My Brilliant Friend - seizoen 1 van Saverio Costanzo ★★★
Liefhebbers van Italiaanse coming-of-age-kronieken waarin de dramatische levens van de hoofdpersonages jarenlang gevolgd worden, zoals de ontroerende bioscoopfilm Cinema Paradiso van Giuseppe Tornatore uit 1988 of de populaire tweedelige familiekroniek La meglio gioventù van Marco Tullio Giordana uit 2003, kunnen nu hun hart ophalen met het 1ste seizoen van de nieuwe Italiaanse tv-serie My Brilliant Friend (originele Italiaanse titel: L'amica geniale) van Saverio Costanzo uit 2018: een coproductie van de Amerikaanse zender HBO en de Italiaanse openbare omroep RAI.
Buurmeisjes in een Napolitaanse volkswijk
Het scenario van My Brilliant Friend is gebaseerd op de gelijknamige Bildungsroman van de Italiaanse schrijfster Elena Ferrante uit 2012. Dat boek is het eerste deel in Ferrante's vierdelige Napolitaanse romanreeks. Zij schreef, samen met regisseur Savrio Costanzo en twee andere co-scenaristen, ook het scenario van de serie.
Het 1ste seizoen omvat 8 afleveringen van telkens bijna een uur en volgt de lotgevallen van twee Italiaanse buurmeisjes: Elena ("Lenù") Greco (als kind vertolkt door Elisa Del Genio en als tiener door Margherita Mazzucco) en Lila Cerulla (als kind gespeeld door Ludovica Nasti en als tiener door Gaia Girace). De meisjes groeien in de jaren 50 op in een volkse buitenwijk van de Zuid-Italiaanse stad Napels en worden onafscheidelijke vriendinnetjes.
 |
Ludovica Nasti als Lila (links) en Elisa Del Genio als Lenù.
|
Op vleugels van vriendschap
Elena Greco -men noemt haar Lenù- is een goede leerling op school. Haar vriendinnetje Lila Cerulla -een opstandige dochter in een arm schoenmakersgezin- zit in dezelfde klas en blijkt van nature nog intelligenter dan Lenù. Zo blinkt de leergierige Lila uit in onder meer rekenkunde, talen, tekenen en het schrijven van verhalen. Bovendien legt Lila zich niet neer bij de oude, traditionele rollenpatronen in de volkswijk, waar meisjes worden klaargestoomd om later toegewijde echtgenotes en moeders te worden, terwijl jongens de handelszaak van hun vader erven, een ambacht leren of mogen doorstuderen om later kostwinner te worden. Lila is zelfzeker op het arrogante af en gedraagt zich als een vrije geest en rebel. Ze wil niet onderdoen voor de stoere jongens in haar wijk. De veel bravere Lenù kijkt afgunstig op naar haar eigenzinnige vriendinnetje en vindt in Lila het feministische rolmodel dat Lenù mist in haar eigen kreupele, ouderwetse en kille moeder (gespeeld door Anna Rita Vitolo).
 |
| Lila is een slim en opstandig meisje. |
Lila en Lenù voelen zich gevangen in hun benepen volkswijk, waar iedereen elkaar kent en waar jaloezie, roddels, burenruzies en familievetes bijdragen tot aanslepende conflicten. Daarom streven beide meisjes naar een betere toekomst, waarin zij vrij en onafhankelijk zouden kunnen zijn. Hun wapen: zoveel mogelijk kennis vergaren. Want, zoals de Engelse geleerde Francis Bacon reeds schreef in zijn Mediationes Sacrae uit 1597: "Ipsa scientia potestas est." Kennis is macht. En macht betekent vrijheid.
