Gestalkt door een seksuele vloek

It Follows  van David Robert Mitchell     ★★★★

Daar zat ik dan: gisteren, op Paaszondag, helemaal alleen in een lege Antwerpse bioscoopzaal voor de matineevoorstelling. Zalig... Dat doe ik wel vaker. Reeds in mijn jeugd nam ik op zondagmiddag in Wilrijk vaak bus 17 naar 't Stad om daar als piepjonge, 12-jarige filmfan met mijn maandelijkse zakgeld (200 frank of 5 euro) in m'n eentje naar de cinema te gaan. Aan een lange muur in de Karel Appelmansstraat, op een boogscheut van het Antwerpse Centraal Station, hingen destijds nog glazen 'kijkkasten' met screenshots van de films die toen draaiden in intussen al lang verdwenen Antwerpse bioscopen, zoals de Rubens in de Carnotstraat, den Astrid op het Astridplein, de Calypso in de Quellinstraat, de Rex op de De Keyserlei en de Ambassades in de Anneessensstraat. Handig die kijkkasten, want zo kon je in één oogopslag het ganse filmaanbod in het stadscentrum bekijken. Een inkomkaartje kostte toen minder dan 100 frank (2,5 euro). Gisteren heb ik vier keer zoveel (9,80 euro) neergeteld aan de kassa van het Antwerpse bioscoopcomplex UGC. Hier waren ooit de Rex en de Ambassades gevestigd. Deze legendarische, gezellige, uit rood fluweel opgetrokken cinema's zijn intussen getransformeerd tot een kille multiplex, waar je voor een bakske popcorn en een plastic flesje Coca Cola verdomme bijna evenveel kwijt bent als je filmticket. Maar je hebt in de zalen vandaag wel meer beenruimte dan vroeger, de zetels zijn veel comfortabeler en ook de beeld- en geluidskwaliteit is er lichtjaren op vooruit gegaan. 

Besmettelijke vloek

Het stalkende wezen in It Follows
kan de menselijke gedaante
van om het even wie aannemen. 

Nu vraagt u zich wellicht af wat mijn jeugdherinneringen eigenlijk te maken hebben met de nieuwe film It Follows (2014): een uitstekend horrormysterie van de Amerikaanse cineast David Robert Mitchell, waaronder een boeiend psychoseksueel coming-of-age-drama schuilgaat (bekijk de trailer hier). Wel, toen gisteren het licht in de bioscoopzaal uitging en de film begon, leek het wel alsof ik teruggevoerd werd naar het verleden: naar mijn prille tienerjaren, toen ook ik, net als de jonge hoofdpersonages in It Follows, nog met een combinatie van nieuwsgierigheid, verlangen en vrees in de knoop lag met seksualiteit. De film heeft immers niet alleen een look uit de jaren 80, maar draait ook rond een fascinerende premisse die zo uit de koker van een jonge, preutse maagd zou kunnen komen: stel dat er een besmettelijke vloek zou bestaan die je, net als een SOA (seksueel overdraagbare aandoening), meedogenloos achtervolgt om je te vermoorden nadat je seks hebt gehad met iemand die reeds besmet was. Stel dat deze moorddadige vloek bovendien een wezen is dat de menselijke gedaante van om het even wie kan aannemen, maar alleen gezien kan worden door wie reeds besmet werd. En stel dat je die vloek alleen maar kan opheffen door met iemand anders seks te hebben en daarmee de vloek aan hem of haar door te geven als ware het een noodlottige kettingbrief. Dat is wat de 19-jarige Jay (hoofdrol van Maika Monroe) in It Follows overkomt nadat zij voor het eerst seks heeft gehad met haar nieuwe vrijer (gespeeld door Jake Weary). Wat volgt -en het woord "volgt" mag je dus letterlijk nemen- is een beklijvende urban legend waarin Jay, haar jongere zus Kelly (Lili Sepe) en hun trouwe jonge vrienden Paul (Keir Gilchrist) en Yara (Olivia Luccardi) met de hulp van de jonge buurman Greg (Daniel Zovatto) wanhopig proberen om uit de greep te blijven van het moorddadige stalkende wezen, dat overal kan opduiken in een wisselende menselijke gedaantes...

