Een moralistische sciencefictionkomedie

Downsizing  van Alexander Payne     ★★★

We hadden het kunnen weten: wanneer de eigenzinnige Amerikaanse cineast Alexander Payne (die eerder de geslaagde existentiële tragikomedies About Schmidt, Sideways en Nebraska inblikte) besluit om een sciencefictionkomedie te schrijven en te regisseren, dan doet hij dat naar goede gewoonte niet op een voorspelbare manier. Zo begint Payne's nieuwe tragikomedie Downsizing (2017) als een fijne hedendaagse variant op de sciencefictionklassieker The Incredible Shrinking Man (1957) van Jack Arnold en de sciencefictionkomedie Honey, I Shrunk the Kids (1989) van Joe Johnston, waarin de hoofdpersonages krimpen tot piepkleine minimensjes, maar halfweg verandert Downsizing echter in een moralistische fabel over de gevaren van klimaatopwarming en de nood aan naastenliefde ten aanzien van arme etnische minderheden. Dat levert vis noch vlees op, waardoor Downsizing, hoewel een boeiende en bij wijlen grappige film, uiteindelijk toch een beetje teleurstelt.

Madurodam

De eerste helft van Downsizing is nochtans uitstekend. We maken kennis met het Amerikaanse echtpaar Paul en Audrey Safranek (gespeeld door Matt Damon en Kristen Wiig), die samen beslissen om gebruik te maken van een nieuwe wetenschappelijke techniek waarmee zij zich kunnen laten krimpen tot minimensjes. De techniek is bedoeld om de toenemende overbevolking, vervuiling en klimaatopwarming op aarde het hoofd te bieden. Minimensjes nemen immers veel minder plaats in dan gewone mensen, en het huishoudelijk afval dat 36 minimensjes op vier jaar tijd produceren past in slechts één grote vuilniszak.

Kristen Wiig en Matt Damon als het echtpaar dat zich wil laten krimpen.

Wat Paul en Audrey over de streep trekt om zich te laten krimpen zijn echter niet zozeer ecologische idealen, maar vooral financiële motieven vermits zij kampen met geldgebrek en zij als minimensjes natuurlijk veel minder geld nodig zouden hebben om rond te komen. Zo zouden zij kunnen verhuizen naar het populaire Leisureland: een soort van real life Madurodam voor gekrompen mensen, waar Paul en Audrey als minimensjes met hun nochtans bescheiden spaarrekening een zorgeloos luxeleventje zouden kunnen leiden.

Deze beloftevolle aanloop naar de beslissing van Paul en Audrey om zich te laten krimpen is heel vermakelijk, met subtiele humor en uitstekende special effects die tonen hoe minimensjes genieten van hun voordelen. Maar dan gebeurt er iets waardoor de film plots een andere richting inslaat...

Gekrompen mensen kunnen met weinig geld een luxeleventje leiden.

Politiek correcte maatschappijkritiek

In het tweede deel van Downsizing verschuift de focus naar de tragikomische dynamiek tussen de minzame Paul (Matt Damon) en een kribbige Vietnamese minivrouw (gespeeld door de Vietnamees-Amerikaanse actrice Hong Chau) die zorg draagt voor arme minimensjes. Afgezien van de vraag waarom er in Downsizing arme minimensjes in sloppen leven vermits hun huisvesting en opvang toch spotgoedkoop zou moeten zijn voor de belastingbetaler, vroegen wij ons vooral af waarom Payne deze drastische wending aan zijn scenario gaf. Het antwoord volgt in de moralistische afwikkeling van het verhaal, waarin Payne niet alleen doorboomt over klimaatopwarming maar ook kritiek levert op de discriminatie van etnische minderheden. Jammer, want wij waren benieuwd hoe de relatie tussen het echtpaar Paul en Audrey verder had kunnen evolueren, temeer omdat de oorspronkelijke insteek en de 'chemie' tussen Matt Damon (één van onze favoriete acteurs) en de begenadigde comédienne Kristen Wiig tragikomisch vuurwerk in petto hadden...

Hong Chau en Matt Damon in Downsizing.