Juf Oliviero (Dora Romano), die lesgeeft in de klas van Lenù en Lila, raadt de verstandige schoolmeisjes aan om verder te studeren. Ten huize van Lenù protesteert haar strenge, verbitterde moeder echter tegen die dure plannen. En de arme ouders van Lila verwachten dat zij met haar oudere broer in de schoenmakerij van de vader des huizes werkt in plaats van met haar neus in de boeken te blijven zitten. En zo worden de groeiende intellectuele vleugels van beide vriendinnetjes gekortwiekt. Dat houdt hen echter niet tegen: op de vleugels van hun stimulerende vriendschap proberen zij hardnekkig tegen de wind van de ouderwetse en verstikkende tijdsgeest in te blijven vliegen...
Kloof
Behalve over vriendschap, verlangens, ambitie, teleurstelling, kinderleed en doorzettingsvermogen, gaat My Brilliant Friend ook over de sociale kloof tussen rijk en arm in de oude Zuid-Italiaanse volkswijk, waar die kloof mee aan de basis ligt van de vele conflicten tussen de wijkbewoners.
Hoewel zowel Lenù als Lila het thuis niet breed hebben en zij op dat vlak lotgenoten zijn, gaapt ook tussen hen een kloof. Lenù is immers doorgaans naïef en gehoorzaam, terwijl Lila een vroegrijpe en sluwe dwarsligger is die haar zinnetje doorzet. Bovendien liggen affectie en afgunst dicht bij elkaar in hun vriendschap, want de meisjes willen op school niet voor elkaar onderdoen. Maar wanneer het er op aankomt, steunen zij elkaar. Zij delen immers hetzelfde instinct naar vrijheid en zijn op dat vlak, ondanks hun verschillende temperament, zielsverwanten: geen van beiden verzoent zich met hun schijnbaar voorbestemd lot om later even saaie huismoeders te worden als hun eigen moeders en de meeste andere vrouwen in hun wijk.
 |
| Anna Rita Vitolo geeft uitstekend gestalte aan Lenù's strenge moeder. |
Feministisch
Het boeiende scenario van My Brilliant Friend is onmiskenbaar gebaseerd op een bij uitstek vrouwelijke roman, geschreven vanuit het oogpunt en de gemoedstoestand van de twee vrouwelijke hoofdpersonages. Bovendien worden bijna alle mannelijke personages (zowel de jongens als de mannen) in een negatief daglicht gesteld als pestkoppen, geldwolven, agressievelingen, losers, geilaards of zelfs verkrachters. Deze radicaal feministische ondertoon doet afbreuk aan het feit dat er in de jaren 50 in Italiaanse volkswijken ook tal van goedhartige, competente en deftige jongens en mannen rondliepen. Bovendien was Italië destijds niet alleen een patriarchaat waarin mannen doorgaans de enige kostwinners waren en aan het hoofd van hun gezinnen stonden, maar ook een matriarchiaat waarin de kinderen thuis goeddeels opgevoed werden door hun vaak strenge, traditionele moeders die de oude rollenpatronen, met inbegrip van de repressieve aspecten, mee in stand hielden. Die actieve en passieve medeplichtigheid van vrouwen aan de vrouwonvriendelijke aspecten van de toenmalige Italiaanse cultuur komt in My Brilliant Friend wél aan bod, bijvoorbeeld in de rol van Lenù's ouderwetse en botte moeder.
 |
Gaia Girace als tiener Lila
en Elvis Esposito als de opdringerige Marcello.
|
Ensemblecast
Wat de vertolkingen betreft, hebben wij vooral genoten van Ludovica Nasti en Gaia Girace in hun respectievelijke rol van Lila als kind en als tiener. Beide actrices stralen veel charisma uit en overtuigen in hun belichaming van de zelfzekere Lila. Elisa Del Genio acteert verdienstelijk als Lenù in haar kindertijd, maar maakt minder indruk dan Nasti die de show steelt als de piepjonge Lila. Margherita Mazzucco is dan weer uitstekend als Lenù in haar tienerjaren: een onzekere en eenzame puber, die voor het eerst in haar eentje op zomervakantie gaat en laveert tussen verlegenheid en nieuwsgierigheid terwijl zij de wereld en haar eigen seksualiteit ontdekt. Die bitterzoete vakantiescènes ontroeren dankzij de toepasselijke, ingehouden maar genuanceerde vertolking van Mazzucco. Ook Anna Rita Vitolo schittert in haar bijrol van Lenù's strenge moeder.