Tienerangst

Halloween meets The Entity meets A Nightmare on Elm Street meets The Hidden meets Ringu meets The Virgin Suicides. Maar wat It (Het) nu precies is dat de jongeren in It Follows als in een nachtmerrie op de hielen zit, zal wellicht altijd onderwerp van discussie blijven omdat de film geen duidelijk antwoord geeft op deze vraag. Is het een metafoor voor SOA's? Voor frigiditeit en/of castratieangst? Is It letterlijk een gewelddadige shapeshifter, zoals in de sciencefictionhorrorthriller The Hidden uit 1987? Of louter een product van de verbeelding: de tastbaar geworden existentiële angsten van tieners voor seks, volwassenen en de dood? Of een combinatie? Eros en Thanatos? En spelen daarbij jeugdtrauma's zoals seksueel misbruik (bv. door een familielid) mee op de achtergrond van het verhaal? Gaat de film in wezen over seksuele taboes, zoals incest...? Hoe dan ook, regisseur David Robert Mitchell, die zelf het scenario van It Follows schreef, is er mede dankzij de raadsels in dit horrormysterie in elk geval in geslaagd om van It Follows een veel betere horrorthriller over tienerangsten te maken dan het brave The Hole van Joe Dante uit 2009 (lees onze recensie hier en bekijk de trailer hier).

Tussen poëzie en terreur

Vanaf de trefzekere openingsscène -de ronddraaiende camera volgt een bange jongedame die overdag in haar negligé op straat rent, op de vlucht voor een onzichtbare dreiging- is meteen duidelijk dat It Follows een meesterwerk is op visueel vlak. De sfeervolle belichting en het zelfzekere, creatieve camerawerk (onder leiding van Mike Gioulakis) zorgen ook in de rest van de film voor tal van onvergetelijke beelden, die zweven tussen weemoedige poëzie en grauw realisme, tussen kwetsbare schoonheid en botte gruwel. Zo is de scène waarin Jay zich in haar slaapkamer opmaakt om naar haar date te gaan erg teder in beeld gebracht, terwijl het eerdere shot van een gruwelijk verminkt lijk op een strand dan weer even in your face is als de montage van fotogenieke, maar ondraaglijk kille 'stillevens' van vermoorde slachtoffers in de openingssequentie van de uitstekende nihilistische misdaadshocker Henry: Portrait of a Serial Killer van John McNaughton uit 1986 (één van onze favoriete films over seriemoorden en tevens één van onze favoriete horrorfilms). 

Maika Monroe als Jay.

De tegenstelling tussen de prozaïsche leefwereld en de onderhuidse dreiging in It Follows doet denken aan de contradictorische, unheimliche sfeer in de fascinerende tv-serie Twin Peaks uit 1990-1991 van de Amerikaanse cultcineast David Lynch (één van onze favoriete regisseurs). 

In sommige donkere scènes in It Follows (bijvoorbeeld wanneer Jay seks heeft met haar vrijer in diens auto) lijkt de sfeervolle belichting schatplichtig aan het briljante seriemoordenmysterie Zodiac van David Fincher uit 2007 (één van onze favoriete films over seriemoorden, alsook één van onze favoriete politiefilms en één van onze favoriete films tout court; bekijk de hele film hier).

Enkele knappe opnames in It Follows herinneren aan:

- de iconische steadycam shots in de briljante en visueel verbluffende horrorthriller The Shining van Stanley Kubrick (onze favoriete regisseur) uit 1980 (één van onze favoriete horrorfilms en tevens één van onze favoriete films over seriemoorden en onze favoriete films tout court; bekijk de trailer hier en de hele film hier);

- de memorabele shaky cam shots in de uitstekende griezelfilm The Evil Dead van Sam Raimi uit 1981 (ook één van onze favoriete horrorfilms; lees onze recensie hier en bekijk de hele film hier). 

