog nog verleidelijker op: “We dachten: wij kunnen het, wij zijn beter dan hen!” Joe en Simon besluiten bovendien om de berg in pure ‘alpinestijl’ te beklimmen. Dat wil zeggen: niet met touwen langs vooraf in de bergwand aangebrachte ankerpunten via verschillende tussenkampen, maar in één ruk van het basiskamp naar de top. Een erg roekeloze beslissing, want dan kun je bij eventuele problemen of ongevallen niet terugvallen op een dichtbij gelegen kamp. Wie gewond raakt, heeft in die omstandigheden veel minder overlevingskansen. 

Vliegjes op een reus



De beklimming van de Siula Grande verloopt voorspoedig. Het is zonnig, helder weer en de twee klimmers genieten van het adembenemende uitzicht op het Andesgebergte. “Het is één van de mooiste plekken ter wereld”, zegt Simon. “Je hebt er een gevoel van ruimte en vrijheid dat je doet ontsnappen aan de stress van het dagelijkse leven.” De camera zoomt uit en het klimmersduo lijkt zo klein als twee minuscule vliegjes op de imposante bergwand. De bewondering die je ook als kijker voelt voor het indrukwekkende landschap, maakt stilaan plaats voor een gevoel van dreiging. En je vraagt je af: waar zijn die twee in godsnaam aan begonnen? 

Joe en Simon zijn voor hun avontuur volledig op elkaar aangewezen. Als klimpartners vergt dat hun wederzijdse blindelings vertrouwen. Het touw dat hen met elkaar verbindt fungeert weliswaar als ultiem reddingsmiddel maar kan ook hun doodvonnis betekenen. Als één van beiden valt en de haak in hun ankerpunt loslaat, storten zij immers allebei onherroepelijk hun dood tegemoet. 

Tijdens de tweede dag van hun beklimming beginnen Joe en Simon stilaan de gevolgen van hun overmoed te beseffen: “We hadden het gevoel dat we in een val klommen.” Maar opgeven doen ze niet en op dag drie staan de uitgeputte maar trotse avonturiers eindelijk op de top van de Siula Grande. Het is hen gelukt! Uit het oosten komen echter grote wolken aanzetten...

De wet van Murphy

Circa 80 procent van de ongevallen in de klimsport gebeurt tijdens de afdaling. Joe en Simon weten dat en doen het voorzichtig aan. Maar alles zit hen tegen. Een dichte mist komt opzetten en het duo verdwaalt. Hun gasflessen geraken leeg en daardoor kunnen ze geen sneeuw meer smelten om hun drinkbussen met water te vullen. Op dag vier slaat het noodlot toe: Joe valt en breekt zijn rechterbeen. Simon (gespeeld door Nicholas Aaron) beseft dat hij zijn eigen leven op het spel zet als hij probeert om zijn vriend naar beneden te krijgen. Maar hij laat Joe niet in de steek. Tot overmaat van ramp steekt een sneeuwstorm op en glijdt Joe weg in een ravijn. Simon kan door de sneeuwstorm niet zien wat er met Joe aan de hand is en voelt alleen diens loodzware gewicht aan het touw hangen. Hij heeft geen andere keuze dan het touw door te snijden...

Daarna volgt de onvoorstelbare lijdensweg die Joe zal moeten doorstaan om in de vrieskou zonder pijnstillers en voedsel tot in het basiskamp te geraken: de diepe eenzaamheid die hij voelt in een schijnbaar bodemloze gletsjerspleet; de ontnuchterende confrontatie met zijn eigen kwetsbaarheid wanneer hij zich verzoent met zijn kennelijk onafwendbare dood; het overlevingsinstinct dat het van hem overneemt en hem met de moed der wanhoop dieper in de ijsgrot doet afdalen, op zoek naar een uitweg. En daarna de bovenmenselijke inspanning om met een gebroken been over de kilometerslange gletsjer naar beneden te kruipen... 