 |
| Margherita Mazzucco als Lenù in haar tienerjaren. |
Daarnaast zijn er degelijke bijrollen van Luca Gallone als Lenù's vader, Antonio Buonanno als Lila's vader, Gennaro De Stefano als Lila's oudere broer Rino, Dora Romano als juf Oliviero, Giovanni Amura als de kruidenierszoon Stefano Carracci, Elvis Esposito als de opdringerige jongeman Marcello Solara, Emanuele Valenti als de ontrouwe dichter Donato Sarratore, Francesca Pezzella als buurmeisje Carmela, en Rosaria Langellotto als buurmeisje Gigliola. De rest van de omvangrijke ensemblecast is minder memorabel.
Authentieke sfeerschepping
My Brilliant Friend is verzorgd in beeld gebracht, met degelijk camerawerk en een geslaagd production design. De authentiek ogende sets, retro kleding, oude wagens en vintage rekwisieten wekken de sfeer van de jaren 50 overtuigend tot leven. Filmkenners zullen ook enkele cinefiele knipoogjes herkennen naar oude films, zoals het Italiaanse neorealistisch oorlogsdrama Roma, città aperta van Roberto Rossellini uit 1945 (tijdens de scène waarin een schreeuwende vrouw achter een wagen rent waarin haar gearresteerde man zit) en het Franse romantisch drama Jules et Jim van de nouvelle vague-cineast François Truffaut uit 1962 (tijdens de scène waarin enkele jongeren een synchroon dansje doen).
 |
De makers van deze serie creëerden een levensechte Italiaanse volkswijk uit de jaren 50.
|
Minpunten
Hoewel My Brilliant Friend een meeslepende serie is, stoorden wij ons aan enkele opvallende minpunten in het 1ste seizoen. Zo laat de montage soms te wensen over, onder meer omdat sommige shots en sommige scènes te lang duren, wat te nadrukkelijke accenten oplevert. Ook de muziek (van Max Richter) is te nadrukkelijk, met typische zeurende strijkers die spanning willen wekken of met enerverende orgelmuziek. Dat emotioneel effectbejag zit ook in het scenario, met een (melo)dramatische focus op tragiek. Het 1ste seizoen van deze serie mist een gezonde dosis humor als tegengewicht. Humor hoeft immers niet ten koste te gaan van drama en kan tragiek zelfs verdiepen met lichtvoetige of prettig gestoorde contrapunten, zoals in de briljante Italiaanse coming-of-age-tragikomedie Amarcord van Federico Fellini uit 1973 (een visueel meesterwerk dat behoort tot onze favoriete komedies en tot onze favoriete films tout court; bekijk een filmfragment hier).
Spijts de voormelde gebreken van My Brilliant Friend, hebben wij de 8 afleveringen van het 1ste seizoen toch in één ruk volledig uitgekeken. Tijdens die binge-watch leefden we immers van begin tot eind mee met Lenù en Lila.
Wordt vervolgd...
Het 1ste seizoen eindigt met een aangrijpend slot dat nieuwsgierig maakt naar het vervolg. Dat vervolg komt er trouwens, want het tweede boek in de Napolitaanse romanreeks van Elena Ferrante, getiteld The Story of a New Name, zal verfilmd worden als het 2de seizoen van de tv-serie.
JN.
My Brilliant Friend aka L'amica geniale (Italië/USA-2018): beschikbaar op dvd en blu-ray disc.
Met: Margherita Mazzucco, Gaia Girace, Elisa Del Genio en Ludovica Nasti.
Genre: psychosociaal coming-of-age-drama