De bitterzoete suburbia-setting in It Follows, waarin Jay en haar vrienden hun eigen A Nightmare on Elm Street (1984) beleven, is vergelijkbaar met de nihilistische biotopen van de jongeren in het beklijvende coming-of-age-drama Kids van Larry Clark (1995), in de uitstekende mediasatire en zwarte komedie To Die For (1995) van Gus Van Sant, in het sfeervolle coming-of-age-drama The Virgin Suicides (1999) van Sofia Coppola en in het onthutsende psychosociale scholierendrama Elephant (2003) van Gus Van Sant (één van onze favoriete films; bekijk de hele film hier). 

Ook het vroege werk van de Amerikaanse cineast Brian De Palma (één van onze favoriete regisseurs) lijkt een inspiratiebron geweest te zijn voor It Follows: met name De Palma's schitterende coming-of-age-horrorklassieker Carrie uit 1976 (één van onze favoriete horrorfilms), die ook draait rond een seksueel gefrustreerd schoolmeisje en bovennatuurlijke krachten (bekijk een making-of-documentaire over Carrie hier).

Jeugdsentiment voelde ik tijdens het bekijken van It Follows ook vanwege de knappe elektronische muziek van de Amerikaanse muzikant Disasterpeace (artiestennaam van Richard Vreeland), die niet alleen doet denken aan de muziek van Angelo Badalamenti (de huiscomponist van David Lynch) maar ook en vooral  herinnert aan de bezwerende synthesizerklanken in de films van horroricoon John Carpenter uit de jaren 70 en 80, zoals Carpenters iconische slasher movie Halloween uit 1978, die ook een jonge, doodsbange studente volgt terwijl zij achtervolgd wordt door een bovennatuurlijke en moorddadige antagonist.  

Naturalistische vertolkingen

De cast van It Follows is ronduit schitterend. Niet alleen Maika Monroe overtuigt in haar hoofdrol van de gevoelige Jay, maar ook de jongeren die de bijrollen spelen doen dat met heel veel naturel. Zo hebben wij bijvoorbeeld erg genoten van Keir Gilchrist in zijn spontane vertolking van Paul: de jonge, sympathieke en trouwe jeugdvriend, die al jarenlang verliefd is op Jay. 

V.l.n.r.: Lili Sepe als Jay's jongere zus Kelly,
Olivia Luccardi als de vriendin Yara,
en Keir Gilchrist als de jeugdvriend Paul.

Efficiënte horror

It, dat doelbewust vaag gehouden wordt als iets "heel traag, maar niet dom", speelt in It Follows natuurlijk ook een centrale rol. Zo zijn er onder meer spannende wide shots waarin het wezen in menselijke gedaante vanuit de verte langzaam maar zeker nadert, bijvoorbeeld in de gedaante van een bejaarde vrouw, maar ook efficiënte jump scares wanneer het wezen plotsklaps opdaagt, bijvoorbeeld in de gedaante van een bizarre, urinerende vrouw met kapotte tanden of in de gedaante van een enge, reusachtige man.    

Ongrijpbaar

Valt er dan niets aan te merken op deze film? Tja, met een ongrijpbare vloek als leidmotief hou je de kijker wel op het puntje van zijn/haar stoel, maar is het niet makkelijk om de opgebouwde spanning te laten culmineren in een overtuigend slot. De zwembadsequentie in de finale eindigt weliswaar met een prachtig, dubbelzinnig shot (van vloeiend bloed) dat ruimte laat voor een open einde. Maar de voorafgaande knullige toestanden in het zwemband 'vloeken' met de subtiele, beklijvende spanning die David Robert Mitchell voordien wist vast te houden in zijn intrigerende horrormysterie. Desondanks, spijts de gebrekkige zwembadsequentie in de finale, is It Follows toch een stevige aanrader die behoort tot onze favoriete horrorfilms.

JN.

It Follows (USA-2014): in de Belgische bioscopen sinds 25 maart 2015.
Met: Maika Monroe, Keir Gilchrist, Lili Sepe, Daniel Zovatto, Jake Weary en Olivia Luccardi.

Genre: horror / thriller / mysterie / coming-of-age-drama

Klik op de oranje link voor de trailer: It Follows - trailer