Het gelaat van de leegte

Touching the Void gaat over veel meer dan de bovengrenzen van de klimsport. Het is een filosofische parabel over leven en dood en de flinterdunne grens tussen beide. Zo is de hilarische, psychedelische scène waarin Joe over de gletsjer kruipt en in zijn hoofd het deuntje van Boney M’s Brown Girl in the Ring hoort zonder twijfel één van de meest beklijvende filmscènes ooit over een man in nood. Joe komt zichzelf verschillende keren genadeloos tegen. Hij ziet de dood in het gelaat en staat meer dan eens op het punt om op te geven. Maar sterven op de tonen van Boney M: dat nooit! 

Het betoverende landschap fungeert in Touching the Void overigens als meer dan louter decor. Het is veeleer een personage. De Siula Grande en zijn omgeving werden treffend in beeld gebracht als een onaards mooi, maar tevens angstaanjagend oord. Met de poedersneeuw en wolkenslierten die langzaam over zijn flanken zweven en hem omhullen als een geheimzinnige sluier, heeft de Siula Grande veel weg van een boosaardige reus. In feite spelen de bergen in Touching the Void zo niet de hoofdrol dan toch een grandioze glansrol.



De unheimliche spanning die de hele film als een zwaard van Damokles boven het hoofd van de onfortuinlijke klimmers hangt, wordt versterkt door de sfeervolle, onheilspellende muziek van Alex Heffes en Bevan Smith. 

Ook de trefzekere montage van Justine Wright houdt de toeschouwer op het puntje van zijn stoel. 

En last but not least is het ook genieten van de ironische zelfspot waarmee Simpson en Yates het commentaar op hun tragedie verteerbaar houden.

Kortom, wie een passionele film over bergbeklimmen wil zien, hoeft geen vrede te nemen met oppervlakkige en ongeloofwaardige Hollywoodproducties zoals Cliffhanger en Vertical Limit, want met Touching the Void geraak je moeiteloos in hogere sferen.

JN.

Touching the Void (Groot-Brittanië-2003): beschikbaar op dvd.
Met: Joe Simpson, Simon Yates, Brendan Mackey, Nicholas Aaron en Ollie Ryall.

Genre: docudrama / avontuurlijke thriller

Lees hieronder verder voor achtergrondinfo over Joe Simpson, Simon Yates en regisseur Kevin MacDonald.

Kevin MacDonald (regisseur): 

in het spoor van zijn grootvader 

Kevin MacDonald is de kleinzoon van
de legendarische cineast Emeric Pressburger.

Kevin MacDonald is de kleinzoon van Emeric Pressburger: de legendarische Britse cineast van Hongaarse afkomst die samen met zijn al even getalenteerde vakgenoot Michael Powell visuele meesterwerken inblikte zoals The Red Shoes en Black Narcissus. Met Pressburgers filmbloed in de aderen hoeft het geen verbazing te wekken dat MacDonald al op jonge leeftijd zelf aan het filmen sloeg. Met succes, want Macdonald is intussen uitgegroeid tot één van de beste documentairemakers aller tijden.

Kevin MacDonald werd geboren op 28 oktober 1967 in de Schotse stad Glasgow. Na zijn studies aan het Glenalmond College, schreef hij in 1994 Emeric Pressburger: The Life and Death of a Screenwriter: een biografie over zijn grootvader. Een jaar later verfilmde hij het boek in zijn documentaire The Making of an Englishman. Na de biografische documentaires Chaplin’s Goliath (over de rijzige Schotse acteur Eric Campbell, die in Chaplins stille films vaak de bebaarde slechterik speelde), Howard Hawks: American Artist (over de Hollywoodregisseur Howard Hawks) en Donald Cammell: The Ultimate Performance (over de eigenzinnige Britse cineast Donald Cammell), voltooide MacDonald in 1999 One Day in September. Deze film over de moordaanslag op de Israëlische atleten tijdens de Olympische Spelen in München werd in 2000 bekroond met de Oscar voor beste documentaire. MacDonald was toen al getrouwd met Tatiana Lund: een decorontwerpster die onder meer verantwoordelijk was voor de decors van de succesvolle Britse coming-of-age-dansfilm Billy Elliot. 

