Day of Wrath van Carl Theodor Dreyer ★★★★
Gebaseerd op het toneelstuk Anne Pedersdotter uit 1908 van de Noorse toneelauteur Hans-Wiers Jenssen, dat geïnspireerd was door historische feiten (die zich afspeelden in het 16de-eeuwse Noorwegen), is de Deense filmklassieker Day of Wrath (originele Deense titel: Vredens dag of Dag des Oordeels; ook bekend onder de Latijnse titel Dies irae) een boeiend psychosociaal historisch drama uit 1943 van de Deense cineast Carl Theodor Dreyer, gefilmd in sfeervol zwart-wit onder leiding van de Zweedse cameraman Karl Andersson.
Hekserij?
 |
Anna Svierkier als de oude 'heks' Herlofs
en Thorkild Roose als de dorpspastoor Absalon. |
Het verhaal van Day of Wrath begint in 1623 en draait rond een meedogenloze heksenjacht in een strenggelovig Deens dorpje, waar het oude kruidenvrouwtje Herlofs Marte (doorleefd vertolkt door door Anna Svierkier) beschuldigt wordt van hekserij. De dorpspastoor Absalon Pederssön (Thorkild Roose) leidt de berechting van Herlofs en veroordeelt haar tot de brandstapel wegens hekserij. Herlofs vervloekt de pastoor, omdat hij haar geen genade wil verlenen terwijl hij de moeder van zijn eigen vrouw Anne jaren voordien wel spaarde, hoewel ook Anne's moeder destijds verdacht werd van hekserij. Wanneer Absalons jonge vrouw Anne (hoofdrol van Lisbeth Movin) de waarheid over haar (reeds overleden) moeder ontdekt, begint Anne te geloven dat zij ook zelf beschikt over duistere krachten...
Verleiding
Anne werd ooit als jong meisje uitgehuwelijkt aan de veel oudere Absalon en zij lijdt onder hun passieloze huwelijk. Absalon heeft een afwezige zoon uit een vorig huwelijk, die Martin heet en intussen opgegroeid is tot een jongeman. Wanneer Martin (gespeeld door Preben Lerdorff Rye) terugkeert van zijn jarenlange reis in het buitenland en hij Anne voor het eerst ontmoet, worden zij verliefd op elkaar. Martin beseft dat zijn 'zondige' gevoelens voor zijn jonge stiefmoeder onvergeeflijk zijn vanuit een strikt christelijk standpunt, maar hij geeft toch toe aan de onweerstaanbare aantrekkingskracht die Anne op hem uitoefent. Absalon heeft niets in de gaten, maar zijn dominante moeder Meret (vertolkt door Sigrid Neiiendam) staat erg wantrouwig tegenover Anne en houdt haar schoondochter nauwlettend in de gaten...
 |
| Lisbeth Movin als Anne. |
Ascese versus verlangen
|
Sigrid Neiiendam als grootmoeder Meret
en Thorkild Roose als haar zoon Absalon. |
Day of Wrath is een bijzonder boeiend psychosociaal drama over de intense spanningen die kunnen ontstaan tussen de leden van een strikt gelovige gemeenschap.
Alle hoofdpersonages worden heen en weer geslingerd tussen enerzijds hun religieuze plichtsbewustzijn en daarmee samenhangende zondebesef en anderzijds hun menselijke-al-te-menselijke verlangens.
In dit verband vertegenwoordigen de grootmoeder Meret en haar zoon pastoor Absalon de oude, traditionele waarden van religieus geloof en ascese. Die worden gevisualiseerd door de kuise kleding en het plechtstatige, maniëristische gedrag van de personages, en door de in strak zwart-wit gefotografeerde sobere decors die een kloosterlijke, sacrale sfeer uitstralen.
Anne en Martin daarentegen symboliseren de nieuwe, jongere generatie, die kiest voor hoop, liefde en vrijheid. Hun bucolische liefdestaferelen en poëtische dialogen spelen zich goeddeels af in de vrije natuur en stralen meer licht en warmte uit.
 |
Lisbeth Movin als Anne
en Preben Lerdorff Reye als Martin. |
De confrontaties tussen de verschillende generaties leiden tot een dramatische finale die, zoals in een Griekse tragedie, slecht afloopt voor zowat alle betrokkenen...
Unheimlich
 |
| Anna Svierkier als het kruidenvrouwtje Herlofs. |
Voor een film die dateert van 1943 acteert de cast van Day of Wrath met een bewonderenswaardig realisme.
Anna Svierkier ontroert als het van hekserij beschuldigde oude kruidenvrouwtje Herlofs, die ondanks haar wrede foltering tijdens het heksenproces toch haar waardigheid probeert te behouden.
Sigrid Neiiendam heeft veel présence als de strenge matrone Meret, die haar zoon Absalon wil beschermen en afkeurend staat tegenover diens veel jongere vrouw Anne.
En Lisbeth Movin is, vooral dankzij haar mysterieuze blik, perfect gecast als de onpeilbare jongedame Anne, wier dubbelzinnige uitstraling een voorafspiegeling is van de angstaanjagende non zuster Ruth (één van de beste movie villains aller tijden) die Kathleen Byron vier jaar later met brio zou vertolken in de fascinerende en visueel verbluffende psychosociale religieuze thriller Black Narcissus (1947) van het geniale Britse filmmakersduo Michael Powell en Emeric Pressburger (lees onze recensie hier en bekijk de hele film hier).
 |
| Lisbeth Movin als Anne. |
Net als Black Narcissus, is Day of Wrath in wezen vooral een film over de moeizame strijd tussen lichaam en geest om te weerstaan aan profane verlangens en verleidingen die haaks staan op allerlei verheven religieuze, morele en maatschappelijke normen. Het siert regisseur Dreyer dat hij deze complexe thematiek in Day of Wrath wist uit te werken tot een beklijvende en visueel erg interessante film die van begin tot eind een unheimliche sfeer ademt. De subtiele, onderhuidse spanning wordt langzaam opgebouwd en vastgehouden tot in de laatste scène, waardoor Day of Wrath, ondanks het relatief trage tempo, niet verveelt.
JN.
Day of Wrath aka Vredens dag aka Dies Irae (Denemarken-1943): beschikbaar op dvd en blu-ray disc.
Met: Lisbeth Movin, Thorkild Roose, Sigrid Neiiendam, Preben Lerdorff Reye en Anna Svierkier.
Genre: psychosociaal historisch drama / religie / thriller / romantiek