Na verloop van tijd komt in Downsizing ook een genietbare romantische dimensie aan de oppervlakte. Maar spijts de degelijke tragikomische vertolkingen van Matt Damon als Paul en van Hong Chau als de Vietnamese minivrouw, komt Downsizing te boodschapperig over. Ook Christoph Waltz kon deze goedbedoelde film niet naar een hoger niveau tillen, want zijn getypecaste bijrol van een nonchalante lolbroek is niet alleen te nadrukkelijk lollig bedoeld, maar wordt ook ondergesneeuwd door de prekerige, politiek correcte boodschappen in Payne's maatschappijkritische scenario (dat hij zelf schreef in samenwerking met Jim Taylor). 

Kortom: in vergelijking met Payne's eerdere tragikomedies About Schmidt uit 2002, Sideways uit 2004 (één van onze favoriete komedies) en Nebraska uit 2013 (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier), is Downsizing géén nieuwe hoogvlieger in Payne's filmografie. 

Waarom geven we dan toch drie (op vijf) sterren aan deze tragikomedie? Wel, omdat de eerste helft in alle opzichten zeer meeslepend is en omdat de tweede helft net genoeg fijne momenten bevat voor een milde totaalscore.

JN.

Downsizing (USA-2017): in de Belgische bioscopen sinds 17 januari 2018.
Met: Matt Damon, Hong Chau, Christoph Waltz en Kristen Wiig.

Genre: sciencefiction / tragikomedie / sociaal drama / romantiek

Klik op de oranje link voor de trailer: Downsizing - trailer

Downsizing - trailer

Downsizing (2017) is een nieuwe, maatschappijkritische sciencefictionkomedie van de Amerikaanse cineast Alexander Payne, die eerder al scoorde bij pers en publiek met zijn existentiële tragikomedies About Schmidt, Sideways (één van onze favoriete komedies) en Nebraska (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier).

Downsizing (lees onze recensie hier) draait rond de voor- en nadelen van een nieuwe wetenschappelijke techniek waarmee mensen zich kunnen laten krimpen tot piepkleine minimensjes. De techniek is bedoeld om de toenemende overbevolking, vervuiling en klimaatopwarming op aarde het hoofd te bieden. Het Amerikaanse echtpaar Paul en Audrey Safranek (gespeeld door Matt Damon en Kristen Wiig) besluit dat het de moeite loont om zich te laten krimpen zodat zij met hun spaargeld een luxueus leventje kunnen leiden, vermits zij als minimensjes natuurlijk veel minder geld nodig hebben. Hoe dat afloopt, kan u zelf ontdekken in Downsizing...

Bekijk hieronder alvast de trailer:

(Klik op de playbutton en dan rechtsonder bij instellingen op "Kwaliteit" en op 720p of 1080p voor hogere beeldkwaliteit)

Genre: sciencefiction / tragikomedie / sociaal drama / romantiek

Klik op de oranje link voor onze recensie van Downsizing: Een moralistische sciencefictionkomedie

Tragikomische road movie in melancholisch zwart-wit

Nebraska  van Alexander Payne     ★★★½

De nieuwe charmante road movie Nebraska (2013) van de Amerikaanse cineast Alexander Payne zet meteen de toon wanneer het bejaarde hoofdpersonage Woody (een bewierookte rol van Hollywoodveteraan Bruce Dern) door de politie opgepikt wordt terwijl hij in de Amerikaanse stad Billings, Montana langs de autosnelweg strompelt. Zijn zoon David (minzaam vertolkt door Will Forte) komt hem ophalen in het politiekantoor en vraagt: "Je vertelde de sheriff dat je naar Nebraska aan het wandelen was?" Zijn vader antwoordt: "Dat klopt: om mijn miljoen dollar te gaan ophalen." En Woody toont de brief waarin een postorderbedrijf uit Nebraska hem belooft dat hij een prijs van 1 miljoen dollar gewonnen heeft.



June Squibb als echtgenote Kate.

Iedereen verklaart Woody voor gek. Zijn humeurige echtgenote Kate (gespeeld door June Squibb) zegt: "Weet je wat ik met een miljoen dollar zou doen: ik zou hem in een bejaardentehuis laten opnemen." Ook hun oudste zoon Ross (Bob Odenkirk) vindt het stilaan tijd om pa in een rusthuis te steken. Daar wil David echter niets van weten. Hij beseft dat zijn vader niet lang meer te leven heeft en in afwachting van zijn onafwendbare einde "iets nodig heeft om voor te leven". En dus vertrekt David samen met zijn vader op een avontuurlijke road trip naar Nebraska om de (fictieve?) prijzenpot te claimen. 