In 2001 voltooide MacDonald Being Mick: een boeiende tv-documentaire over het privéleven van de wereldberoemde Engelse rockster Mick Jagger tijdens de opname van diens album Goddess in the Doorway. Ook MacDonalds volgende project was een schot in de roos: Touching the Void groeide uit tot de succesvolste documentaire in de Britse filmgeschiedenis en won in 2004 een BAFTA Award voor beste Britse film. Wie meer wil weten over hoe de aartsmoeilijke opnames van dit spannende docudrama verliepen, kan zich de dvd's Touching the Void: Return to Siula Grande en The Making of Touching the Void aanschaffen. 

In 2006 blikte MacDonald The Last King of Scotland in: een boeiende biopic over Idi Amin, met Forest Whitaker in de titelrol van de beruchte Oegandese dictator. Een jaar later volgde My Enemy’s Enemy: een ontluisterende documentaire over de naoorlogse banden tussen de nazibeul Klaus Barbie en de geheime diensten van de geallieerden. 

Vorig jaar kwam MacDonalds meest recente bioscoopfilm uit: State of Play is een thriller met een sterrencast, onder wie Russel Crowe, Ben Affleck, Rachel MacAdams, Hellen Mirren en Robin Wright. Het heeft een tijdje geduurd, maar ook Hollywood heeft intussen blijkbaar het talent van Pressburgers kleinzoon ontdekt.

Joe Simpson: 

een onverbeterlijke avonturier 



De boeken van Joe Simpson onderscheiden
zich van de doorsnee reisliteratuur vanwege
zijn existentiële beschouwingen
over de klimsport.

De naam van Joe Simpsons officiële website spreekt voor zich: www.noOrdinaryJoe.co.uk. Gewone stervelingen zouden zich immers nooit wagen aan het avontuur dat Simpson in 1985 naar de top van het Andesgebergte bracht en hem bijna het leven kostte. Maar zelfs na die tragische expeditie hing Simpson zijn klimschoenen niet aan de haak. Integendeel, deze onverbeterlijke avonturier deinst er vandaag nog steeds niet voor terug om ’s werelds hoogste bergen te beklimmen.

Joe Simpson werd geboren op 13 augustus 1960. Toen hij in 1985 met zijn vriend en klimpartner Simon Yates in het Peruaanse Andesgebergte aan de beklimming van de 6.356 meter hoge Siula Grande begon, stond hij bij collega’s al bekend als een uitstekende alpinist. Wereldfaam viel hem echter pas drie jaar later te beurt, toen zijn bestseller Touching the Void gepubliceerd werd: een openhartig relaas van de ontberingen die hij doorstond tijdens de afdaling van de Siula Grande. Het boek, dat wereldwijd wordt beschouwd als één van de beste in zijn genre, werd in 1988 bekroond met de Boardman Tasker Prijs voor Bergliteratuur. In 2003 verfilmde de Schotse regisseur Kevin MacDonald het boek in het gelijknamige docudrama, waarin Simpson zelf commentaar geeft op zijn hachelijk avontuur in het Andesgebergte. De film bevestigde Simpsons reputatie als een begenadigde, meeslepende verteller; een kwaliteit die ook af te leiden valt uit zijn andere boeken:
- in The Beckoning Silence doet Simpson zijn beklimming van de Alpenreus Eiger uit de doeken en filosofeert hij over de existentiële valkuilen van de klimsport;
- This Game of Ghosts is een vervolg op Touching the Void en beschrijft hoe Simpson in het Himalayagebergte ten val komt tijdens zijn beklimming van de Pumori;
- in Storms of Silence neemt hij het op voor de door China onderdrukte Tibetanen;
- en Dark Shadows Falling is een scherpe aanklacht tegen de commercialisering van Mount Everest.

Wat Joe Simpson onderscheidt van zijn collega-klimmers die de pen ter hand nemen, is de boeiende manier waarop hij het feitenmateriaal van zijn klimavonturen combineert met filosofische beschouwingen die het doorsnee reisverhaal qua diepgang en maatschappelijke relevantie ver overstijgen. In dat opzicht doen zijn boeken denken aan die van journalist Jon Krakauer, wiens autobiografische Into Thin Air ook behoort tot de top van de bergbeklimmersliteratuur.

Simon Yates:

dromen van de bergen



Simon Yates is nog niet uitgekeken op de bergen
en staat tegenwoordig aan het hoofd van een
bedrijf dat expedities organiseert.

Simon Yates werd geboren in 1963 in Leicestershire. Alvorens hij aan zijn klimcarrière begon, studeerde deze nuchtere Brit biochemie. 

Inmiddels heeft Yates enkele van de hoogste bergtoppen ter wereld bedwongen, waaronder de Khan Tengri in Kazachstan. Zijn beklimming van de Siula Grande in Peru liep bijna fataal af voor zijn vriend en klimpartner Joe Simpson.

Het avontuur dat hij in 1985 in het Andesgebergte aan de zijde van Joe Simpson beleefde, zal voor Simon Yates altijd een bittere bijsmaak blijven hebben. Zij waren weliswaar de eersten die erin slaagden om de levensgevaarlijke westelijke flank van de Siula Grande te beklimmen, maar betaalden daar een hoge prijs voor. Yates geraakte vrijwel ongedeerd beneden, maar moest daarvoor eerst het touw doorsnijden waaraan zijn vriend bengelde. Simpson overleefde het drama slechts dankzij zijn onvoorstelbare doorzettingsvermogen. Hoewel Simpson hem in Touching the Void vrijpleit van schuld –“Ik zou hetzelfde gedaan hebben”- werd Yates door sommigen verweten een egoïstische verrader te zijn die zijn eigen hachje had gered door dat van zijn klimpartner op te offeren.

Dat weerhield Yates er echter niet van om op zijn beurt twee succesvolle autobiografische boeken te laten publiceren: Against the Wall (1997) en The Flame of Adventure (2001). Momenteel woont Yates met zijn vrouw en dochter in het Engelse Cumbria, waar hij zijn dagen vult met het schrijven van boeken en lezingen, en met het voorbereiden van nieuwe expedities met zijn bedrijf Mountain Dream.

Filmprijzen

Touching the Void won een rist filmprijzen, waaronder:

• een BAFTA Award voor beste Britse film;

• twee British Independent Film Awards: voor beste documentaire en voor beste fotografie;

• de Evening Standard British Film Award voor beste film;

• de prijs van de filmpers in Seattle voor beste documentaire.





Weetjes: 

geen trucage!

• Touching the Void werd niet alleen gefilmd in het Andesgebergte, waar de film zich afspeelt, maar ook gedeeltelijk in de Alpen, waar heel wat van de close-ups werden ingeblikt.

• Voor sommige gevaarlijke, van op grote afstand gefilmde klimscènes werd een beroep gedaan op Joe Simpson en Simon Yates zelf, in plaats van op de acteurs die hen vertolken in de film.

• In de jaren 90 koesterde Fogwood Films -het productiebedrijf van de Amerikaanse actrice Sally Field- enige tijd plannen om van Touching the Void een Hollywoodproductie te maken met de Amerikaanse filmster Tom Cruise in de hoofdrol. Dat project ging echter niet door.

• De voet van de Siula Grande ligt hoger dan de top van de Mont Blanc, Europa’s hoogste berg. Geen wonder dus dat cameraman Keith Partridge heel wat ontberingen (waaronder echte sneeuwstormen) doorstond tijdens de opnames van Touching the Void. Zelf een niet onverdienstelijke bergbeklimmer, is Partridge naar eigen zeggen vooral trots op de scène waarin Simon het koord doorsnijdt en Joe naar beneden valt: “Die scène is, zoals haast alle scènes in de film, géén trucage!”

JN.