Onderweg leert David zijn vader beter kennen en blijkt onder de zwijgzame, bier drinkende oude knar een teleurgestelde man schuil te gaan met littekens op zijn ziel...

Bruce Dern als vader Woody (links) en Will Forte als zoon David.

Eenzaam verval



Bruce Dern als Woody.

Nebraska is een mooie, melancholische tragikomedie over ouderdom, onbegrip en eenzaamheid. 

De desolate landbouwgronden, afgeleefde stadjes, eenzame kerkjes, sjofele bars en goedkope motels, die vader en zoon tijdens hun road trip tegenkomen, weerspiegelen de troosteloosheid van hun eigen middelmatige bestaan. Net zoals de Amerikaanse economie geteisterd wordt door werkloosheid, leegstand en verpaupering, zijn ook de uitzichtloze leventjes van Woody en David onderhevig aan verval: Woody is een verbitterde en drankzuchtige goedzak; David een gefrustreerde hifi-verkoper die net gedumpt is door zijn vriendin. 

Hoe Nebraska afloopt, verklappen we niet. Maar het laatste shot -een verlaten weg waar van stuur gewisseld wordt- is heel symbolisch: het leven gaat door.

Leegte

Gefilmd in sfeervol zwart-wit (onder leiding van de Griekse cameraman Phedon Papamichael), deden de poëtische beelden van de Amerikaanse Midwest in Nebraska ons denken aan de veelzeggende leegte in de panoramische landschappen van de Amerikaanse fotograaf Art Sinsabaugh. De stille straatjes in Nebraska herinneren aan de mooie zwart-witbeelden die cameraman Robert Surtees begin jaren 70 schoot in Archer City, Texas voor het weemoedige coming-of-age-drama The Last Picture Show van Peter Bogdanovich uit 1971. En de 'karakterkoppen' van enkele figuranten in Nebraska lijken op het zwijgzame boerenkoppel in het beroemde schilderij American Gothic van Grant Wood uit 1930.

Regisseur Alexander Payne -bekend van de boeiende existentiële tragikomedies Sideways (één van onze favoriete komedies) en About Schmidt- toont in Nebraska dat hij weet wat cinema in wezen is: een bij uitstek visueel medium dat geen tekst en uitleg nodig heeft wanneer sfeervolle en goed gemonteerde beelden het verhaal kunnen vertellen. Vandaar ook dat het scenario van Nebraska (geschreven door Bob Nelson) haast even straight forward is als de eenvoudige storyline van de road movie The Straight Story van David Lynch uit 1999 (ook een ouderdomsdrama). Maar vergis u niet: het bedrieglijk eenvoudige scenario van Nebraska zit erg goed in elkaar en laat doelbewust ruimte voor de kijker om zelf tussen de lijnen te lezen.  

Pareltje

Met uitzondering van Angela McEwan in haar gekunstelde bijrolletje van Woody's ex-vriendin Peg, zorgt de cast van Nebraska voor fijne vertolkingen. Bruce Dern kreeg een Oscarnominatie voor zijn rol van de norse Woody. Maar wij waren eigenlijk meer onder de indruk van Will Forte in zijn gevoelige vertolking als zoon David, van June Squibb als de assertieve moeder en van Stacey Keach als Woody's onbetrouwbare voormalige zakenpartner. Tot slot hebben we ook genoten van Devin Ratray en Tim Driscoll in hun bijrollen van Cole en Bart: de hilarische, good-for-nothing neven van David, die uit zijn op het prijzengeld van nonkel Woody. 

Samen met de uitstekende montage (door Kevin Tent) en de mooie muziek (van Mark Orton), levert dat een subtiel filmpareltje op dat volgende maand ongetwijfeld in de prijzen zal vallen tijdens de Oscaruitreiking.

JN.

Nebraska (USA-2013): in de Belgische bioscopen sinds 19 februari 2014.

Met: Bruce Dern, Will Forte, June Squibb, Stacey Keach, Bob Odenkirk, Devin Ratray en Tim Driscoll.

Genre: road movie / existentieel familiedrama / tragikomedie

Klik op de oranje link voor de trailer: Nebraska - trailer